Η απόφαση-σοκ της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας αποτελεί την κορυφή του παγόβουνου σε μια βαθύτερη, υπαρξιακή κρίση που μαστίζει τον παραγωγικό πυρήνα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Ενώ ο καταιγισμός των φθηνών κινεζικών εξαγωγών απειλεί να αφανίσει παραδοσιακές βιομηχανικές δυνάμεις της γηραιάς ηπείρου, οι Βρυξέλλες παραμένουν εγκλωβισμένες σε εσωτερικές διαφωνίες και γραφειοκρατικές καθυστερήσεις.
Το φιλόδοξο σχέδιο της ΕΕ για τη διάσωση του «Made in Europe», μέσω του Νόμου για την Επιτάχυνση της Βιομηχανίας (IAA), κινδυνεύει να αποδυναμωθεί σημαντικά, καθώς τα κράτη-μέλη αδυνατούν να συμφωνήσουν σε μια κοινή γραμμή άμυνας.
Όπως αναλύει εκτενώς το POLITICO, η ευρωπαϊκή βιομηχανία εκπέμπει σήμα κινδύνου, την ώρα που ο χρόνος για την εξεύρεση ενός σωτήριου συμβιβασμού εξαντλείται δραματικά.
Το σχέδιο της Volkswagen να περικόψει έως και 100.000 θέσεις εργασίας και να κλείσει τέσσερα εργοστάσια στη Γερμανία είναι ακριβώς το είδος της βιομηχανικής κρίσης που οι Βρυξέλλες δηλώνουν ότι θέλουν να αποτρέψουν.
Ωστόσο, οι χώρες της ΕΕ και οι νομοθέτες εξακολουθούν να διαφωνούν ως προς τον τρόπο αντίδρασης.
Μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους, οι Ευρωπαίοι ηγέτες επιθυμούν να ολοκληρώσουν τις εργασίες για ένα νομοσχέδιο-ορόσημο, τον Νόμο για την Επιτάχυνση της Βιομηχανίας (Industrial Accelerator Act – IAA), ο οποίος θα διοχετεύσει δισεκατομμύρια από τις δαπάνες των δημόσιων συμβάσεων σε ευρωπαϊκές εταιρείες, με στόχο να τις βοηθήσει να αντέξουν την «επίθεση» των φθηνών εξαγωγών από την Κίνα.
«Τα τελευταία νέα από τη Γερμανία καταδεικνύουν την επείγουσα ανάγκη να δράσουμε αποφασιστικά για να προστατεύσουμε τις αγορές μας από αθέμιτες πρακτικές των παγκόσμιων ανταγωνιστών μας», δήλωσε στο POLITICO ο επικεφαλής βιομηχανίας της ΕΕ, Στεφάν Σεζουρνέ, χαρακτηρίζοντας τον εν λόγω νόμο (IAA) ένα «καθοριστικό» εργαλείο.
Η κύρια διάταξη του νομοσχεδίου, η οποία δίνει προτεραιότητα στο «Κατασκευασμένο στην Ευρώπη» (Made in Europe), θα ευνοούσε τα τοπικά παραγόμενα αγαθά. Οι υποστηρικτές της αναφέρουν ότι είναι καιρός η ΕΕ να υπερασπιστεί τη βιομηχανία της, αλλά άλλοι θέλουν να βάλουν φρένο σε αυτό που θεωρούν ως ένα αυστηρά προστατευτικό μέτρο.
Οι επικριτές θεωρούν ότι η πρόταση κινδυνεύει να μετατραπεί σε νομικό λαβύρινθο για τις εταιρείες και να αυξήσει τις τιμές για τα προϊόντα που παρασκευάζονται στην ΕΕ, ενώ ενδέχεται να αποκλείσει φιλικούς εμπορικούς εταίρους όπως ο Καναδάς, το Ηνωμένο Βασίλειο ή η Ιαπωνία.
