Το επάγγελμα του Επισκέπτη Υγείας μετρά 88 χρόνια αδιάλειπτης και ουσιαστικής παρουσίας στην Ελλάδα έχοντας διαμορφώσει σε βάθος την έννοια της Δημόσιας Υγείας στη χώρα μας. Από την πρόληψη και την αγωγή υγείας, μέχρι την κοινοτική στήριξη και την αντιμετώπιση κρίσεων, οι Επισκέπτες Υγείας υπήρξαν – και παραμένουν – ακρογωνιαίος λίθος στην προάσπιση της υγείας του πληθυσμού.
Η ιστορική διαδρομή ενός απαραίτητου επαγγέλματος
Οι πρώτοι Επισκέπτες Υγείας εμφανίστηκαν στην Ελλάδα τις δεκαετίες του 1930 και του 1940, όταν η χώρα αντιμετώπιζε σοβαρές υγειονομικές κρίσεις: φυματίωση, τράχωμα, ελονοσία, ανεπαρκή εμβολιαστική κάλυψη και ελλιπή πρόσβαση στις βασικές υπηρεσίες υγείας, ιδίως στην ύπαιθρο. Εκπαιδεύτηκαν για να φτάνουν κατ’ οίκον, να επιβλέπουν την τήρηση των υγειονομικών κανόνων, να υποστηρίζουν ευάλωτες οικογένειες και να ενδυναμώνουν τις κοινότητες μέσω της πρόληψης.
Ήταν εκείνοι που στάθηκαν στην πρώτη γραμμή του Αντιφυματικού και Αντικαρκινικού Αγώνα, που εργάστηκαν στον αντιτραχωματικό αγώνα και στο δίκτυο του δαμαλισμού – δηλαδή της ευλογιάς των βοοειδών,συμβάλλοντας αποφασιστικά στη Δημόσια Υγεία. Η δράση τους ήταν καθημερινή συστηματική, συχνά σιωπηλή δράση σε σπίτια, σχολεία, χωριά και αστικές συνοικίες -εκεί όπου πραγματικά χτυπά η καρδιά της κοινότητας.
Ο ρόλος τους στην πανδημία COVID-19
Η πανδημία COVID-19 ανέδειξη ξανά τη σημασία της Δημόσιας Υγείας και των Επισκεπτών Υγείας. Οι Επισκέπτες Υγείας από την πρώτη στιγμήανέλαβαν ιχνηλάτηση επαφών, ενημέρωση για τα μέτρα προστασίας, διανομή υγειονομικού υλικού, στήριξη οικογενειών σε καραντίνα και ψυχολογική υποστήριξη. Απέδειξαν ότι δεν είναι “συμπληρωματικοί” επαγγελματίες, αλλά απαραίτητοι κρίκοι σε κάθε σύστημα υγείας που θέλει να προστατεύσει και να προλάβει.
Οι προκλήσεις του αύριο
Καθώς η Δημόσια Υγεία εισέρχεται σε μια νέα εποχή, με αυξανόμενες και πολυδιάστατες προκλήσεις, ο ρόλος του Επισκέπτη Υγείας γίνεται πιο κρίσιμος από ποτέ. Οι ανάγκες δεν περιορίζονται πλέον σε μεταδοτικά νοσήματα. Η κλιματική αλλαγή, οι κοινωνικές ανισότητες, οι ψυχικές διαταραχές, τα χρόνια νοσήματα που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής (παχυσαρκία, διαβήτης, υπέρταση), αλλά και η απειλή νέων πανδημιών δημιουργούν νέα πεδία δράσης.
Απαιτούνται λοιπόν:
- Ενίσχυση και αναβάθμιση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (ΠΦΥ), με στελέχωση από Επισκέπτες Υγείας που λειτουργούν ως γέφυρα ανάμεσα στις υπηρεσίες υγείας και στον πολίτη.
- Αντιμετώπιση νέων και επανεμφανιζόμενων νοσημάτων, όπως η αύξηση των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων λοιμώξεων, η επιστροφή της ιλαράς.
- Ολιστική προσέγγιση υγείας, με διεπιστημονική συνεργασία. (γιατροί, νοσηλευτές, κοινωνικοί λειτουργοί, ψυχολόγοι, τοπικοί φορείς).
- Αξιοποίηση της τεχνολογίας, όπως ψηφιακά μητρώα υγείας, τεχνητή νοημοσύνη, τηλειατρική και χρήση φορητών συσκευών για προ-συμπτωματικό έλεγχο. Ο εκσυγχρονισμός των εργαλείων μπορεί να μεγιστοποιήσει το αποτέλεσμα της δουλειάς τους.
Πρόσβαση σε δεδομένα, με θεσμοθετημένη δυνατότητα καταγραφής και παρακολούθησης, ώστε να ασκούν πλήρως το έργο τους. Η πολιτεία, αναγνωρίζοντας αυτό το διαχρονικό έργο, καθιέρωσε την 17η Σεπτεμβρίου ως Πανελλήνια Ημέρα του Επισκέπτη Υγείας (Ν. 4486/2017, άρθρο 13). Παράλληλα, προωθεί τη χορήγηση κωδικών ΗΔΙΚΑ για την καταχώρηση της εμβολιαστικής κάλυψης στα εθνικά μητρώα,υπο διαβουλευση νομοσχεδιο που αφορα ρυθμισεις στην δημοσια υγεια.
Χρειάζονται πιο συγκεκριμένες ρυθμίσεις: θεσμοθέτηση διακριτού ρόλου στην πρόληψη, πλαίσιο για την κατ’ οίκον επίσκεψη ως εργαλείο εκπαίδευσης, συμμετοχή σε επιστημονικές επιτροπές (Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμών, ΚΕΣΥ) .
Η πρόληψη ξεκινά στην κοινότητα
Η υγεία δεν είναι μια αφηρημένη έννοια, ούτε ένα αμιγώς ιατρικό ζήτημα. Είναι τρόπος ζωής. Και η πρόληψη δεν ξεκινά στο νοσοκομείο. Ξεκινά στη γειτονιά, στο σχολείο, στο σπίτι – εκεί όπου ζει, κινείται και αναπτύσσεται η κοινότητα.
Γι’ αυτόχρειαζόμαστε Επισκέπτες Υγείας εκπαιδευμένους, νομοθετικά κατοχυρωμένους, αλλά και με βαθιά πίστη στον άνθρωπο. Που κατανοούν την κουλτούρα της κοινότητας, που “ακούν” πριν μιλήσουν, που γνωρίζουν πώς να χτίζουν εμπιστοσύνη, και που αντιμετωπίζουν κάθε πολίτη όχι ως “περιστατικό”, αλλά ως άτομο με ανάγκες, φόβους και δυνατότητες.
Το μέλλον δεν χτίζεται χωρίς τους βασικούς πυλώνες
Η Ελλάδα δεν μπορεί να μιλά για αναβάθμιση της Δημόσιας Υγείας χωρίς την ενεργή ένταξη του Επισκέπτη Υγείας στο σύστημα. Είναι απαραίτητη η αναγνώριση του ρόλου του με θεσμική ισχύ, η διαρκής επιμόρφωση, η αναβάθμιση των επαγγελματικών προσόντων και η ενίσχυση της παρουσίας τους σε κάθε επίπεδο του Εθνικού Συστήματος Υγείας.
Η Δημόσια Υγεία δεν είναι πολυτέλεια. Είναι επένδυση, και ο Επισκέπτης Υγείας είναι ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους ώστε αυτή η επένδυση να είναι βιώσιμη, αποτελεσματική , δίκαιη και ανθρώπινη.
