Το βράσιμο, η ζύμωση και η προσθήκη λεμονιού στο φαγητό μπορούν να ενισχύσουν την απορρόφηση του σιδήρου από τον οργανισμό. Δεν αρκεί, επομένως, να επιλέγουμε τροφές πλούσιες σε αυτό το πολύτιμο μέταλλο, αλλά χρειάζεται να γνωρίζουμε και πώς να τις καταναλώνουμε, ώστε να αξιοποιούμε καλύτερα τα θρεπτικά συστατικά τους.
Η έλλειψη σιδήρου αποτελεί μία από τις συχνότερες διατροφικές ανεπάρκειες παγκοσμίως, ιδιαίτερα μεταξύ των παιδιών και των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας. Η κόπωση, η αδυναμία και η δύσπνοια μπορεί να αποτελούν ενδείξεις έλλειψης, καθώς ο σίδηρος είναι απαραίτητος για την παραγωγή της αιμοσφαιρίνης, της πρωτεΐνης που μεταφέρει οξυγόνο σε όλο το σώμα.
Ο διατροφικός σίδηρος διακρίνεται σε δύο μορφές: τον αιμικό, που βρίσκεται κυρίως στο κρέας και στα θαλασσινά, και τον μη αιμικό, που προέρχεται από φυτικές τροφές. Ο αιμικός σίδηρος απορροφάται ευκολότερα, σε ποσοστό περίπου 15-30%, ενώ η απορρόφηση του μη αιμικού είναι σημαντικά χαμηλότερη. Για τον λόγο αυτό, όσοι ακολουθούν χορτοφαγική ή φυτική διατροφή χρειάζεται να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στις πηγές σιδήρου και στους συνδυασμούς των τροφίμων.
Σύμφωνα με τις συστάσεις του βρετανικού NHS, οι άνδρες άνω των 19 ετών χρειάζονται περίπου 8,7 mg σιδήρου ημερησίως, ενώ οι γυναίκες ηλικίας 19-49 ετών 14,8 mg. Για τις γυναίκες άνω των 50 ετών η συνιστώμενη ποσότητα είναι 8,7 mg, αν και όσες έχουν έντονη έμμηνο ρύση ενδέχεται να χρειάζονται περισσότερο.
Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν την απορρόφηση του σιδήρου είναι ο τρόπος μαγειρέματος. Για παράδειγμα, το σπανάκι, τα σέσκουλα και τα φύλλα παντζαριού περιέχουν οξαλικά οξέα, τα οποία δεσμεύουν τον σίδηρο και δυσκολεύουν την απορρόφησή του. Το βράσιμο συμβάλλει στη μείωση αυτών των ουσιών, καθιστώντας περισσότερο σίδηρο διαθέσιμο στον οργανισμό. Αντίθετα, λαχανικά όπως το μαρούλι, το λάχανο και το κινέζικο λάχανο μπορούν να καταναλώνονται ωμά ή στον ατμό, ώστε να διατηρούν μεγαλύτερη ποσότητα βιταμίνης C.
Η βιταμίνη C αποτελεί έναν από τους αποτελεσματικότερους φυσικούς ενισχυτές της απορρόφησης του φυτικού σιδήρου. Η προσθήκη λεμονιού στο φαγητό, η κατανάλωση πορτοκαλιού ή ενός μικρού ποτηριού φυσικού χυμού πορτοκαλιού μαζί με το γεύμα μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην καλύτερη αξιοποίησή του.
Εξίσου σημαντική είναι και η ζύμωση. Το φυτικό οξύ, που περιέχεται στα δημητριακά, στους ξηρούς καρπούς και στους σπόρους, περιορίζει την απορρόφηση του σιδήρου. Η διαδικασία της ζύμωσης μειώνει την παρουσία του, γι’ αυτό και το προζυμένιο ψωμί μπορεί να αποτελεί καλύτερη επιλογή από το συμβατικό.
Ωστόσο, δεν πρέπει να βασιζόμαστε αποκλειστικά στα εμπλουτισμένα τρόφιμα, όπως τα δημητριακά πρωινού και ορισμένα αρτοσκευάσματα. Παρότι περιέχουν πρόσθετο σίδηρο, συχνά χρησιμοποιούνται μορφές του που απορροφώνται δύσκολα από τον οργανισμό.
Προσοχή χρειάζεται και στα ροφήματα που συνοδεύουν τα γεύματα. Ο καφές και το τσάι περιέχουν τανίνες και πολυφαινόλες, ουσίες που περιορίζουν την απορρόφηση του σιδήρου. Οι ειδικοί συνιστούν να καταναλώνουμε το τσάι τουλάχιστον δύο ώρες μετά από ένα γεύμα πλούσιο σε σίδηρο.
Καλές φυτικές πηγές σιδήρου είναι τα όσπρια, τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, οι ξηροί καρποί και οι σπόροι. Ενδεικτικά, 100 γραμμάρια ρεβίθια περιέχουν περίπου 2 mg σιδήρου, το μπρόκολο 1 mg, το τόφου 1,2 mg, ενώ οι ηλιόσποροι φτάνουν τα 6,4 mg.
Παρά τη σημασία της επαρκούς πρόσληψης, η ισορροπία παραμένει καθοριστική. Ο οργανισμός απορροφά τελικά περίπου 1-2 mg σιδήρου ημερησίως, ποσότητα που καλύπτει τις φυσιολογικές απώλειες μέσω της εφίδρωσης και της εμμήνου ρύσεως. Γι’ αυτό οι ειδικοί προτείνουν την τακτική κατανάλωση μικρών ποσοτήτων τροφών πλούσιων σε σίδηρο μέσα στην ημέρα, αντί της πρόσληψης μεγάλης ποσότητας σε ένα μόνο γεύμα.
Η σωστή επιλογή τροφίμων, οι κατάλληλοι συνδυασμοί και οι απλές αλλαγές στον τρόπο μαγειρέματος μπορούν να κάνουν ουσιαστική διαφορά στην απορρόφηση του σιδήρου. Τέλος, πριν από τη λήψη συμπληρωμάτων, είναι σημαντικό να προηγείται ιατρική συμβουλή.