«Αυτό που συμβαίνει στη Volkswagen είναι ανησυχητικό, αλλά δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση. Είναι η συνέπεια ετών ευρωπαϊκής αφέλειας, την ώρα που οι παγκόσμιοι ανταγωνιστές μας ακολουθούσαν σαφείς και επιθετικές βιομηχανικές στρατηγικές», τόνισε ο Γάλλος φιλελεύθερος ευρωβουλευτής Κριστόφ Γκρουντλέρ, ένας από τους τρεις επικεφαλής του φακέλου στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Οι διαπραγματεύσεις, στις οποίες συμμετέχουν οι χώρες της ΕΕ και οι νομοθέτες, μόλις τώρα ξεκινούν, αφού η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την πρότασή της με καθυστέρηση τριών μηνών τον περασμένο Μάρτιο. Αξιωματούχοι αναγνωρίζουν κατ’ ιδίαν ότι τα περιθώρια στενεύουν ήδη για την επίτευξη συμβιβασμού μέχρι το τέλος του έτους, όπως προβλέπει ο οδικός χάρτης «Μία Ευρώπη, Μία Αγορά» της ΕΕ.
Ποιος θεωρείται αξιόπιστος
Η δυσκολότερη πρόκληση που υπάρχει μπροστά μας είναι η συμφωνία σχετικά με το ποιες χώρες θα πρέπει να συμπεριληφθούν σε έναν κατάλογο «αξιόπιστων εταίρων», τα προϊόντα των οποίων θα εξομοιώνονται με τα ευρωπαϊκά σε ορισμένους τομείς των δημόσιων συμβάσεων και της χρηματοδότησης.
Η συζήτηση φέρνει σε γενικές γραμμές σε αντιπαράθεση τους σκεπτικιστές του ελεύθερου εμπορίου –με αιχμή του δόρατος τη Γαλλία– και τις οικονομίες που είναι προσανατολισμένες στις εξαγωγές, με επικεφαλής τη Γερμανία, την Ολλανδία και τις σκανδιναβικές χώρες.
«Με το “Κατασκευασμένο στην Ευρώπη” και έναν ισχυρό Νόμο για την Επιτάχυνση της Βιομηχανίας (IAA), θα μπορούσαμε να έχουμε απορροφήσει τους κραδασμούς για τη Volkswagen και τους υπαλλήλους της», υπογράμμισε στο POLITICO ο Πιερ Ζουβέ, ο κορυφαίος Σοσιαλιστής νομοθέτης που χειρίζεται τον φάκελο.
Ο Ζουβέ είναι υπέρμαχος ενός περιορισμένου καταλόγου αξιόπιστων εταίρων που θα επιλέγονται προσεκτικά μέσω ενός μηχανισμού «εθελοντικής συμμετοχής» (opt-in). Οι εκκλήσεις αυτές συνάντησαν την έντονη αντίδραση του πανίσχυρου τμήματος εμπορίου της Κομισιόν, όπου ο επικεφαλής διαπραγματευτής Μάρος Σέφτσοβιτς ηγείται μιας προσπάθειας για τη διεύρυνση –και όχι τον περιορισμό– των εμπορικών σχέσεων της ΕΕ.
Η προσπάθεια του Σεζουρνέ για τη βιομηχανική πολιτική υποκινείται από την πεποίθηση ότι η ιστορική δέσμευση της ΕΕ στο ελεύθερο εμπόριο αποτυγχάνει, με τις Βρυξέλλες να πασχίζουν να βρουν μια συνεκτική απάντηση στην υπαρξιακή απειλή που συνιστά το διμερές εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας, το οποίο ανέρχεται στο 1 δισεκατομμύριο ευρώ την ημέρα.
«Πρέπει, επίσης, να χρησιμοποιήσουμε όλα τα υφιστάμενα εμπορικά μας μέσα τώρα, και όχι μόνο να εξετάζουμε νέα», πρόσθεσε ο Σεζουρνέ.
Στα πρόσθετα μέτρα που βρίσκονται στα σκαριά περιλαμβάνεται η υποχρέωση των εταιρειών να διαφοροποιήσουν τις πηγές κρίσιμων εισροών τους μακριά από την Κίνα, καθώς και πιθανές έρευνες σε plug-in υβριδικά οχήματα, χημικά προϊόντα και εργαλειομηχανές.
Ωστόσο, ακόμη και τα νέα εμπορικά όπλα μπορεί να αποδειχθούν άχρηστα εάν οι κυβερνήσεις εξακολουθούν να μην είναι πρόθυμες να τα χρησιμοποιήσουν. Το Μέσο κατά του Εξαναγκασμού (Anti-Coercion Instrument) –το εμπορικό «μπαζούκα» του μπλοκ– επιτρέπει ήδη στην ΕΕ να δώσει μια σαρωτική απάντηση στον οικονομικό εξαναγκασμό. Παρόλα αυτά, δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ.
