Το πραξικόπημα στο Ιράν έχει μετατραπεί σε βασική κατηγορία των ακραίων συντηρητικών κατά της πολιτικής ηγεσίας, μετά τη συμφωνία εκεχειρίας με τις ΗΠΑ και τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το CNN, οι σκληροπυρηνικοί υποστηρίζουν ότι Πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, ο πρόεδρος του εθνικού κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, καθώς και ο υπουργός Εξωτερικών της χώρας, Αμπάς Αραγτσί, επιχειρούν να περιορίσουν τον νέο ανώτατο ηγέτη, Μοτζταμπά Χαμενεΐ. Η μακρά απουσία του από τη δημόσια ζωή, σε συνδυασμό με την εκεχειρία και τις νέες συγκρούσεις στα Στενά του Ορμούζ, έχει ανοίξει βαθύ ρήγμα στο εσωτερικό του καθεστώτος.
Η ένταση φάνηκε ξεκάθαρα στην κηδεία του Αλί Χαμενεΐ στην Τεχεράνη. Ενώ ο Μασούντ Πεζεσκιάν περπατούσε δίπλα στο φέρετρο, ορισμένοι από τους μαυροφορεμένους συγκεντρωμένους δεν φώναζαν συνθήματα για τον νεκρό ηγέτη. Στρέφονταν κατά του Ιρανού Προέδρου και φώναζαν «θάνατος στον συμβιβασμένο».
Λίγο πιο μακριά, ο Αμπάς Αραγτσί αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την τελετή, αφού πλήθος τού πέταξε πέτρες και τον αποκάλεσε «προδότη που ξεπουλήθηκε». Ο επικεφαλής της ιρανικής διπλωματίας είχε διαπραγματευτεί την εκεχειρία με την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ και την άρση μέρους των κυρώσεων κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Οι σκληροπυρηνικοί μιλούν για πραξικόπημα
Η θεωρία περί πραξικοπήματος ενισχύεται εδώ και μήνες στους πιο ακραίους κύκλους του ιρανικού καθεστώτος. Έτσι, σύμφωνα με αυτούς, τα στελέχη που διαπραγματεύτηκαν και υπέγραψαν τη συμφωνία με την Ουάσινγκτον, οργανώνουν μια ήπια ανατροπή των αρχών της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Παράλληλα, ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ παραμένει μακριά από τη δημόσια θέα. Δεν έχει απευθυνθεί απευθείας στους πολίτες ούτε έχει εμφανιστεί να ασκεί έμπρακτα την εξουσία του. Η απουσία του αποδίδεται στον φόβο για τη ζωή του, ενώ ορισμένοι υποστηρίζουν ότι μπορεί να μην είναι σε θέση να ασκήσει τα καθήκοντά του.
Οι σκληροπυρηνικοί κατηγορούν την ορατή ηγεσία της χώρας ότι ανέστειλε τη λειτουργία της Βουλής, αγνόησε τις εντολές του ανώτατου ηγέτη στις διαπραγματεύσεις και προσπάθησε να διαλύσει τις νυχτερινές συγκεντρώσεις. Οι συγκεκριμένες κινητοποιήσεις είχαν εξελιχθεί σε σημαντική βάση επιρροής για τους φονταμενταλιστές.
Μάλιστα, ο ακραίος βουλευτής, Μαχμούντ Ναμπαβιάν, έγραψε στο X, λίγες ημέρες πριν από την κηδεία του Αλί Χαμενεΐ, το εξής: «Προειδοποίηση προς τον λαό του Ιράν: Έρχεται πραξικόπημα;». Λίγες ημέρες αργότερα, πρόσθεσε: «Αυτές τις στιγμές του αποχαιρετισμού στον μαρτυρικό Ιμάμη Χαμενεΐ, υψώνουμε τη σημαία της εκδίκησης για το αίμα του και στεκόμαστε σταθερά απέναντι στο πραξικόπημα».
Ποιοι κυβερνούν το Ιράν τώρα
Με τον νέο ανώτατο ηγέτη να παραμένει κρυμμένος, ο Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, ο Μασούντ Πεζεσκιάν και ο Αμπάς Αραγτσί έχουν γίνει τα βασικά δημόσια πρόσωπα της μεταπολεμικής περιόδου.
