Η κατάθλιψη είναι μία από τις παθήσεις που συνοδεύουν το σύγχρονο δυτικό άνθρωπο καθώς ο επιπολασμός της στην …αναπτυγμένη Δύση είναι πολύ μεγαλύτερος από εκείνες στις υπό ανάπτυξη χώρες… Παρά τους εκατομμύρια ειδικούς ψυχικής υγείας που ασχολούνται μαζί της και τα πολλά φάρμακα που έχουν αναπτυχθεί για την αντιμετώπισή της, η έρευνα δεν σταματά να αναζητά νέα μονοπάτια θεραπείας αλλά και πρόληψης!
Επιστημονικές έρευνες δείχνουν ότι εξετάσεις αίματος που μετρούν τη γήρανση συγκεκριμένων λευκών αιμοσφαιρίων μπορούν να βοηθήσουν στον εντοπισμό της κατάθλιψης, ιδιαίτερα των συναισθηματικών και γνωστικών συμπτωμάτων της, όπως η απώλεια ευχαρίστησης, η απελπισία και η δυσκολία συγκέντρωσης.
Βιολογικός δείκτης για κατάθλιψη
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Journals of Gerontology Series A, θεωρείται σημαντικό βήμα προς την ανάπτυξη ενός αξιόπιστου βιολογικού δείκτη για την κατάθλιψη, μια ψυχική διαταραχή που επηρεάζει σχεδόν έναν στους πέντε ενήλικες στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σήμερα, η διάγνωση της κατάθλιψης βασίζεται κυρίως στην περιγραφή των συμπτωμάτων από τον ίδιο τον ασθενή. Οι γιατροί μπορούν να ζητήσουν εργαστηριακές εξετάσεις για να αποκλείσουν άλλες παθήσεις, όμως δεν υπάρχει ακόμη κάποια αντικειμενική βιολογική εξέταση που να επιβεβαιώνει με ακρίβεια την ύπαρξη της νόσου ή να την εντοπίζει σε πρώιμο στάδιο. Ένα από τα βασικά προβλήματα είναι ότι η κατάθλιψη εκδηλώνεται διαφορετικά σε κάθε άνθρωπο. Κάποιοι εμφανίζουν κυρίως σωματικά συμπτώματα, όπως κόπωση, αλλαγές στην όρεξη ή ανησυχία, ενώ άλλοι βιώνουν περισσότερο συναισθηματικές και γνωστικές δυσκολίες, όπως αίσθημα κενού, απελπισία, δυσκολία καθαρής σκέψης ή ανηδονία, δηλαδή αδυναμία να νιώσουν χαρά ή ενδιαφέρον για δραστηριότητες που παλαιότερα απολάμβαναν.
Η βασική ερευνήτρια της μελέτης, Nicole Beaulieu Perez, εξήγησε ότι η κατάθλιψη δεν είναι μία ενιαία κατάσταση που εμφανίζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Για τον λόγο αυτό, οι επιστήμονες θεωρούν απαραίτητο να εξετάζουν τις διαφορετικές μορφές και τα ιδιαίτερα βιολογικά χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς και όχι μόνο τη γενική διαγνωστική κατηγορία.
Η έρευνα επικεντρώθηκε ιδιαίτερα σε άτομα με προβλήματα του ανοσοποιητικού συστήματος, όπως οι άνθρωποι που ζουν με HIV. Η κατάθλιψη εμφανίζεται συχνότερα σε αυτούς τους πληθυσμούς, πιθανώς λόγω του χρόνιου φλεγμονώδους στρες, του κοινωνικού στιγματισμού και των οικονομικών δυσκολιών που συχνά συνοδεύουν την ασθένεια. Οι γυναίκες με HIV φαίνεται να επηρεάζονται ακόμη περισσότερο, ενώ η κατάθλιψη μπορεί να δυσκολέψει τη σωστή παρακολούθηση της θεραπείας και τη συνεπή λήψη των αντιρετροϊκών φαρμάκων.
