Σε δισεπίλυτο γρίφο αναδεικνύεται το φαινόμενο της δυσοσμίας που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια στο Δήμο Κερατσινίου – Δραπετσώνας. Όπως ανακοίνωσε ο Συνήγορος του Πολίτη (ΣτΠ), με επιστολές που απέστειλε στην Περιφέρεια Αττικής και το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κρίνεται επιβεβλημένη η ανάγκη αυστηρής τήρησης των περιβαλλοντικών όρων και εντατικοποίησης των ελέγχων στις εγκατεστημένες δραστηριότητες της περιοχής.
«Δεν περιλαμβάνουν δειγματοληψίες στην πηγή»
Στα μέσα του περασμένου Δεκεμβρίου, ο Συνήγορος του Πολίτη απέστειλε επιστολή στον Περιφερειάρχη Αττικής, Νίκο Χαρδαλιά. Στην επίμαχη επιστολή, ο Συνήγορος επικαλείται ελέγχους που πραγματοποίησε σειρά επιστημονικών φορέων στην περιοχή, επισημαίνοντας μεταξύ άλλων πως η έναρξη λειτουργίας μονάδας στην περιοχή, «συσχετίζεται χρονικά με την εμφάνιση των καταγγελλόμενων φαινομένων» δυσοσμίας.
► Πνίγεται στη δυσοσμία ο Πύργος: Μυστήριο με το φαινόμενο που επιμένει εδώ και τρεις ημέρες
Αναφορικά με τις μετρήσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και της δυσωδίας που έχουν πραγματοποιηθεί στην περιοχή, στην επιστολή σημειώνεται πως επικεντρώθηκαν εντός του αστικού χώρου, χωρίς «να περιλαμβάνουν δειγματοληψίες στην πηγή (στις εξόδους απαγωγών) όπως προβλέπει το κανονιστικό πλαίσιο για την αξιόπιστη τεκμηρίωση των εκπομπών».
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Συνήγορος προκρίνει συνεργασία με εγκεκριμένους επιστημονικούς φορείς, για τη διεξαγωγή στοχευμένων μετρήσεων αερίων ρύπων, καθώς και τοποθέτηση δειγματοληπτών συνεχούς λήψης στα σημεία εκπομπής που ορίζονται στην ΑΕΠΟ και σε θέσεις που θα υποδειχθούν από τις αρμόδιες υπηρεσίες.
«Αποπνικτική οσμή»
Ενδεικτικό του μεγέθους του προβλήματος, είναι ότι σε επιστολή που απέστειλε στον Συνήγορο τον περασμένο Μάρτιο ο Δήμος Κερατσινίου – Δραπετσώνας, σημειωνόταν πως «οι καταγγελίες των δημοτών κάνουν αναφορά σε αποπνικτική οσμή προσομοιάζουσα με πετρέλαιο, βενζίνη, μαζούτ, γκάζι, κλούβιο αυγό και στις επιπτώσεις της, όπως τσούξιμο/κάψιμο στα μάτια και στο ανώτερο αναπνευστικό σύστημα. Τα περιστατικά δυσοσμίας εμφανίζουν μεγαλύτερη συχνότητα κατά τη διάρκεια των εαρινών και καλοκαιρινών μηνών», ενώ «σύμφωνα με τις καταγραφές είναι επιβεβαιωμένα από τις αυτοψίες που πραγματοποιεί η υπηρεσία μας…».
Πιθανές αιτίες
Αναφορά στις πιθανές αιτίες της δυσοσμίας γινόταν σε προηγούμενη επιστολή που στάλθηκε τον περασμένο Αύγουστο από τον Συνήγορο προς την Περιφέρεια Αττικής. Στην επιστολή σημειωνόταν πως στην παράκτια και θαλάσσια ζώνη της ευρύτερης περιοχής Πειραιά, Δραπετσώνας, Κερατσινίου και Περάματος υφίστανται διάφορες πιθανώς ύποπτες για τη δυσοσμία δραστηριότητες όπως: «(π.χ. ναυπηγοεπισκευαστικές δραστηριότητες, αποθηκευτικές – παραγωγικές μεταφορικές δραστηριότητες υγρών και αέριων καυσίμων επεξεργασίας – μεταφοράς απόβλητων πλοίων, επεξεργασίας λυμάτων [Ακροκέραμος, Ψυττάλεια], εργασίες βυθοκόρησης κλπ)».