Ο ειδικός σε θέματα Ιράν και συγγραφέας του βιβλίου «What Iranians Want», Αράς Αζίζι, δήλωσε στο CNN ότι οι σκληροπυρηνικοί δεν έχουν πρόσβαση στον Μοτζταμπά Χαμενεΐ, γι’ αυτό στρέφουν τις κατηγορίες τους κατά του Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ και του Μασούντ Πεζεσκιάν.
«Η συνεχιζόμενη απουσία του Μοτζταμπά σημαίνει ότι δεν έχουν πρόσβαση σε αυτόν και, επίσης, ότι ο Γκαλιμπάφ και οι σύμμαχοί του έχουν ουσιαστικά τον έλεγχο της χώρας», ανέφερε ο Αράς Αζίζι, προσθέτοντας: «Οι υπερσκληροπυρηνικοί κατηγορούν έτσι τον Γκαλιμπάφ και τον Πεζεσκιάν ότι σχεδιάζουν ένα “πραξικόπημα” κατά του Μοτζταμπά».
Οι σκληροπυρηνικοί θεωρούν ότι η συμφωνία με τις ΗΠΑ αποτελεί παράδοση και όχι πολιτική επιλογή για τον τερματισμό του πολέμου. Ζητούν εκδίκηση για τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος σκοτώθηκε στα τέλη Φεβρουαρίου σε ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές που είχαν συντονιστεί με τις ΗΠΑ.
Η εκεχειρία κλονίστηκε αυτή την εβδομάδα, όταν οι Φρουροί της Επανάστασης επιτέθηκαν σε πλοία στα Στενά του Ορμούζ, επιχειρώντας να επιβάλουν τον έλεγχό τους στη θαλάσσια δίοδο. Οι ΗΠΑ απάντησαν με νέα πλήγματα. Μετά τις επιθέσεις, οι ακραίοι κύκλοι ζήτησαν την πλήρη ακύρωση της συμφωνίας.
«Εμείς, η λεπίδα και ο λαιμός σου»
Οι απειλές κατά του Προέδρου στο Ιράν είχαν ξεκινήσει πριν από τη νέα στρατιωτική κλιμάκωση. Ο Μοχαμάντ Αλί Μπαχσί, θρησκευτικός τραγουδιστής με δεσμούς με τις υπηρεσίες ασφαλείας, απείλησε ανοιχτά τον Μασούντ Πεζεσκιάν κατά τη διάρκεια τελετής, λέγοντας: «Κύριε Πρόεδρε, αν δεν εκπληρωθούν οι όροι του ηγέτη, τότε θα είμαστε εμείς, η λεπίδα και ο λαιμός σου. Θα φέρουμε την κόλαση πάνω σου».
Η απειλή δολοφονίας του Μασούντ Πεζεσκιάν προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Παρ’ όλα αυτά, δεν έγινε γνωστό να υπήρξε κάποια δικαστική ενέργεια κατά του Μπαχσί.
Στο στόχαστρο βρίσκεται και ο Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, ο οποίος πρόκειται για πρώην διοικητή των Φρουρών της Επανάστασης με μεγάλη πολιτική εμπειρία και ανέλαβε κεντρικό ρόλο κατά τη διάρκεια του πολέμου. Ο σκληροπυρηνικός βουλευτής, Καμράν Γκαζανφαρί, δήλωσε ότι η πολιτική ηγεσία προσπαθεί να ενισχύσει το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας, περιορίζοντας τη Βουλή και τον ανώτατο ηγέτη. «Προσπαθούν να αναβαθμίσουν τον ρόλο του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, ενώ μειώνουν τον ρόλο του ανώτατου ηγέτη και της Βουλής», είπε, σημειώνοντας: «Αυτό είναι το πολιτικό πραξικόπημα που έχουν σχεδιάσει και εφαρμόζουν βήμα προς βήμα».
Η ηγεσία απομακρύνει τους ακραίους
Επισημαίνεται ότι, την Τρίτη (14/7), ο Μαχμούντ Ναμπαβιάν απομακρύνθηκε από τη θέση του στην Επιτροπή Εθνικής Ασφάλειας της Βουλής. Μαζί του απομακρύνθηκε ακόμη ένας βουλευτής που είχε ταχθεί κατά της συμφωνίας.
