Οι άνθρωποι είναι εθισμένοι στο αλάτι: σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, σχεδόν όλοι οι πληθυσμοί στον κόσμο καταναλώνουν περίπου τη διπλάσια ποσότητα από αυτήν που θα έπρεπε.
Παράλληλα, η μέση παγκόσμια κατανάλωση αλατιού βρίσκεται στα 10,8 γραμμάρια την ημέρα, την ώρα που οι γιατροί συνιστούν ημερήσια κατανάλωση της τάξης των 5 με 6 γραμμαρίων την ημέρα.
Ωστόσο, μόνο το ένα τέταρτο της ημερήσιας πρόσληψής μας προέρχεται από το αλάτι που προσθέτουμε οι ίδιοι στα τρόφιμα. Το υπόλοιπο είναι «κρυμμένο» στα τρόφιμα που αγοράζουμε, όπως το ψωμί, οι σάλτσες, οι σούπες και ορισμένα δημητριακά.
Αλάτι και νάτριο
Πολύς κόσμος νομίζει λανθασμένα ότι το αλάτι και το νάτριο είναι το ίδιο πράγμα. Την κατάσταση περιπλέκει το γεγονός ότι στις ετικέτες τροφίμων οι κατασκευαστές συχνά αναφέρονται στην περιεκτικότητα σε νάτριο αντί για αλάτι, κάτι που μπορεί να μας κάνει να πιστεύουμε ότι καταναλώνουμε λιγότερο αλάτι απ’ ό,τι πραγματικά.
Το νάτριο, το βασικό στοιχείο του αλατιού, είναι απαραίτητο για τον οργανισμό μας, καθώς συμβάλλει στη διατήρηση της συνολικής ισορροπίας υγρών και στη μεταφορά οξυγόνου και θρεπτικών συστατικών. Επιτρέπει, επίσης, στα νεύρα μας να μεταδίδουν ηλεκτρικά σήματα.
Το αλάτι αποτελείται από ιόντα νατρίου και χλωρίου. Σε 2,5 γραμμάρια αλατιού αντιστοιχεί περίπου 1 γραμμάριο νατρίου.
Οι κίνδυνοι της υπερβολικής κατανάλωσης αλατιού
Οι επιστήμονες είναι σαφείς: η υψηλή κατανάλωση αλατιού αυξάνει την αρτηριακή πίεση. Όταν τρώμε πολύ αλάτι, το σώμα συγκρατεί υγρά, ανεβάζοντας την πίεση μέχρι να αποβληθεί το νάτριο από τα νεφρά. Μακροπρόθεσμα, αυτή η επιβάρυνση μπορεί να οδηγήσει σε υπέρταση, εγκεφαλικά επεισόδια και καρδιακές παθήσεις.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η υπέρταση ευθύνεται για το 62% των εγκεφαλικών και το 49% των περιστατικών στεφανιαίας νόσου. Εκτιμάται επίσης ότι η υπερβολική πρόσληψη νατρίου συνδέεται με περίπου 1,9 εκατομμύρια θανάτους ετησίως παγκοσμίως.
Μια μετα-ανάλυση 13 μελετών που δημοσιεύθηκαν σε διάστημα 35 ετών έδειξε 17% μεγαλύτερο κίνδυνο συνολικής καρδιαγγειακής νόσου και 23% μεγαλύτερο κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου από την κατανάλωση επιπλέον 5 γραμμαρίων αλατιού ημερησίως.
Τα οφέλη από τη μείωση του αλατιού
Η μείωση της κατανάλωσης αλατιού συνδέεται με μετρήσιμα οφέλη τόσο σε έρευνες όσο και έπειτα από εκστρατείες που έλαβαν κυβερνήσεις ανά τον κόσμο.
Αφού η ιαπωνική κυβέρνηση ξεκίνησε εκστρατεία για τη μείωση της κατανάλωσης αλατιού στα τέλη της δεκαετίας του 1960, η πρόσληψή του μειώθηκε από 13,5 σε 12 γραμμάρια την ημέρα. Την ίδια περίοδο, καταγράφηκαν μειώσεις στην αρτηριακή πίεση και μείωση κατά 80% της θνησιμότητας από εγκεφαλικά επεισόδια.
Αντίστοιχα, στη Φινλανδία, η ημερήσια κατανάλωση αλατιού μειώθηκε από 12 γραμμάρια στα τέλη της δεκαετίας του 1970 σε μόλις 9 γραμμάρια το 2002, ενώ σημειώθηκε μείωση κατά 75–80% στους θανάτους από εγκεφαλικά επεισόδια και καρδιακές παθήσεις την ίδια περίοδο.
