Σύμφωνα με μια νέα κλινική δοκιμή, η κετογονική δίαιτα μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη για την υγεία, πέρα από την απώλεια βάρους. Στη δοκιμή συγκρίθηκαν τρεις δημοφιλείς διατροφικές προσεγγίσεις. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα άτομα που ακολουθούσαν μια διατροφή με πολύ χαμηλή περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες και υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά παρουσίασαν σημαντικά μεγαλύτερη μείωση του λίπους στο ήπαρ σε σύγκριση με εκείνα που ακολουθούσαν τη μεσογειακή διατροφή ή μια διατροφή χαμηλή σε λιπαρά, παρόλο που και οι τρεις ομάδες έχασαν περίπου το ίδιο βάρος.
Τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακά για τα άτομα με προδιαβήτη. Έπειτα από μόλις τέσσερις έως πέντε μήνες κετογονικής διατροφής (ή διατροφής «Keto»), περίπου οι μισοί συμμετέχοντες δεν πληρούσαν πλέον τα διαγνωστικά κριτήρια για την πάθηση. Τα ευρήματα, τα οποία δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Cell Metabolism, υποδηλώνουν ότι τα είδη των τροφίμων που καταναλώνει κάποιος μπορούν να επηρεάσουν τη μεταβολική υγεία με τρόπους που δεν περιορίζονται μόνο στον αριθμό των κιλών που χάνει.
«Γνωρίζουμε ότι η απώλεια βάρους μπορεί να βελτιώσει τη μεταβολική υγεία των ατόμων που πάσχουν από παχυσαρκία», αναφέρει ο Samuel Klein, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον στο Σεντ Λούις του Μιζούρι. «Τα δεδομένα μας υποδηλώνουν ότι, εάν έχετε αυξημένη περιεκτικότητα λίπους στο ήπαρ και προδιαβήτη, η μείωση της πρόσληψης υδατανθράκων μπορεί να έχει σημαντικές θεραπευτικές επιδράσεις στον μεταβολισμό, πέρα από εκείνες που επιτυγχάνονται μόνο μέσω της απώλειας βάρους».
Σύγκριση της κετογονικής, της μεσογειακής διατροφής και της διατροφής χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά
Σύμφωνα με το sciencedaily υπολογίζεται ότι το 40% των ενηλίκων στις Ηνωμένες Πολιτείες πάσχει από παχυσαρκία, μια κατάσταση που συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2, λιπώδους νόσου του ήπατος και άλλων προβλημάτων υγείας. Οι γιατροί συχνά συνιστούν αλλαγές στη διατροφή, προκειμένου να βοηθήσουν τους ασθενείς να χάσουν βάρος και να βελτιώσουν τη μεταβολική τους υγεία. Ο όρος μεταβολική υγεία αναφέρεται στο πόσο αποτελεσματικά διαχειρίζεται ο οργανισμός την ενέργεια, το σάκχαρο στο αίμα και τα λιπαρά.
Τρεις συνηθισμένες διατροφικές προσεγγίσεις που συνιστώνται συχνά είναι οι δίαιτες χαμηλών υδατανθράκων, οι δίαιτες χαμηλών λιπαρών και η μεσογειακή διατροφή. Παρόλο που καθεμία από αυτές μπορεί να συμβάλει στην απώλεια βάρους, οι ερευνητές δεν ήταν βέβαιοι εάν κάποια προσφέρει πρόσθετα μεταβολικά πλεονεκτήματα, όταν η απώλεια βάρους είναι περίπου η ίδια.
Αυτά τα διατροφικά πρότυπα διαφέρουν σημαντικά ως προς τη θρεπτική τους σύσταση. Οι διατροφικές προσεγγίσεις χαμηλών υδατανθράκων, συμπεριλαμβανομένων της δίαιτας Atkins και της κετογονικής δίαιτας, περιορίζουν την κατανάλωση υδατανθράκων. Αντίθετα, οι δίαιτες χαμηλών λιπαρών μπορεί να αντλούν έως και το 70% των θερμίδων τους από υδατάνθρακες.
Η μεσογειακή διατροφή δίνει έμφαση σε φυτικές τροφές, όπως τα λαχανικά, οι ξηροί καρποί και το ελαιόλαδο, σε συνδυασμό με μέτριες ποσότητες ψαριών και γαλακτοκομικών προϊόντων. Οι κετογονικές δίαιτες, από την άλλη πλευρά, μπορούν να περιλαμβάνουν σημαντικές ποσότητες λιπαρών από ζωικά προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων των κορεσμένων λιπαρών.
Για να συγκρίνουν τις επιδράσεις αυτών των διατροφικών προσεγγίσεων, ο Klein και οι συνεργάτες του στρατολόγησαν 42 ενήλικες με παχυσαρκία, προδιαβήτη και λιπώδη νόσο του ήπατος.
