Η Κεντρική και η Δυτική Ευρώπη βιώνουν αλλεπάλληλα κύματα καύσωνα τα τελευταία χρόνια, με αποκορύφωμα το διπλό χτύπημα φέτος με 35άρια στα τέλη Μαΐου και 40άρια στα τέλη Ιουνίου.
Και ενώ κάνουν τον γύρο του πλανήτη εικόνες από κόσμο να ψάχνει να δροσιστεί με κάθε τρόπο, ακόμα και με βουτιές στον Σηκουάνα, και ο ξένος Τύπος έχει γεμίσει άρθρα του στυλ «Πώς να μείνετε δροσεροί εν μέσω καύσωνα», κανείς δεν φαίνεται να προτείνει την προφανή λύση: το air condition.
Ενώ για την Ελλάδα και τον ευρωπαϊκό Νότο το κλιματιστικό αποτελεί εδώ και δεκαετίες βασικό εργαλείο επιβίωσης για το καλοκαίρι και τον χειμώνα, η προθυμία εγκατάστασης κλιματιστικών στην υπόλοιπη Ευρώπη είναι ένα πολυεπίπεδο ζήτημα που συνδυάζει την ιστορία, την αρχιτεκτονική, την οικονομία και τις βαθιά ριζωμένες πολιτισμικές αντιλήψεις.
Η αρχιτεκτονική είναι προσανατολισμένη για τον χειμώνα, όχι το καλοκαίρι
Μέχρι και πριν από λίγες δεκαετίες, οι παρατεταμένοι καύσωνες με θερμοκρασίες άνω των 35°C ήταν εξαιρετικά σπάνιο φαινόμενο για την Κεντρική, τη Δυτική και τη Βόρεια Ευρώπη.
Έτσι, η παραδοσιακή αρχιτεκτονική αυτών των χωρών είχε έναν και μοναδικό στόχο: πώς θα κρατήσει τη ζέστη μέσα στο σπίτι κατά τη διάρκεια των μακρών και βαρύτατων χειμώνων.
Τα κτίρια κατασκευάζονταν με βαριά μόνωση, χοντρούς τοίχους και μεγάλα παράθυρα προσανατολισμένα έτσι ώστε να εγκλωβίζουν και την παραμικρή ακτίνα ήλιου.
Σήμερα, με την κλιματική αλλαγή να προκαλεί συχνούς και έντονους καύσωνες, αυτή η αρχιτεκτονική λειτουργεί αντίστροφα. Τα σπίτια μετατρέπονται σε πραγματικές παγίδες θερμότητας, οι οποίες «ψήνονται» κατά τη διάρκεια της ημέρας και δεν προλαβαίνουν να κρυώσουν τη νύχτα.
Το πρόβλημα τα ιστορικά κτίρια
Σε αντίθεση με τις ελληνικές πολυκατοικίες, όπου η τοποθέτηση μιας εξωτερικής μονάδας στο μπαλκόνι είναι απλή υπόθεση, στις ευρωπαϊκές μεγαλουπόλεις το οικιστικό τοπίο κυριαρχείται από ιστορικά και διατηρητέα κτίρια.
Στο Παρίσι, για παράδειγμα, τα περίφημα κτίρια της οσμανικής αρχιτεκτονικής προστατεύονται από αυστηρότατους νόμους. Αντίστοιχα, στο Ηνωμένο Βασίλειο η εγκατάσταση κλιματιστικού πρέπει να εγκριθεί από τις αρμόδιες αρχές και οι απορρίψεις είναι συχνές για λόγους όπως «η οπτική εμφάνιση της εξωτερικής μονάδας, ειδικά σε προστατευόμενες περιοχές ή σε διατηρητέα κτίρια».
Η αλλοίωση της πρόσοψης με εξωτερικές μονάδες κλιματισμού απαγορεύεται ρητά στις περισσότερες περιπτώσεις, καθώς θεωρείται οπτική ρύπανση και γενικότερα πολύς κόσμος τη θεωρεί ακαλαίσθητη.
Επιπλέον, πολλά από αυτά τα κτίρια δεν διαθέτουν μπαλκόνια για να κρυφτεί η μονάδα, ενώ η έλλειψη κεντρικών υποδομών αποχέτευσης για τα απόνερα του κλιματιστικού καθιστά την εγκατάσταση τεχνικά αδύνατη ή εξαιρετικά δαπανηρή.
Αυστηροί περιβαλλοντικοί νόμοι
Η οικολογική συνείδηση και οι κρατικές πολιτικές παίζουν καθοριστικό ρόλο. Άσχετα αν στην Ελλάδα δεν μας απασχολούν πολύ τέτοια ζητήματα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δεσμευτεί να γίνει κλιματικά ουδέτερη μέχρι το 2050 και τα κλιματιστικά συνεισφέρουν επιτείνουν το φαινόμενο της «αστικής θερμικής νησίδας».
