Με απόλυτα ελεγχόμενες κινήσεις, σχεδόν τελετουργικές, μια γυναίκα στέκεται στην κουζίνα της μπροστά στην κάμερα. Κρατά ένα μεγάλο μαχαίρι, τοποθετεί ολόκληρα λαχανικά μέσα σε μια κατσαρόλα, προσθέτει ψάρια, αυγά ή ρίζες χωρίς να τα καθαρίζει, χωρίς λάδι, χωρίς βούτυρο, χωρίς τίποτα που να θυμίζει τη γνώριμη διαδικασία εκτέλεσης μια συνταγής.
Η Rabeya Khatun, γνωστή στους ακολούθους της ως “Mητέρα”, έχει μετατραπεί σε ένα από τα πιο αλλόκοτα ψηφιακά φαινόμενα του TikTok. Με περισσότερους από 1,4 εκατομμύρια ακολούθους και δεκάδες εκατομμύρια likes, έχει καταφέρει να κάνει viral έναν τρόπο ζωής που μοιάζει να ισορροπεί ανάμεσα στην ευεξία, την αυστηρή αυτοπειθαρχία και κάτι βαθύτερα αινιγματικό.
@rabeyakhat 🍳 w me @sephora @Sephora Collection ♬ original sound – RabeyaKhatun
@rabeyakhat🥘 w me✨♬ original sound – RabeyaKhatun
Στην εποχή του TikTok, αυτό μπορεί να συμβεί μέσα σε λίγες ώρες, αρκεί το περιεχόμενο να έχει εκείνο το πανίσχυρο στοιχείο που κάνει τον αλγόριθμο να το αγαπήσει: κάτι παράξενο, κάτι έντονο, κάτι που προκαλεί ταυτόχρονα γοητεία και αμηχανία.
Το αφήγημα της προσωπικής μεταμόρφωσης είναι κάτι που πάντα κερδίζει την προσοχή και το ενδιαφέρον του κοινού. Η ίδια μιλά για αυτοπειθαρχία, για δύναμη, για εξυγίανση, για μια εσωτερική αναγέννηση που περνά και μέσα από το σώμα. Σε καρφιτσωμένο περιεχόμενό της παρουσιάζει τη μεταμόρφωσή της μέσα στα χρόνια, ενισχύοντας αυτή την εικόνα της γυναίκας που «πήρε τον έλεγχο» της ζωής και του σώματός της.
Η περσόνα της «Μητέρας» που έχει δημιουργήσει λειτουργεί σχεδόν συμβολικά, ως φιγούρα καθοδήγησης, προστασίας και συναισθηματικής οικειότητας με το κοινό της.
Στο κοινό της πλέον ανήκουν και πολλοί Έλληνες δημιουργοί στο TikTok που δοκιμάζουν στην πράξη τις «συνταγές» της, «αγοράζοντας» έναν τρόπο ζωής.
@victoriaki_lazaraki Thank you mother @RabeyaKhatun keep it going 💜💜💜 #cook #foodies #cleanfood #mothersfood #nooilcooking ♬ original sound – Victoriaki_Lazaraki
Πού τελειώνει το wellness και πού αρχίζει η στέρηση;
Το περιεχόμενο που αφορά την ευεξία των τελευταίων ετών δεν αφορά μόνο την υγεία. Αφορά την εικόνα και τον έλεγχο. Αφορά την υπόσχεση ότι αν κάνεις τα «σωστά» πράγματα, αν ακολουθήσεις μια «καθαρή» εκδοχή ζωής, θα αποκτήσεις όχι μόνο καλύτερο σώμα αλλά και καλύτερο εαυτό.
Κι αυτό είναι ίσως το σημείο όπου το συγκεκριμένο φαινόμενο αποκτά μεγαλύτερο ενδιαφέρον καθώς το περιεχόμενο της βασίζεται έντονα στη στέρηση. Η πλήρης αποφυγή λιπαρών, η σχεδόν τιμωρητική απλότητα των γευμάτων, η λογική του detox, η παρουσίαση της αυστηρότητας ως ανώτερης μορφής αυτοφροντίδας.
Το πρόβλημα εδώ δεν είναι φυσικά ότι κάποιος τρώει λαχανικά ή επιλέγει πιο λιτή διατροφή. Ούτε ότι επιλέγει έναν συγκεκριμένο τρόπο ζωής. Το ερώτημα είναι άλλο: τι μήνυμα λαμβάνει ένα κοινό εκατομμυρίων ανθρώπων όταν η ευεξία παρουσιάζεται μέσα από εικόνες τόσο έντονου ελέγχου;
Γιατί στα social media, η εικόνα σπάνια μένει απλώς προσωπική επιλογή. Μετατρέπεται σε πρότυπο. Και τα πρότυπα έχουν το δικό τους βάρος.
Ειδικά σε μια εποχή όπου η σχέση με το φαγητό παραμένει εξαιρετικά ενοχοποιημένη, η απενοχοποίηση της αυστηρότητας δεν είναι ουδέτερη. Ιδίως όταν η στέρηση ντύνεται με όμορφα πλάνα, καθαρές εικόνες και aspirational αφήγηση, παύει να μοιάζει με περιορισμό, αλλά με επιτυχία.
Αυτό είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό γνώρισμα της σύγχρονης wellness κουλτούρας: ότι πολλές φορές η υπερβολή δεν παρουσιάζεται ως υπερβολή. Παρουσιάζεται ως αρετή.
Γιατί το TikTok αγαπά το ακραίο
Η συζήτηση γύρω από τέτοιου είδους περιεχόμενο αγγίζει αναπόφευκτα και το ζήτημα της ψυχολογίας γύρω από την διατροφή λόγω της επιρροής που έχουν τέτοιοι δημιουργοί στον τρόπο που το κοινό αντιλαμβάνεται τη «σωστή» σχέση με το φαγητό.
Η σύγχρονη διατροφική επιστήμη έχει απομακρυνθεί εδώ και χρόνια από τις απόλυτες λογικές αποκλεισμού και δαιμονοποίησης τροφών. Η υγεία δεν χτίζεται πάνω στον φόβο απέναντι στο φαγητό ούτε στην ιδέα ότι η αυστηρότητα είναι συνώνυμο της φροντίδας.
Κι όμως, οι πλατφόρμες εξακολουθούν να ανταμείβουν ακριβώς αυτό.
Γιατί ο αλγόριθμος αγαπά το ακραίο, αυτό που κάνει τον χρήστη να σταματήσει για λίγα δευτερόλεπτα και να σκεφτεί: «Τι ακριβώς βλέπω;». Το σύμπτωμα μιας ψηφιακής εποχής που έχει μετατρέψει την αυτοπειθαρχία σε θέαμα, την αυστηρότητα σε lifestyle και τη στέρηση σε κάτι που μοιάζει, τουλάχιστον στην οθόνη, εντυπωσιακά ελκυστικό.
