Μια ιδιαίτερα φιλόδοξη και αμφιλεγόμενη ιδέα για το μέλλον της εργασίας παρουσίασε ο Έλον Μασκ, ανοίγοντας νέο κύκλο αντιπαραθέσεων μεταξύ οικονομολόγων και αναλυτών.
Ο επικεφαλής των Tesla και SpaceX τάσσεται υπέρ ενός «καθολικού υψηλού εισοδήματος», το οποίο, όπως υποστηρίζει, μπορεί να αποτελέσει απάντηση στις απώλειες θέσεων εργασίας που θα φέρει η ραγδαία ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Η πρόταση Μασκ και το σκεπτικό του
Μέσω ανάρτησής του στην πλατφόρμα X, σημείωσε: «Το καθολικό ΥΨΗΛΟ εισόδημα μέσω επιταγών που εκδίδει η ομοσπονδιακή κυβέρνηση είναι ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισης της ανεργίας που προκαλεί η Τεχνητή Νοημοσύνη». Παράλληλα, απέρριψε τα σενάρια περί πληθωριστικών πιέσεων, υποστηρίζοντας ότι «Η Τεχνητή Νοημοσύνη και η ρομποτική θα παράγουν αγαθά και υπηρεσίες σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από την αύξηση της προσφοράς χρήματος, επομένως δεν θα υπάρξει πληθωρισμός».
Η πρότασή του διαφοροποιείται από το κλασικό μοντέλο του καθολικού βασικού εισοδήματος, καθώς δεν περιορίζεται στην κάλυψη βασικών αναγκών, αλλά φιλοδοξεί να εξασφαλίσει υψηλό επίπεδο διαβίωσης ακόμη και χωρίς εργασία.
Έντονες αντιδράσεις από οικονομολόγους
Ωστόσο, η ιδέα αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Ο Σαντζίβ Σανιάλ, πρώην οικονομικός σύμβουλος της ινδικής κυβέρνησης, σχολίασε αιχμηρά: «(Ο Μασκ) είναι εντελώς λάθος ως προς αυτό το θέμα».
Όπως εξήγησε, «η Τεχνητή Νοημοσύνη θα προκαλέσει σίγουρα αναταράξεις, αλλά, όπως κάθε τεχνολογία, θα δημιουργήσει και νέες θέσεις εργασίας και ευκαιρίες μεσοπρόθεσμα. Επίσης, η AI και τα ρομπότ δεν θα παράγουν αγαθά και υπηρεσίες σε τέτοιο βαθμό ώστε να μην υπάρχει πληθωρισμός».
Μάλιστα προειδοποίησε πως «Το καθολικό υψηλό εισόδημα του Μασκ θα οδηγήσει σε χρεοκοπία οποιαδήποτε κυβέρνηση επιχειρήσει να το εφαρμόσει».
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο CEO της Merlin AI, Πρατιούς Ράι, ο οποίος τόνισε: «Τα βασικά μαθηματικά του καθολικού υψηλού εισοδήματος δεν “βγαίνουν”. Αν όλοι λαμβάνουν υψηλό εισόδημα, τότε όλοι ανταγωνίζονται για τα ίδια σπίτια, τη γη, τα σχολεία και τον ίδιο τρόπο ζωής».
Υποστηρικτικές φωνές και εναλλακτικές προσεγγίσεις
Παρά τις επικρίσεις, υπάρχουν και υποστηρικτικές φωνές. Ο Άντριου Γιανγκ, που είχε προωθήσει την ιδέα στις ΗΠΑ, δήλωσε: «Είναι σαφές ότι η τεχνητή νοημοσύνη τελικά θα χρηματοδοτήσει ένα καθολικό εισόδημα. Ας το κάνουμε να συμβεί το συντομότερο δυνατό».
Μια διαφορετική προσέγγιση έδωσε Ελληνοαμερικανός ειδικός, ο οποίος εκτιμά ότι το «υψηλό εισόδημα» μπορεί να προκύψει μέσα από τη μείωση του κόστους ζωής: «Όταν η Τεχνητή νοημοσύνη και η ρομποτική μειώσουν το κόστος ζωής στις βασικές κατηγορίες πάνω από το μισό, τότε ένα επίδομα 3.000 δολαρίων τον μήνα, που σήμερα μόλις καλύπτει τα βασικά, θα αντιστοιχεί σε μια πραγματικά ευημερούσα ζωή».
Όπως συμπλήρωσε, «Το επίδομα δεν μεγαλώνει – ο κόσμος γίνεται φθηνότερος. Τότε το βασικό εισόδημα μετατρέπεται σε υψηλό εισόδημα».
Διαφωνίες για την εργασία και την εκπαίδευση
Από την πλευρά του, ο καθηγητής Καρλ Γουάιντερκιστ επισημαίνει ότι «Ο Μασκ έχει δίκιο ότι ένα βασικό εισόδημα μπορεί να καλύπτει περισσότερα από τα απολύτως απαραίτητα», αλλά διαφωνεί με την εστίαση στην ανεργία, τονίζοντας: «Κάνει λάθος όταν εστιάζει στην ανεργία, ενώ τα χαμηλά εισοδήματα και η στασιμότητα των μισθών είναι μεγαλύτερα προβλήματα». Για το ζήτημα του πληθωρισμού σημειώνει πως «Αυτό που προβλέπει θα μπορούσε να συμβεί, αλλά δεν θα πρέπει να το θεωρούμε δεδομένο».
Ιδιαίτερα επικριτικός εμφανίζεται και ο Τζέιμς Ράνσομ από το University College London, ο οποίος υποστηρίζει ότι προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στην εκπαίδευση: «Αν μπορούμε να αντέξουμε οικονομικά ένα γενναιόδωρο καθολικό υψηλό εισόδημα, τότε μπορούμε να επενδύσουμε στην επανεκπαίδευση και τα στοιχεία δείχνουν ότι αυτό είναι που πραγματικά χρειάζονται οι άνθρωποι». Συμπληρώνει δε ότι «Για όσους χάσουν τη δουλειά τους, η σωστά οργανωμένη επανεκπαίδευση διατηρεί την αυτονομία και την αυτοεκτίμηση με τρόπους που ένα εισόδημα δεν μπορεί».
Οι προβλέψεις για την αγορά εργασίας
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς οι προβλέψεις για την αγορά εργασίας είναι ανησυχητικές. Εκτιμήσεις της Boston Consulting Group κάνουν λόγο για απώλεια 10% έως 15% των θέσεων εργασίας στις ΗΠΑ μέσα στην επόμενη πενταετία, επηρεάζοντας έως και 25 εκατομμύρια εργαζομένους, ενώ αντίστοιχες αναλύσεις της Goldman Sachs δείχνουν ότι ένα μεγάλο ποσοστό εργαζομένων βρίσκεται ήδη σε κίνδυνο.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Μασκ συνεχίζει να περιγράφει ένα μέλλον «αφθονίας», όπου η τεχνητή νοημοσύνη, η ενέργεια και η ρομποτική θα αλλάξουν ριζικά τις οικονομικές ισορροπίες. Το αν αυτό το όραμα μπορεί να υλοποιηθεί ή αποτελεί μια υπεραισιόδοξη υπόθεση, παραμένει αντικείμενο έντονης διαφωνίας.