Επίσης, η ποιότητα της ατμόσφαιρας «δύναται να επηρεάζεται από αερομεταφερόμενους ρύπους από παρακείμενες επιβαρυμένες περιοχές, όπως αυτή του Θριασίου Πεδίου και του λεκανοπεδίου της Αθήνας».
«Δεν έχουν προκύψει παραβάσεις»
Στα τέλη του περασμένου Ιανουαρίου, η Περιφέρεια Αττικής απάντησε στον ΣτΠ πως από τους επανειλημμένους ελέγχους τήρησης των περιβαλλοντικών όρων της επίμαχης βιομηχανικής μονάδας, «δεν έχουν προκύψει παραβάσεις ή μη συμμορφώσεις» με τους όρους της σχετικής ΑΕΠΟ και γενικά της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.
Μάλιστα, σύμφωνα με την Περιφέρεια, το 2025 πραγματοποιήθηκαν τρεις δειγματοληπτικές μετρήσεις σε όλες τις εξόδους απαερίων της εγκατάστασης «και τα αποτελέσματα βρέθηκαν εντός των θεσπισμένων οριακών τιμών εκπομπής…».
Παράλληλα, η Περιφέρεια δήλωσε πως έχει αναθέσει σε επιστημονικούς φορείς μελέτες με μετρήσεις πεδίου σχετικά με την τήρηση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας σε έργα και δραστηριότητες της ευρύτερης περιοχής.
Ανάγλυφο, υπερδόμηση και έλλειψη σχεδιασμού
Στην απαντητική του επιστολή προς τον ΣτΠ στα τέλη του περασμένου Μαρτίου, το Τμήμα Επιθεώρησης Περιβάλλοντος του Σώματος Επιθεώρησης Νοτίου Ελλάδος του ΥΠΕΝ, σημείωνε πως τα φαινόμενα δυσοσμίας γίνονται ιδιαίτερα αντιληπτά «πιθανόν λόγω της ιδιαίτερης γεωμορφολογίας του αναγλύφου, της άτακτης υπερδόμησης και του μετώπου σε κλειστό κόλπο με σωρευμένη μακροχρόνια ρύπανση στα ιζήματα του πυθμένα του κόλπου και στην υδάτινη στήλη».
Άλλωστε, οι περισσότερες από τις επίμαχες δραστηριότητες, «αναπτύχθηκαν και επεκτάθηκαν διαδοχικά ή παράλληλα, σε βάθος χρόνου, με ταυτόχρονη προσέγγιση και επέκταση της οικιστικής ζώνης γύρω από αυτές, χωρίς προηγούμενο σχεδιασμό, χωροθέτηση και συνολική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών τους επιπτώσεων διακριτά και συνεργιστικά…».
«Ανάγκη περαιτέρω συστηματικής μελέτης»
Στην ίδια επιστολή του Τμήματος Επιθεώρησης Περιβάλλοντος του ΥΠΕΝ, γίνεται αναφορά σε πληθώρα ελέγχων που έχουν διενεργηθεί, από τα αποτελέσματα των οποίων «υποδεικνύονται ομάδες βιομηχανικών δραστηριοτήτων, έργων και υποδομών στην ευρύτερη περιοχή, που δύνανται να σχετίζονται λιγότερο ή περισσότερο με το φαινόμενο, χωρίς να αποδίδεται αποκλειστική ή μερική ευθύνη σε συγκεκριμένη δραστηριότητα και να ποσοτικοποιείται η συνεισφορά της, καταδεικνύοντας την ανάγκη περαιτέρω συστηματικής μελέτης με δειγματοληψίες πεδίου σε μονάδες, έργα και υποδομές…».