Ο προδιαβήτης εμφανίζεται όταν τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα αυξάνονται πάνω από τα φυσιολογικά όρια, αλλά δεν έχουν ακόμη φτάσει στο επίπεδο που απαιτείται για τη διάγνωση του διαβήτη τύπου 2.
Η λιπώδης νόσος του ήπατος χαρακτηρίζεται από την υπερβολική συσσώρευση λίπους στο εσωτερικό των ηπατικών κυττάρων, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει την ικανότητα του οργανισμού να ρυθμίζει τον μεταβολισμό.
Μια ελεγχόμενη κλινική δοκιμή με παρόμοια απώλεια βάρους
Οι συμμετέχοντες κατανεμήθηκαν τυχαία σε μία από τις τρεις διατροφικές ομάδες: κετογονική διατροφή, μεσογειακή διατροφή ή διατροφή χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά, με έμφαση στις φυτικές τροφές.
Για να διασφαλίσουν ότι οι συμμετέχοντες ακολουθούσαν τα διατροφικά προγράμματα που τους είχαν ανατεθεί, οι ερευνητές παρείχαν όλα τα γεύματά τους και οργάνωναν εβδομαδιαίες συναντήσεις με διαιτολόγο.
Οι τρεις δίαιτες είχαν σημαντικά διαφορετικές αναλογίες υδατανθράκων και λιπαρών.
Στην ομάδα της κετογονικής διατροφής, οι υδατάνθρακες αντιστοιχούσαν μόλις στο 4% των ημερήσιων θερμίδων, ενώ τα λιπαρά παρείχαν το 73%.
Στην ομάδα της μεσογειακής διατροφής, το 50% των θερμίδων προερχόταν από υδατάνθρακες και το 35% από λιπαρά.
Η ομάδα που ακολουθούσε διατροφή με έμφαση στις φυτικές τροφές προσλάμβανε το 70% των θερμίδων της από υδατάνθρακες και το 15% από λιπαρά.
Οι ερευνητές προσάρμοσαν ξεχωριστά την πρόσληψη θερμίδων για κάθε συμμετέχοντα, ώστε τα άτομα και στις τρεις ομάδες να χάσουν περίπου το 10% του αρχικού σωματικού τους βάρους. Η επίτευξη αυτού του στόχου χρειάστηκε περίπου τέσσερις έως πέντε μήνες.
Μέχρι το τέλος της παρέμβασης, όλες οι ομάδες είχαν παρουσιάσει σημαντική μείωση του σωματικού λίπους και βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη.
Η ινσουλίνη είναι η ορμόνη που βοηθά στη μεταφορά της γλυκόζης από την κυκλοφορία του αίματος στα κύτταρα, όπου μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πηγή ενέργειας.
Η αυξημένη ευαισθησία στην ινσουλίνη διευκολύνει τον οργανισμό να διατηρεί τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα σε υγιή όρια.
Ωστόσο, οι ομοιότητες μεταξύ των ομάδων ουσιαστικά σταματούσαν εκεί.
Η κετογονική δίαιτα μειώνει το λίπος στο ήπαρ κατά 67%
Η κετογονική δίαιτα οδήγησε στις μεγαλύτερες βελτιώσεις σε αρκετούς σημαντικούς δείκτες της ηπατικής λειτουργίας και της μεταβολικής υγείας.
Οι συμμετέχοντες που ακολουθούσαν την κετογονική διατροφή παρουσίασαν μέση μείωση του λίπους στο ήπαρ κατά 67%, σε σύγκριση με μείωση κατά 45% τόσο στην ομάδα της μεσογειακής διατροφής όσο και στην ομάδα της διατροφής χαμηλών λιπαρών.
Δεδομένου ότι οι ομάδες έχασαν παρόμοια ποσότητα βάρους, η διαφορά αυτή υποδηλώνει ότι ο περιορισμός των υδατανθράκων μπορεί να επηρεάζει το ηπατικό λίπος μέσω μηχανισμών που δεν σχετίζονται αποκλειστικά με την απώλεια βάρους.
Για να διερευνήσουν αυτές τις επιδράσεις, οι ερευνητές συνέλεξαν επανειλημμένα δείγματα αίματος σε διάστημα 24 ωρών, γεγονός που τους επέτρεψε να παρατηρήσουν τις μεταβολές στις ορμόνες που συμμετέχουν στον ενεργειακό μεταβολισμό.
Η ομάδα της κετογονικής διατροφής παρουσίασε τη μεγαλύτερη αύξηση της γλυκαγόνης, μιας ορμόνης που συμβάλλει στη ρύθμιση της ενεργειακής τροφοδοσίας του οργανισμού και προάγει τη μείωση του λίπους που αποθηκεύεται στο ήπαρ.
Οι συμμετέχοντες που ακολουθούσαν την κετογονική δίαιτα παρουσίασαν επίσης τη μεγαλύτερη μείωση των επιπέδων ινσουλίνης, μια ακόμη μεταβολή που μπορεί να βοηθήσει στον περιορισμό της συσσώρευσης λίπους στο ήπαρ.
