Μια νέα μέρα ξημερώνει για τον κόσμο των social media, μετά από δικαστική απόφαση στο Λος Άντζελες που αναγνωρίζει ότι οι πλατφόρμες είναι εθιστικές και έχουν σχεδιαστεί με τρόπο που ενισχύει αυτή τη συμπεριφορά. Παράλληλα, το δικαστήριο έκρινε ότι οι εταιρείες δεν προστάτευσαν επαρκώς τους ανήλικους χρήστες, ανοίγοντας έναν νέο κύκλο λογοδοσίας για τη βιομηχανία της τεχνολογίας.
Οι εξελίξεις φέρνουν στο προσκήνιο κολοσσούς όπως η Meta, το YouTube, το TikTok και το Snapchat, που βρίσκονται αντιμέτωποι με χιλιάδες αγωγές από οικογένειες, ιδιώτες και θεσμικούς φορείς. Αν και κάθε υπόθεση έχει τα δικά της χαρακτηριστικά, η πρόσφατη απόφαση, που αποδίδει ευθύνη σε Meta και YouTube για εθισμό χρηστών, θεωρείται ενδεικτική των εξελίξεων που μπορεί να ακολουθήσουν.
Η ιστορία δείχνει ότι ακόμη και μεγάλες εταιρείες που καταδικάστηκαν σε αντίστοιχες υποθέσεις κατάφεραν να επιβιώσουν, ωστόσο συχνά οδηγήθηκαν σε σημαντικές αλλαγές στη λειτουργία τους, τόσο σε επίπεδο προϊόντων όσο και στον τρόπο που επικοινωνούν με τους καταναλωτές.
Οι αντιδράσεις από τις εταιρίες
Ένορκοι στο Λος Άντζελες έκριναν ότι η Meta και το YouTube γνώριζαν τους κινδύνους που ενέχουν οι πλατφόρμες τους για τους νέους και ότι φέρουν ευθύνη για προβλήματα ψυχικής υγείας νεαρής γυναίκας. Η απόφαση αυτή ήρθε έπειτα από χρόνια καταγγελιών από γονείς, ακτιβιστές και πληροφοριοδότες. Το TikTok και το Snapchat επέλεξαν να συμβιβαστούν πριν την εκδίκαση.
Το ποσό των 6 εκατομμυρίων δολαρίων που επιδικάστηκε θεωρείται περιορισμένο σε σχέση με το μέγεθος των εταιρειών, οι οποίες έχουν ήδη προαναγγείλει ότι θα ασκήσουν έφεση.
«Η ψυχική υγεία των εφήβων είναι εξαιρετικά σύνθετη και δεν μπορεί να είναι υπεύθυνη μία μόνο εφαρμογή», ανέφερε εκπρόσωπος της Meta. «Θα συνεχίσουμε να υπερασπιζόμαστε σθεναρά τη θέση μας, καθώς κάθε υπόθεση είναι διαφορετική, και παραμένουμε βέβαιοι για τις δράσεις μας σχετικά με την προστασία των εφήβων στο Διαδίκτυο».
Από την πλευρά της Google, ο Χοσέ Καστανιέδα δήλωσε ότι η υπόθεση «διαστρεβλώνει τη φύση του YouTube, το οποίο είναι μια πλατφόρμα streaming σχεδιασμένη με υπευθυνότητα, και όχι μέσο κοινωνικής δικτύωσης».
Παρά τις αντιδράσεις, η απόφαση επιβεβαιώνει ότι οι τεχνολογικές εταιρείες δεν βρίσκονται πλέον στο απυρόβλητο. Μάλιστα, έρχεται σε συνέχεια άλλης ετυμηγορίας στο Νέο Μεξικό, όπου η Meta υποχρεώθηκε να καταβάλει 375 εκατομμύρια δολάρια για αποτυχία προστασίας ανηλίκων από σεξουαλική εκμετάλλευση.
«Αυτή η ετυμηγορία στέλνει ένα σαφές μήνυμα σε ολόκληρο τον κλάδο, ότι η εποχή της ατιμωρησίας έχει τελειώσει», δήλωσε ο Μαρκ Λανιέ.
Μια νέα νομική προσέγγιση
Η συγκεκριμένη υπόθεση σηματοδοτεί αλλαγή στη νομική αντιμετώπιση των τεχνολογικών εταιρειών. Αντί να εστιάζει στο περιεχόμενο που φιλοξενούν, αποδίδει ευθύνη στον ίδιο τον σχεδιασμό των πλατφορμών.
Οι δικηγόροι της ενάγουσας ανέδειξαν λειτουργίες όπως το ατελείωτο σκρολάρισμα και η αυτόματη αναπαραγωγή, υποστηρίζοντας ότι ενισχύουν τον εθισμό. Οι ένορκοι συμφώνησαν, καθώς οι περισσότεροι έκριναν ότι οι εταιρείες δεν προειδοποίησαν επαρκώς για τους κινδύνους.
