Η Διεθνής Ομοσπονδία Σκακιού (FIDE) ανακοίνωσε την Τετάρτη ότι εξετάζει τις δημόσιες επιθέσεις του πρώην παγκόσμιου πρωταθλητή Βλαντίμιρ Κράμνικ εις βάρος του Ντάνιελ Ναροντίτσκι, του Αμερικανού γκραν μετρ, του οποίου ο ξαφνικός θάνατος στα 29 του συγκλόνισε τον κόσμο του σκακιού και αποκάλυψε τις ρωγμές της ψηφιακής εποχής του αθλήματος.
Ο Ναροντίτσκι, μία από τις πιο αναγνωρίσιμες φιγούρες της «αναγέννησης» του σκακιού κατά την περίοδο της πανδημίας, υπήρξε ένας από τους πιο αγαπητούς παίκτες και δασκάλους της γενιάς του.
Απόφοιτος του Στάνφορντ, παιδί-θαύμα που κέρδισε το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Κάτω των 12 ετών και έγινε γκραν μετρ στα 18, συγκέντρωσε πάνω από 800.000 ακόλουθους σε Twitch και YouTube. Γνωστός με το ψευδώνυμο Danya, ο γεννημένος στην Καλιφόρνια Ναροντίτσκι συνδύαζε υπομονή, χιούμορ, γενναιοδωρία και χαρισματική επικοινωνία, καθιστώντας τον σημείο αναφοράς της διαδικτυακής άνθησης του σκακιού και φέρνοντας νέες γενιές κοντά σε ένα άθλημα αιώνων.
Τα τελευταία χρόνια, η έκρηξη του διαδικτυακού σκακιού συνοδεύτηκε από αντίστοιχη αύξηση κατηγοριών για εξαπάτηση, καθώς οι παίκτες απέκτησαν πρόσβαση σε πανίσχυρες μηχανές σκακιού που υποδεικνύουν τέλειες κινήσεις σε πραγματικό χρόνο. «Ο ρυθμός εξαπάτησης στο διαδίκτυο είναι 100 έως 200 φορές υψηλότερος από το σκάκι δια ζώσης», δήλωσε ο Κένεθ Ρίγκαν, διεθνής μαιτρ και επιστήμονας υπολογιστών που συνεργάζεται με τη FIDE για την ανίχνευση απάτης, ως μέλος της Επιτροπής Δίκαιου Παιχνιδιού.
Μέσα σε αυτή τη τεταμένη ατμόσφαιρα, εμφανίστηκε ο Κράμνικ ο Ρώσος που κατείχε τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή για σχεδόν επτά χρόνια, μετά την επικράτησή του επί του Γκάρι Κασπάροφ το 2000, και θεωρείται ένας από τους σπουδαιότερους αμυντικούς παίκτες στην ιστορία.
Τον τελευταίο χρόνο, ο Κράμνικ είχε κατηγορήσει, χωρίς αποδείξεις, τον Ναροντίτσκι για χρήση μηχανής σκακιού σε διαδικτυακά παιχνίδια. Ο Ναροντίτσκι αρνήθηκε κατηγορηματικά, αλλά είχε παραδεχθεί ότι οι επιθέσεις επηρέασαν την ψυχική του υγεία. «Από τότε με την υπόθεση Κράμνικ, νιώθω πως αν αρχίσω να παίζω καλά, οι άνθρωποι υποθέτουν τα χειρότερα», είπε στο τελευταίο του Twitch livestream το περασμένο Σαββατοκύριακο. «Το πρόβλημα είναι το διαρκές αποτύπωμα που έχει αφήσει όλο αυτό».
Τη Δευτέρα, το Σκακιστικό Κέντρο της Σαρλότ, όπου ο Ναροντίτσκι υπηρετούσε από το 2020 ως επικεφαλής προπονητής και γκραν μετρ, ανακοίνωσε τον «απροσδόκητο» θάνατό του.
Δεν δόθηκε επίσημη αιτία, ωστόσο ο Ουκρανός γκραν μετρ Ολεξάντρ Μπόρτνικ, στενός φίλος του, δήλωσε ότι εκείνος και ένας ακόμη φίλος τον βρήκαν χωρίς τις αισθήσεις του στο σπίτι του. Αποχαιρετιστήρια μηνύματα κατέκλυσαν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. «Μπορούσε να εξηγήσει το σκάκι ακόμα και σε ένα μυρμήγκι», είπε ο επίσης streamer και διεθνής μαιτρ Λέβι Ρόζμαν (GothamChess). «Ήταν το τέλειο σημείο συνάντησης ανάμεσα στο να παίζεις υπέροχα και να εξηγείς υπέροχα».