Τι μελέτησαν ερευνητές
Για να κατανοήσουν καλύτερα τη βιολογία της κατάθλιψης, οι ερευνητές μελέτησαν δείκτες επιταχυνόμενης βιολογικής γήρανσης. Η βιολογική ηλικία ενός ανθρώπου δεν ταυτίζεται πάντα με τη χρονολογική του ηλικία και μπορεί να υπολογιστεί μέσω ειδικών εργαλείων που ονομάζονται «επιγενετικά ρολόγια». Τα εργαλεία αυτά καταγράφουν χημικές αλλαγές στο DNA που συσσωρεύονται με την πάροδο του χρόνου.
Η μελέτη περιλάμβανε 440 γυναίκες, από τις οποίες οι 261 ζούσαν με HIV και οι 179 όχι. Τα συμπτώματα κατάθλιψης αξιολογήθηκαν μέσω ειδικού ερωτηματολογίου 20 ερωτήσεων, που εξετάζει τόσο σωματικά όσο και μη σωματικά συμπτώματα. Παράλληλα, αναλύθηκαν δείγματα αίματος για να μετρηθεί η βιολογική γήρανση μέσω δύο διαφορετικών επιγενετικών «ρολογιών». Το πρώτο αξιολογούσε τη γήρανση σε πολλούς τύπους κυττάρων και ιστών, ενώ το δεύτερο επικεντρωνόταν ειδικά στα μονοκύτταρα, έναν τύπο λευκών αιμοσφαιρίων που παίζει σημαντικό ρόλο στο ανοσοποιητικό σύστημα και στη φλεγμονή.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η γήρανση των μονοκυττάρων συνδεόταν έντονα με τα συναισθηματικά και γνωστικά συμπτώματα της κατάθλιψης, όπως η ανηδονία, η απελπισία και το αίσθημα αποτυχίας, τόσο στις γυναίκες με HIV όσο και σε εκείνες χωρίς HIV. Αντίθετα, το γενικότερο επιγενετικό ρολόι που μετρούσε πολλούς τύπους κυττάρων δεν έδειξε σημαντική σύνδεση με τα καταθλιπτικά συμπτώματα.
Σημαντικό εύρημα
Η Perez τόνισε ότι το εύρημα αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, επειδή τα άτομα με HIV συχνά εμφανίζουν σωματικά συμπτώματα όπως κόπωση, τα οποία αποδίδονται συνήθως στη χρόνια νόσο και όχι στην κατάθλιψη. Ωστόσο, η νέα μελέτη δείχνει ότι οι βιολογικοί αυτοί δείκτες σχετίζονται περισσότερο με τη διάθεση και τις γνωστικές λειτουργίες παρά με τα σωματικά συμπτώματα.
Παρότι απαιτείται περισσότερη έρευνα πριν τα ευρήματα χρησιμοποιηθούν στην καθημερινή κλινική πράξη, οι επιστήμονες πιστεύουν ότι στο μέλλον ίσως είναι δυνατόν να εντοπίζεται η κατάθλιψη νωρίτερα και με μεγαλύτερη ακρίβεια μέσω απλών εξετάσεων αίματος. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε πιο εξατομικευμένες θεραπείες, καθώς οι γιατροί ίσως να μπορούν να προβλέπουν ποια φαρμακευτική αγωγή είναι πιθανότερο να λειτουργήσει καλύτερα για κάθε ασθενή.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι ο συνδυασμός της προσωπικής εμπειρίας του ασθενούς με αντικειμενικούς βιολογικούς δείκτες θα μπορούσε να αλλάξει σημαντικά τον τρόπο διάγνωσης και αντιμετώπισης των ψυχικών διαταραχών, ανοίγοντας τον δρόμο για μια πιο ακριβή και εξατομικευμένη ψυχιατρική φροντίδα.