«Βροχή» οι αγωγές
Η συγκεκριμένη απόφαση εκτιμάται ότι θα αποτελέσει σημείο αναφοράς για δεκάδες υποθέσεις που αναμένεται να ακολουθήσουν, προσφέροντας κατευθύνσεις για την αξιοποίηση αποδεικτικών στοιχείων και καταθέσεων. «Μας βοηθά να βελτιώσουμε τη στρατηγική μας», ανέφερε η Τζέιν Κόνροϊ, υπογραμμίζοντας τη σημασία της εξέλιξης αυτής για τις νομικές ομάδες.
Την ίδια ώρα, το οικονομικό διακύβευμα για τις εταιρείες ενδέχεται να αυξηθεί δραματικά. «Αν τα συγκεντρώσεις όλα μαζί, ίσως μιλάμε για εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια», δήλωσε ο Τζόναθαν Χάιντ, προσθέτοντας πως «αυτό σίγουρα θα τραβήξει την προσοχή της Meta και ίσως οδηγήσει σε αλλαγή συμπεριφοράς».
Θα αλλάξει η λειτουργεία τους;
Οι εξελίξεις επαναφέρουν στο προσκήνιο το ενδεχόμενο ριζικών παρεμβάσεων στον τρόπο λειτουργίας των πλατφορμών, με στόχο τον περιορισμό των εθιστικών χαρακτηριστικών τους. «Μετατράπηκε από ένα προϊόν που χρησιμοποιούσες σε ένα προϊόν που σε χρησιμοποιεί», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Αρτούρο Μπεχάρ, περιγράφοντας τη μετάβαση στη φιλοσοφία των social media.
Η πιθανή κατάργηση λειτουργιών όπως το endless scroll, οι αλγοριθμικές προτάσεις και η αυτόματη αναπαραγωγή περιεχομένου θα μπορούσε να ανατρέψει το σημερινό επιχειρηματικό μοντέλο των εταιρειών, το οποίο βασίζεται στον χρόνο παραμονής των χρηστών και στην αύξηση των διαφημιστικών εσόδων.
Τι θα γίνει με τη νομοθεσία;
Η υπόθεση εντείνει τις πιέσεις προς τις κυβερνήσεις για τη θέσπιση αυστηρότερου ρυθμιστικού πλαισίου, ιδίως σε ό,τι αφορά την προστασία των ανηλίκων. «Δικαιωνόμαστε για όσα φωνάζουμε εδώ και χρόνια», δήλωσε η Τζουλιάνα Αρνολντ. «Ξέρουμε ότι πρόκειται για μαραθώνιο. Πηγαίνουμε στην Ουάσιγκτον με στοιχεία και αυτή την απόφαση, και απαιτούμε νομοθέτηση για την προστασία των παιδιών στο Διαδίκτυο».
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο γερουσιαστής Ρίτσαρντ Μπλούμενταλ τόνισε: «Καλώ κάθε μέλος του Κογκρέσου που συνεχίζει να εξυπηρετεί τον Μαρκ Ζούκερμπεργκ να κοιτάξει αυτή την ετυμηγορία και τη συνείδησή του».
Η Αυστραλία
Η δικαστική απόφαση ενισχύει τις διεθνείς τάσεις για περιορισμό της πρόσβασης ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με ολοένα και περισσότερες χώρες να εξετάζουν αυστηρά μέτρα. «Ανοίγει τον δρόμο απέναντι σε συστήματα που έχουν σχεδιαστεί για να μεγιστοποιούν την αλληλεπίδραση εις βάρος της ευημερίας των χρηστών», δήλωσε ο δρ Ρομπ Νίκολς.
Η Αυστραλία έχει ήδη προχωρήσει σε απαγόρευση χρήσης των μεγαλύτερων πλατφορμών για παιδιά κάτω των 16 ετών, ενώ αντίστοιχες πρωτοβουλίες βρίσκονται υπό εξέταση διεθνώς. «Κάντε το τώρα», δήλωσε η Ελεν Ρουμ, απευθύνοντας κάλεσμα για άμεση δράση.
Τι ισχύει στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα εξετάζονται μέτρα περιορισμού της πρόσβασης ανηλίκων. «Η κυβέρνηση πολύ σύντομα θα ανακοινώσει τις οριστικές της αποφάσεις για τον περιορισμό πρόσβασης σε πλατφόρμες μέσων κοινωνικής δικτύωσης σε παιδιά κάτω των 15 ετών, αλλά θέλουμε να είμαστε σίγουροι ότι αυτό το οποίο θα ανακοινώσουμε θα είναι εφαρμόσιμο και δεν θα σκοντάφτει πάνω σε ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο, στην οδηγία για τις ψηφιακές υπηρεσίες. Αναμείνατε στο ακουστικό σας. Πιστεύω εντός του μήνα θα υπάρχουν ανακοινώσεις για το ζήτημα αυτό», τόνισε πρόσφατα ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.
Παράλληλα, χώρες όπως η Γαλλία, η Ισπανία και η Πορτογαλία κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση, υιοθετώντας περιορισμούς για τη χρήση των social media από ανηλίκους.