Ο Χικάρου Νακαμούρα, νούμερο 2 παγκοσμίως, εξαπέλυσε σφοδρή φραστική επίθεση κατά του Κράμνικ, ενώ ο πέντε φορές παγκόσμιος πρωταθλητής Μάγκνους Κάρλσεν κατήγγειλε τη «φρικτή» συμπεριφορά του Ρώσου. Ο Ινδός γκραν μετρ Νιχάλ Σάριν, που είχε αγωνιστεί με τον Ναροντίτσκι στο τελευταίο του διαδικτυακό παιχνίδι, κατηγόρησε τον Κράμνικ ότι «πήρε μια ζωή», προσθέτοντας πως η ανελέητη εκστρατεία κατηγοριών είχε θέσει τον φίλο του «υπό τεράστια ψυχολογική πίεση».
Ο 50χρονος Κράμνικ, που έχει εκτοξεύσει παρόμοιες κατηγορίες και εναντίον άλλων παικτών, συνέχισε να αναρτά ακόμη και μετά την είδηση του θανάτου, αποκαλώντας το γεγονός «τραγωδία που πρέπει να ερευνήσει η αστυνομία», κάνοντας λόγο για «οικονομικά συμφέροντα» και απειλώντας με νομικές ενέργειες όσους «τον κατηγορούν άδικα». Οι δηλώσεις του προκάλεσαν νέο κύμα οργής και έντονες εκκλήσεις προς τη FIDE να παρέμβει.
Ο Σάριν, 21 ετών, περιέγραψε τον Κράμνικ ως «σπουδαίο παίκτη, παγκόσμιο πρωταθλητή που πρόσφερε πολλά στο σκάκι», αλλά καταδίκασε την «αυθαίρετη και ανεξέλεγκτη σταυροφορία του» κατά υποτιθέμενων απατεώνων.
«Η εξαπάτηση στο σκάκι είναι τεράστιο πρόβλημα. Αλλά αυτό που κάνει ο Κράμνικ είναι εντελώς απαράδεκτο. Εκτοξεύει κατηγορίες κάθε μέρα. Ήταν παγκόσμιος πρωταθλητής, πολύ επιδραστικός άνθρωπος. Και δεν ξέρω αν συνειδητοποιεί τον αντίκτυπο που μπορεί να έχει αυτό σε αθώους ανθρώπους. Οι μέθοδοί του μοιάζουν σαν να καίει μια πόλη για να πιάσει μερικούς απατεώνες, σκοτώνοντας χιλιάδες αθώους για να πιάσει έναν ή δύο».
Ο CEO της FIDE, Έμιλ Σουτόφσκι, δήλωσε στο Reuters ότι η ομοσπονδία «εξετάζει τη συμπεριφορά του Κράμνικ», σημειώνοντας πως «ο τρόπος που το προσεγγίζει είναι απαράδεκτος». Η FIDE ανακοίνωσε επίσης ότι θα τιμήσει τον Ναροντίτσκι με ειδικό βραβείο, ενώ ο πρόεδρός της, Αρκάντι Ντβόρκοβιτς, θα θεσπίσει βραβείο στο όνομά του.
Ωστόσο, η δική του ανάρτηση στο Χ (Twitter) προκάλεσε ακόμη μεγαλύτερη θύελλα αντιδράσεων. Αν και χαρακτήρισε τη συμπεριφορά του Κράμνικ «αποτρόπαιη και ντροπιαστική», έθεσε ζήτημα αν οι φίλοι του Ναροντίτσκι έκαναν αρκετά για να τον στηρίξουν όσο ζούσε.
«Η αγάπη που δόθηκε στον Ντάνιελ μετά θάνατον είναι άνευ προηγουμένου», έγραψε. «Αλλά το πρόβλημα είναι: πού ήσασταν όλοι όταν ο Ντάνιελ ήταν ζωντανός και δεν ήταν καλά;». Πρόσθεσε ακόμη πως «η επιδεικτική ευαισθησία και η αναζήτηση likes είναι ο χειρότερος τρόπος να δείξεις σεβασμό» και ότι ο Ναροντίτσκι «ήταν καλός με όλους, αλλά τις περισσότερες φορές έμοιαζε μόνος».