«Ο IAA είναι μόνο η μία όψη του νομίσματος. Η Επιτροπή πρέπει, επίσης, να ενισχύσει την προστασία της ευρωπαϊκής αγοράς μέσω μιας ισχυρότερης και αποτελεσματικότερης στρατηγικής εμπορικής άμυνας», επισήμανε η Κάθλιν Βαν Μπρεμπτ, Βελγίδα Σοσιαλίστρια και επικεφαλής νομοθέτης για τον IAA στην επιτροπή εμπορίου του κοινοβουλίου.
Θα λειτουργήσει το σχέδιο;
Ένα υφέρπον ερώτημα είναι αν ο IAA, παρά τις επεκτατικές του φιλοδοξίες, θα έχει καθοριστικό αντίκτυπο όταν τελικά τεθεί σε ισχύ.
Οι επιχειρήσεις χαιρέτισαν σε γενικές γραμμές την ιδέα του «Κατασκευασμένο στην Ευρώπη», αλλά θεωρούν ότι η πιθανή εφαρμογή της είναι υπερβολικά στενή για να αποτρέψει την εξαφάνιση ολόκληρων αλυσίδων εφοδιασμού από την ήπειρο.
«Συνολικά, η προσέγγιση που προωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν φαίνεται επαρκής για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή βιομηχανία», έγραψε σε έγγραφο θέσεων η κορυφαία ιταλική επιχειρηματική ένωση Confindustria, επικρίνοντας την περιορισμένη εστίαση του νομοσχεδίου στον «πράσινο» μετασχηματισμό της βιομηχανίας και έναν κατάλογο «αξιόπιστων εταίρων» που εξακολουθεί να φαίνεται υπερβολικά ανοιχτός.
Οι κανόνες προέλευσης του IAA θα μπορούσαν ακόμη και να γυρίσουν μπούμερανγκ σε αυτοκινητοβιομηχανίες όπως η Volkswagen, σύμφωνα με τη δεξαμενή σκέψης Bruegel. Για παράδειγμα, «η θωράκιση του τομέα του αλουμινίου από τον ανταγωνισμό των εισαγωγών θα αύξανε το κόστος των εισροών για τους Ευρωπαίους κατασκευαστές αυτοκινήτων, οι οποίοι εξαρτώνται από το ανταγωνιστικά τιμολογημένο αλουμίνιο χαμηλών εκπομπών άνθρακα για να παραμείνουν παγκοσμίως ανταγωνιστικοί στα ηλεκτρικά οχήματα», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Αρχικά, θα πρέπει να επιτευχθεί συμβιβασμός μεταξύ των τριών θεσμικών οργάνων της ΕΕ –του Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής– και οι οιωνοί για την τήρηση της προθεσμίας του τέλους του έτους δεν διαφαίνονται θετικοί. Με τρεις επιτροπές να εξετάζουν τον IAA, τουλάχιστον 150 νομοθέτες θα έχουν την ευκαιρία να εκφράσουν τη γνώμη τους για το νομοσχέδιο.
Στο μεταξύ, το πρώτο εξάμηνο του έτους, η κυπριακή προεδρία του Συμβουλίου κατάφερε να καταλήξει σε συμβιβαστικό κείμενο μόνο για τμήματα του νομοσχεδίου των 100 σελίδων, μεταθέτοντας τη συζήτηση για την αμφιλεγόμενη διάταξη περί «Κατασκευασμένου στην Ευρώπη» στην ιρλανδική προεδρία που ξεκινά την Τετάρτη.
Αλλά ο υπουργός Επιχειρήσεων, Τουρισμού και Απασχόλησης της Ιρλανδίας, Πίτερ Μπερκ, είναι έτοιμος για την πρόκληση: «Είναι ένας πολύ επιθετικός οδικός χάρτης, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία γι’ αυτό, αλλά στην Ιρλανδία είμαστε πολύ δυνατοί στην επίτευξη συμβιβασμών», δήλωσε στο POLITICO.