Έρευνες έχουν δείξει ότι η εκπομπή θερμότητας από τις εξωτερικές μονάδες στους στενούς δρόμους των ευρωπαϊκών πόλεων μπορεί να αυξήσει την εξωτερική θερμοκρασία κατά 2 έως 4 βαθμούς Κελσίου, επιδεινώνοντας την κατάσταση για όσους δεν διαθέτουν ψύξη. Η συζήτηση αυτή είναι πολύ επίκαιρη στη Γαλλία και τη Γερμανία.
Στην Ελβετία, επίσης, η νομοθεσία για την ενέργεια σε πολλά καντόνια απαγορεύει την εγκατάσταση συμβατικών κλιματιστικών στα σπίτια, εκτός αν αποδειχθεί εξαιρετική ανάγκη (π.χ. για λόγους υγείας) και εφόσον δεν υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις φυσικού δροσισμού.
Η Ισπανία, μια χώρα εξίσου ζεστή με την Ελλάδα, πήρε μέτρα το 2022 για τον περιορισμό της χρήσης air condition, επιβάλλοντας σταθερή θερμοκρασία 27 βαθμών Κελσίου σε δημόσια κτίρια.
Οι Ευρωπαίοι πιστεύουν ότι το air condition είναι ακριβό. Ισχύει;
Ένας άλλος λόγος που πολλοί Ευρωπαίοι διστάζουν να βάλουν κλιματιστικό είναι το οικονομικό κομμάτι, ειδικά για το αρχικό κόστος αγοράς και εγκατάστασης
Λόγω χαμηλής ζήτησης στο παρελθόν, η αγορά κλιματιστικών στην Κεντρική Ευρώπη δεν είναι μαζική. Η εγκατάσταση ενός συστήματος split από εξειδικευμένο τεχνικό στη Γερμανία ή τη Γαλλία μπορεί να κοστίσει πολλαπλάσια σε σχέση με την Ελλάδα, αγγίζοντας συχνά τις 2.000 έως 4.000 ευρώ ανά μονάδα, λόγω του υψηλού κόστους εργατικών και των γραφειοκρατικών αδειών.
Όμως, υπάρχει και έλλειψη ενημέρωσης. Πολλοί καταναλωτές πιστεύουν ότι το κλιματιστικό θα εκτινάξει τους λογαριασμούς ρεύματος, αγνοώντας την εξέλιξη της τεχνολογίας inverter και των αντλιών θερμότητας.
Πολύ της μόδας τα φορητά air condition
Σε πολλές χώρες του εξωτερικού, επειδή η μόνιμη εγκατάσταση απαγορεύεται ή είναι ακριβή, οι καταναλωτές στρέφονται σε εναλλακτικές συσκευές που συχνά αποδεικνύονται ασύμφορες.
Πέρα από τα κλασικά φορητά κλιματιστικά με τον εύκαμπτο σωλήνα που βγαίνει από το παράθυρο (τα οποία είναι ενεργοβόρα και αναποτελεσματικά), κυκλοφορούν ευρέως και τα λεγόμενα «air coolers» δηλαδή ανεμιστήρες ψύξης.
Αυτές οι συσκευές λειτουργούν με την αρχή της εξάτμισης νερού ή πάγου (evaporative cooling). Αν και καταναλώνουν λιγότερο ρεύμα, αυξάνουν κατακόρυφα την υγρασία στον χώρο.
Σε κλίματα με ήδη αυξημένη υγρασία, όπως αυτό της Κεντρικής Ευρώπης, το αποτέλεσμα είναι μια αποπνικτική ατμόσφαιρα που κάνει την αίσθηση της ζέστης ακόμη πιο ανυπόφορη, την ώρα που ο καταναλωτής πληρώνει χωρίς να δροσίζεται ουσιαστικά.
Μελλοντική στροφή προς τα κλιματιστικά;
Υπάρχει και ένας έντονος ψυχολογικός παράγοντας. Για πολλούς Βορειοευρωπαίους, το κλιματιστικό θεωρείται «αμερικανιά» ή μια πολυτέλεια που κάνει κακό στον πλανήτη.
Προτιμούν παραδοσιακές μεθόδους, όπως το κλείσιμο των παντζουριών κατά τη διάρκεια της ημέρας, τη χρήση ανεμιστήρων και τον εξαερισμό του σπιτιού μόνο τις πρώτες πρωινές ώρες.
Ωστόσο, η πραγματικότητα των συνεχόμενων καυσώνων αρχίζει να κάμπτει τις αντιστάσεις. Στη Γαλλία, τα στοιχεία δείχνουν ότι τα ποσοστά των νοικοκυριών με κλιματισμό αυξάνονται σταδιακά, ιδιαίτερα στις νότιες περιοχές, καθώς η κλιματική κρίση μετατρέπει αυτό που κάποτε θεωρούνταν περιττό, σε ανάγκη πρώτης γραμμής.