«Δεν έχουν θεσπιστεί τιμές ποιότητας της ατμόσφαιρας»
Πάντως, το σημαντικότερο που σημειώνεται στην ίδια επιστολή είναι ότι «δεν έχουν θεσπιστεί οριακές τιμές εκπομπής για τις ανωτέρω οσμηρές χημικές ενώσεις από δραστηριότητες, ώστε ακόμα και αν διαπιστωθεί τεκμηριωμένα και μονοσήμαντα η έκλυσή τους από συγκεκριμένες δραστηριότητες, να μπορεί να διαπιστωθεί όχληση και να βεβαιωθεί περιβαλλοντική παράβαση σε συγκεκριμένη δραστηριότητα».
Είναι ενδεικτικό πως «δεν έχουν θεσπιστεί τιμές ποιότητας της ατμόσφαιρας για πτητικές οργανικές ενώσεις με αντιληπτές οσμές, όταν η συγκέντρωσή τους υπερβαίνει ένα οσφρητικό κατώφλι, δηλαδή ένα κατώτατο όριο συγκέντρωσης στην ατμόσφαιρά που δύναται να ερεθίσει τον οσφρητικό βλεννογόνο».
Εξαίρεση αποτελεί το βενζόλιο, όμως «οι αντιληπτές από τους κατοίκους οσμές, δεν μπορούν να αποδοθούν σε εκπομπές βενζολίου… γιατί οι τιμές είναι πολύ χαμηλότερες από το επίπεδο τιμών που μπορεί να αντιληφθεί ο οσφρητικός βλεννογόνος του ανθρώπου…».
«Ολοκληρωμένη μελέτη»
Ως αποτέλεσμα, στην ίδια επιστολή υπογραμμίζεται πως απαιτείται η διενέργεια ειδικά σχεδιασμένων δειγματοληψιών και αναλύσεων από εγνωσμένου κύρους επιστημονικούς φορείς, για μεγάλο χρονικό διάστημα και, τέλος, η ανάλυση αυτών με εφαρμογή κατάλληλων μοντέλων διασποράς της αέριας ρύπανσης».
Ο σχεδιασμός θα πρέπει να πραγματοποιηθεί σύμφωνα με την υπηρεσία του ΥΠΕΝ, στο πλαίσιο υλοποίησης ολοκληρωμένης μελέτης, που θα καταρτιστεί σε εγνωσμένου κύρους διεπιστημονικό φορέα ή σε Διεπιστημονική ομάδα φορέων.
«Δεν διαθέτουν όργανα μέτρησης οσμών»
Αξιοσημείωτο είναι επίσης πως σε έκθεση του Σώματος Επιθεωρητών Περιβάλλοντος του 2020, αναγραφόταν μεταξύ άλλων πως «… οι επιθεωρητές δεν διαθέτουν όργανα μέτρησης οσμών».
Αναβάθμιση υποδομών
Από την πλευρά του, ο Δήμος Κερατσινίου – Δραπετσώνας σημειώνει μεταξύ άλλων πως στην παρούσα φάση γίνονται οι απαραίτητες ενέργειες για την ολοκλήρωση της σύναψης προγραμματικής σύμβασης με το Ινστιτούτο Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, προκειμένου να πραγματοποιηθεί επέκταση και αναβάθμιση των μετρικών υποδομών του δήμου με τη λειτουργία δικτύου πολλαπλών θέσεων μέτρησης λεπτών αιωρούμενων σωματιδίων εντός των ορίων αρμοδιότητας του Δήμου συνδυαστικά με τον υφιστάμενο σταθμό.
Παράλληλα, ο δήμος αναφέρθηκε και σε ερευνητικό έργο που εκπονήθηκε το 2020 από το Τμήμα Χημείας του ΑΠΘ, από όπου εξάχθηκε το συμπέρασμα ότι «η συσχέτιση των χωρικών και μετεωρολογικών δεδομένων των σημείων δειγματοληψίας υποδεικνύει ως υπεύθυνη για την επικράτηση στην γύρω περιοχή SVOCs (σ.σ. ημιπτητικές οργανικές ενώσεις), τη βιομηχανική δραστηριότητα της επεξεργασίας θαλάσσιου έρματος στις εγκαταστάσεις» βιομηχανικής μονάδας στη Δραπετσώνα.