Η ανάρτηση προκάλεσε άμεση κατακραυγή. Η streamer και γκραν μετρ Νέμο Ζου τη χαρακτήρισε «ένα από τα πιο αηδιαστικά και ποταπά πράγματα που έχω διαβάσει ποτέ». Σε απάντησή της στο Χ, κατηγόρησε τον Σουτόφσκι ότι «κατηγορεί το κοινό χωρίς να έχει ιδέα με ποιους ο Ντάνιελ επικοινωνούσε» και ότι απέτυχε να προστατεύσει τους παίκτες από την παρενόχληση. «Πού στο διάβολο ήσουν;» έγραψε. «Σίγουρα όχι να προστατεύεις τους παίκτες σου από την κακοποίηση… Δεν είσαι ικανός να ηγηθείς της FIDE. Παραιτήσου άμεσα».
Η δημοφιλής Σουηδή streamer Άννα Κράμλινγκ, η οποία χαρακτήρισε τις επιθέσεις του Κράμνικ «διαδικτυακό εκφοβισμό», επέκρινε επίσης την ανάρτηση του Σουτόφσκι, καλώντας τη FIDE «να κάνει ό,τι περνά από το χέρι της ώστε να αποδοθεί δικαιοσύνη».
Άλλες προσωπικότητες του σκακιού σημείωσαν πως τα σχόλια του CEO της FIDE αποκάλυψαν τύφλωση απέναντι σε ένα βαθύτερο πολιτισμικό πρόβλημα: το κλίμα καχυποψίας, εχθρότητας και τοξικής διαδικτυακής παρακολούθησης που κυριαρχεί πλέον στο online σκάκι. Πολλοί υπενθύμισαν ότι το 2023 η πλατφόρμα Chess.com είχε διακόψει το blog του Κράμνικ, προειδοποιώντας για τις «κλιμακούμενες επιθέσεις του» εναντίον δεκάδων παικτών και χαρακτηρίζοντας τις κατηγορίες του «αβάσιμες και επιζήμιες».
Η οικογένεια του Ναροντίτσκι δήλωσε πως ελπίζει να τον θυμούνται όχι για την τοξικότητα που υπέστη, αλλά για «τη χαρά και την έμπνευση που πρόσφερε στους ανθρώπους κάθε μέρα». Ο Κάρλσεν τον περιέγραψε ως «πολύτιμο πόρο για την κοινότητα του σκακιού», ενώ ο Νακαμούρα τον αποκάλεσε «τον καλύτερο από εμάς».
Σε απάντηση που έστειλε στο Reuters την Τετάρτη, ο Κράμνικ ανέφερε: «Προτιμώ να πω ολόκληρη την ιστορία αργότερα· δεν έχω διάθεση να σχολιάσω τη δήλωση του Έμιλ Σουτόφσκι, αλλά θα σχολιάσω τη δήλωση του προέδρου της FIDE [Ντβόρκοβιτς], αν υπάρξει».
Ούτε ο Κράμνικ ούτε ο Σουτόφσκι απάντησαν άμεσα σε αιτήματα για σχόλιο από τον Guardian.
Καθώς η FIDE δέχεται αυξανόμενη πίεση να αναλάβει δράση, η αξιοπιστία της τίθεται υπό αμφισβήτηση, όχι μόνο για το πώς θα χειριστεί τον Κράμνικ, αλλά και για το αν μπορεί να αντιμετωπίσει τις σκοτεινές συνέπειες της ίδιας της διαδικτυακής επανάστασης που ο Ναροντίτσκι βοήθησε να ανθίσει. Η ψηφιακή εποχή έκανε το σκάκι πιο γρήγορο, πιο θορυβώδες και πιο ορατό από ποτέ, αλλά και πιο σκληρό.
«Το χαμόγελο του Ντάνιελ έσβησε από τη στιγμή που άρχισαν οι επιθέσεις», είπε ο Σάριν. «Το είδαμε όλοι. Ο κόσμος του σκακιού έχασε ένα από τα πιο λαμπρά του φώτα, κάποιον που έκανε το άθλημα προσιτό σε εκατομμύρια ανθρώπους».