Ο Μαχμνούντ Ναμπαβιάν είχε συμμετάσχει αρχικά στην ιρανική διαπραγματευτική ομάδα. Στη συνέχεια άλλαξε στάση και προσπάθησε να εμποδίσει τη συμφωνία, δημοσιοποιώντας το κείμενό της πριν υπογραφεί τον προηγούμενο μήνα. Υποστήριξε επίσης ότι οι Ιρανοί διαπραγματευτές παραβίασαν τις κόκκινες γραμμές του ανώτατου ηγέτη.
Μάλιστα, ο ίδιος και οι σύμμαχοί του εκφράζουν τις θέσεις του Μετώπου Αντοχής. Τα μέλη του περιγράφονται ως «Υπερεπαναστάτες» και θεωρούν τους εαυτούς τους θεματοφύλακες της επανάστασης του 1979, που ανέτρεψε τη φιλοδυτική μοναρχία και εγκαθίδρυσε την ισλαμική θεοκρατία.
Ο Χαμιντρεζά Αζίζι, επισκέπτης ερευνητής στο Γερμανικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων και Ασφάλειας, ανέφερε στο CNN ότι η ηγεσία προσπαθεί να περιορίσει την επιρροή τους: «Βλέπουμε τον Γκαλιμπάφ να ασκεί επιρροή για να παραμερίσει αυτά τα σκληροπυρηνικά στοιχεία. Έχουν υπερβολικά μεγάλο κόστος για το σύστημα και μεταφέρουν τις εσωτερικές αντιπαλότητές τους στη δημόσια σφαίρα, ειδικά καθώς η κατάσταση στο Ιράν γίνεται ασταθής».
Παρ’ όλα αυτά, οι ακραίοι δεν είναι πολλοί, αλλά ελέγχουν σημαντικές θέσεις στη Βουλή και στην Κρατική Ραδιοτηλεόραση του Ιράν (IRIB). Η πραγματική απήχησή τους παραμένει ασαφής. Ένα από τα πιο προβεβλημένα στελέχη τους, ο πρώην επικεφαλής της Εθνικής Ασφάλειας, Σαΐντ Τζαλιλί, συγκέντρωσε περισσότερες από 13 εκατ. ψήφους στις εκλογές του 2024 και κατέλαβε τη δεύτερη θέση. Ο πληθυσμός του Ιράν ανέρχεται σε περίπου 93 εκατ. κατοίκους.
Οι σκληροπυρηνικοί ζητούν νέο πόλεμο με ΗΠΑ
Από την πλευρά του, ο Αμερικανός Πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, έχει χαρακτηρίσει επανειλημμένα την Ισλαμική Δημοκρατία ως «σοβαρά διχασμένη» αφού, σύμφωνα με τον ίδιο, οι εσωτερικές αντιθέσεις εμπόδισαν την επίτευξη σταθερής συμφωνίας.
Παρά τη σύγκρουση με τους ακραίους, αναλυτές εκτιμούν ότι οι βασικές δυνάμεις του καθεστώτος συμφωνούν σε έναν κεντρικό στόχο. Θέλουν τον τερματισμό του πολέμου με όρους που θα φέρουν άρση κυρώσεων και θα διατηρήσουν τον έλεγχο της Τεχεράνης στα Στενά του Ορμούζ.
Η απουσία του Μοτζταμπά Χαμενεΐ, η υπό όρους στήριξή του στην εκεχειρία και η ενίσχυση των Φρουρών της Επανάστασης έχουν δώσει νέα ώθηση στους σκληροπυρηνικούς. Η μεγάλη συμμετοχή στην κηδεία του πατέρα του τούς επέτρεψε να παρουσιάσουν τη δική τους ατζέντα ως λαϊκή απαίτηση.
Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών και σκληροπυρηνικός πολιτικός, Μανούτσεχρ Μοτακί, πρότεινε ακόμη και την απαγωγή Αμερικανών στρατιωτών, με δηλώνοντας σε τηλεοπτική συνέντευξη: «Η πρότασή μου είναι να πάμε σε μία από τις αμερικανικές βάσεις στην περιοχή, όπου βρίσκονται εκατοντάδες, ίσως και χιλιάδες από αυτούς τους Αμερικανούς τρομοκράτες. Θα ήταν αρκετό να πάρουμε 100 στρατιώτες και να τους φέρουμε πίσω στο Ιράν».