Ένα αποτέλεσμα ήταν ιδιαίτερα απροσδόκητο. Παρά το γεγονός ότι λάμβαναν σχεδόν τα τρία τέταρτα των θερμίδων τους από λιπαρά, οι συμμετέχοντες της ομάδας της κετογονικής διατροφής δεν παρουσίασαν αύξηση των λιπιδίων ή της χοληστερόλης στο αίμα κατά τη διάρκεια της μελέτης.
«Το πιο εκπληκτικό εύρημα ήταν ότι οι συμμετέχοντες στην ομάδα της κετογονικής διατροφής δεν παρουσίασαν αύξηση των λιπιδίων ή της χοληστερόλης στο αίμα, παρά το γεγονός ότι κατανάλωναν τη μεγαλύτερη ποσότητα λιπαρών», αναφέρει ο Max Petersen, πρώτος συγγραφέας της μελέτης, από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον.
Οι μισοί συμμετέχοντες στην κετογονική δίαιτα δεν είχαν πλέον προδιαβήτη
Τα οφέλη δεν περιορίστηκαν μόνο στη μείωση του λίπους στο ήπαρ.
Μετά την ολοκλήρωση της παρέμβασης για την απώλεια βάρους, περίπου το 50% των συμμετεχόντων που είχαν ενταχθεί στην ομάδα της κετογονικής διατροφής δεν πληρούσε πλέον τα κριτήρια για τον προδιαβήτη.
Συγκριτικά, το συγκεκριμένο αποτέλεσμα επιτεύχθηκε από το 29% των ατόμων που ακολουθούσαν τη μεσογειακή διατροφή και μόλις από το 7% εκείνων που ακολουθούσαν τη διατροφή χαμηλών λιπαρών, με έμφαση στις φυτικές τροφές.
Οι διαφορές αυτές είναι αξιοσημείωτες, επειδή ο προδιαβήτης αποτελεί ένδειξη αυξημένου κινδύνου εμφάνισης διαβήτη τύπου 2.
Η μείωση των επιπέδων σακχάρου στο αίμα κάτω από το όριο του προδιαβήτη αποτελεί σημαντική βελτίωση, αν και δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η πάθηση έχει αναστραφεί οριστικά.
Τα ευρήματα αναδεικνύουν επίσης μια δυνητικά σημαντική διάκριση στη διαχείριση του σωματικού βάρους: η απώλεια βάρους και η βελτίωση της μεταβολικής υγείας συνδέονται στενά, αλλά δεν είναι απαραίτητα το ίδιο πράγμα.
Η σύσταση μιας διατροφής μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός διαχειρίζεται το σάκχαρο στο αίμα, αποθηκεύει λίπος και ανταποκρίνεται στις ορμόνες, ακόμη και όταν η απώλεια βάρους είναι παρόμοια.
Οι ερευνητές τονίζουν την αυξανόμενη σημασία της κατανόησης αυτών των επιδράσεων, καθώς νέες ισχυρές θεραπείες για την παχυσαρκία γίνονται όλο και πιο ευρέως διαθέσιμες.
Τα φάρμακα GLP-1, τα οποία δρουν σε ορμονικές οδούς που συμμετέχουν στη ρύθμιση της όρεξης και του σακχάρου στο αίμα, έχουν φέρει επανάσταση στη θεραπεία της παχυσαρκίας, βοηθώντας πολλούς ασθενείς να επιτύχουν σημαντική απώλεια βάρους.
«Τα φάρμακα που βασίζονται στον GLP-1 έχουν φέρει επανάσταση στη θεραπεία της παχυσαρκίας. Διαθέτουμε πλέον μια πολύ αποτελεσματική φαρμακευτική θεραπεία για την επίτευξη σημαντικής απώλειας βάρους», αναφέρει ο Petersen.
«Ωστόσο, επιπλέον, η μελέτη μας δείχνει ότι η συγκεκριμένη σύσταση της διατροφής μπορεί να προσφέρει πρόσθετα οφέλη».
Παρόλο που η κλινική δοκιμή ήταν σχετικά μικρή και διήρκεσε μόνο τέσσερις έως πέντε μήνες, ο προσεκτικά ελεγχόμενος σχεδιασμός της παρέχει στοιχεία ότι η σύσταση της διατροφής μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη μεταβολική υγεία.
Θα χρειαστούν μεγαλύτερες μελέτες, με τη συμμετοχή περισσότερων ατόμων, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν τα οφέλη διατηρούνται μακροπρόθεσμα και πώς συγκρίνονται οι διαφορετικές διατροφικές προσεγγίσεις με την πάροδο του χρόνου.
Η έρευνα υποστηρίχθηκε οικονομικά από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ (National Institutes of Health) και το Ίδρυμα του Νοσοκομείου Barnes-Jewish (Foundation for Barnes-Jewish Hospital).