Στο κομμάτι των ερευνών, ανάλυση δεδομένων οκτώ ετών από την Αγγλία έδειξε ότι η μείωση της ημερήσιας πρόσληψης αλατιού κατά 1,4 γραμμάρια συνέβαλε σε σημαντική πτώση της αρτηριακής πίεσης, η οποία με τη σειρά της συνδέθηκε με μείωση των θανατηφόρων εγκεφαλικών και των θανάτων από καρδιοπάθειες.
Παράλληλα, σύμφωνα με πρόσφατη κλινική δοκιμή, ακόμη και μία εβδομάδα δίαιτας χαμηλής σε νάτριο μπορεί να έχει αποτέλεσμα στη μείωση της πίεσης αντίστοιχο με αυτό φαρμακευτικής αγωγής.
Παρ’ όλα αυτά, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι είναι δύσκολο να απομονωθεί πλήρως η επίδραση του αλατιού από άλλους παράγοντες υγιεινού τρόπου ζωής, όπως η άσκηση και η καλύτερη συνολική διατροφή.
Ένας επιπλέον παράγοντας που περιπλέκει την εικόνα είναι ότι οι επιπτώσεις της κατανάλωσης αλατιού στην αρτηριακή πίεση και την καρδιακή υγεία διαφέρουν από άτομο σε άτομο.
Είναι μια δίαιτα χαμηλή σε αλάτι εξίσου ανθυγιεινή με την υπερβολική κατανάλωση;
Εδώ ξεκινά το παράδοξο: υπάρχουν μελέτες που έχουν δείξει ότι και η πολύ χαμηλή κατανάλωση αλατιού συνδέονται με αυξημένους κινδύνους για την υγεία.
Μια μετα-ανάλυση, για παράδειγμα, έδειξε σύνδεση μεταξύ χαμηλής κατανάλωσης αλατιού και καρδιαγγειακών συμβαμάτων και θανάτου. Οι ερευνητές υποστήριξαν ότι η κατανάλωση είτε λιγότερων από 5,6 γραμμαρίων είτε περισσότερων από 12,5 γραμμαρίων την ημέρα συνδέεται με αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία.
Ακόμα και στο έγκυρο Lancet δημοσιεύθηκε μια μελέτη σε 130.000 άτομα, η οποία διαπίστωνε σύνδεση μεταξύ «χαμηλής» κατανάλωσης αλατιού –που ορίστηκε ως λιγότερο από 7,5 γραμμάρια– και αυξημένου κινδύνου καρδιαγγειακών συμβάντων και θανάτου, σε σύγκριση με μια «μέτρια» κατανάλωση έως 12,5 γραμμάρια την ημέρα (περίπου 1,5 έως 2,5 κουταλάκια του γλυκού αλάτι).
Ωστόσο, τα ευρήματα αυτά έχουν δεχθεί έντονη κριτική. Πολλοί ειδικοί επισημαίνουν προβλήματα στη μεθοδολογία, κυρίως στον τρόπο μέτρησης της πρόσληψης αλατιού, καθώς και πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων με τη βιομηχανία τροφίμων. Άλλοι τονίζουν ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο, στην πράξη, να καταναλώνει κανείς τόσο χαμηλές ποσότητες αλατιού, δεδομένης της σύστασης των περισσότερων τροφίμων.
Τελικά, πόσο αλάτι πρέπει να τρώμε την ημέρα;
Παρά τις επιμέρους διαφωνίες, το πιο σταθερό και τεκμηριωμένο συμπέρασμα είναι ότι η υπερβολική κατανάλωση αλατιού αυξάνει με βεβαιότητα την αρτηριακή πίεση και τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Οι περισσότεροι ειδικοί συμφωνούν ότι το βασικό ζητούμενο δεν είναι η πλήρης αποφυγή του αλατιού, αλλά η μείωση της υπερκατανάλωσης και η επίγνωση του «κρυμμένου» αλατιού στη διατροφή μας.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συστήνει κατανάλωση περίπου 5 γραμμάριων αλατιού την ημέρα – και σίγουρα όχι κάτω από 3 που θεωρείται ότι κάνει κακό στον οργανισμό αφού δεν λαμβάνει επαρκές νάτιρο.
Mε πληροφορίες από BBC
