Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ενέκρινε επισήμως μια συμφωνία-ορόσημο με τη Σαουδική Αραβία, η οποία θα επιτρέψει στο βασίλειο να αναπτύξει πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας για ειρηνικούς σκοπούς και ενδέχεται να ανοίξει τον δρόμο για τον εμπλουτισμό ουρανίου εντός της σαουδαραβικής επικράτειας, σύμφωνα με αξιωματούχους της αμερικανικής κυβέρνησης.
Όπως μεταδίδει η Wall Street Journal, η συμφωνία προβλέπεται να έχει διάρκεια 30 ετών και η αξία της εκτιμάται σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια. Σχεδιάστηκε με στόχο να αποκτήσουν οι αμερικανικές εταιρείες κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη των πυρηνικών υποδομών της Σαουδικής Αραβίας, αποκλείοντας παράλληλα ανταγωνιστές από άλλες χώρες.
Μία από τις σημαντικότερες προβλέψεις της συμφωνίας αναφέρει ότι αμερικανικές εταιρείες θα μπορούσαν να κατασκευάσουν εγκατάσταση εμπλουτισμού ουρανίου στη Σαουδική Αραβία, εφόσον κοινή μελέτη καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ένα τέτοιο βήμα είναι αναγκαίο.
Ο συγκεκριμένος όρος θα έδινε στις ΗΠΑ τη δυνατότητα να ασκούν επιρροή στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ριάντ και, σύμφωνα με αξιωματούχους της κυβέρνησης Τραμπ, να αποτρέπουν τη χρησιμοποίησή του για στρατιωτικούς σκοπούς.
Ωστόσο, η συμφωνία, η οποία αναμένεται να υποβληθεί στο Κογκρέσο προς εξέταση, θεωρείται βέβαιο ότι θα προκαλέσει έντονες αντιδράσεις μεταξύ των νομοθετών που αντιτίθενται στη διάδοση της πυρηνικής τεχνολογίας στην εύφλεκτη περιοχή της Μέσης Ανατολής.
Δύσκολο να μπλοκαριστεί από το Κογκρέσο
Η παρεμπόδιση της συμφωνίας από το Κογκρέσο αναμένεται να είναι δύσκολη. Για την ανατροπή ενός ενδεχόμενου προεδρικού βέτο θα απαιτούνταν κοινό ψήφισμα και πλειοψηφία δύο τρίτων τόσο στη Βουλή των Αντιπροσώπων όσο και στη Γερουσία.
Ο Τραμπ έδωσε το πράσινο φως στη συμφωνία στα τέλη της περασμένης εβδομάδας. Η υπογραφή της αναμένεται να γίνει από τον υπουργό Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, ο οποίος είχε συζητήσει το θέμα με τον Σαουδάραβα ομόλογό του, πρίγκιπα Αμπντουλαζίζ μπιν Σαλμάν, κατά το πρώτο του ταξίδι στο εξωτερικό, τον Απρίλιο του 2025.
«Η συμφωνία θα μπορούσε να συμβάλει στην αναζωογόνηση της αμερικανικής πυρηνικής βιομηχανίας, να ενισχύσει τις σχέσεις ΗΠΑ και Σαουδικής Αραβίας και να στερήσει από τη Ρωσία και την Κίνα έναν στρατηγικά σημαντικό ρόλο στο πυρηνικό πρόγραμμα του βασιλείου», δήλωσε ο Ρόμπερτ Άινχορν, πρώην ανώτερος αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ο οποίος είχε συμβουλεύσει κυβερνήσεις τόσο των Ρεπουμπλικανών όσο και των Δημοκρατικών για ζητήματα μη διάδοσης πυρηνικών όπλων.
«Εάν, όμως, δεν περιλαμβάνει επαρκείς περιορισμούς, μεταξύ άλλων και στον εμπλουτισμό ουρανίου, θα μπορούσε να αυξήσει τους κινδύνους πυρηνικής διάδοσης στη Μέση Ανατολή και πέρα από αυτήν», πρόσθεσε.
Τα επιχειρήματα της Σαουδικής Αραβίας
Οι σαουδαραβικές Αρχές υποστηρίζουν εδώ και χρόνια ότι η συμφωνία είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη της εγχώριας πυρηνικής βιομηχανίας. Το σχέδιο προβλέπει την αξιοποίηση κοιτασμάτων ουρανίου, των οποίων οι δυνατότητες δεν έχουν ακόμη αποδειχθεί πλήρως, προκειμένου να καλυφθούν οι ενεργειακές ανάγκες της χώρας.
Με τον τρόπο αυτό, μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής πετρελαίου θα μπορούσε να κατευθύνεται προς εξαγωγή, ενισχύοντας τα δημόσια έσοδα του βασιλείου.
Η Σαουδική Αραβία επιμένει ότι οι προθέσεις της είναι ειρηνικές. Ωστόσο, ο πρίγκιπας διάδοχος και de facto ηγέτης της χώρας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, είχε δηλώσει το 2018 ότι, εάν το Ιράν αποκτούσε πυρηνικό όπλο, το βασίλειο θα ακολουθούσε τον ίδιο δρόμο.
Μεταξύ των μεγαλύτερων ωφελημένων από τη συμφωνία αναμένεται να είναι η Westinghouse Electric και ο αντιδραστήρας AP1000 που έχει αναπτύξει. Ο συγκεκριμένος αντιδραστήρας παράγει περίπου 1.100 μεγαβάτ ηλεκτρικής ενέργειας, ποσότητα αρκετή για την ηλεκτροδότηση μιας πόλης μεσαίου μεγέθους ή ενός μεγάλου κέντρου δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης.
Οι ανησυχίες για την κατασκευή πυρηνικού όπλου
Το ενδιαφέρον των Αμερικανών νομοθετών αναμένεται να επικεντρωθεί στο κατά πόσο οι προβλεπόμενες δικλίδες ασφαλείας είναι επαρκείς ώστε να αποκλειστεί το ενδεχόμενο ανάπτυξης πυρηνικού όπλου, σε μια περίοδο κατά την οποία η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε πολεμική αναταραχή.
Ο Δημοκρατικός βουλευτής της Καλιφόρνιας Μπραντ Σέρμαν δήλωσε ότι το Κογκρέσο θα πρέπει να εγκρίνει τη συμφωνία μόνο εφόσον η Σαουδική Αραβία δεσμευτεί ότι δεν θα προχωρήσει σε εμπλουτισμό ουρανίου ούτε σε επανεπεξεργασία χρησιμοποιημένων πυρηνικών καυσίμων, τα οποία θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για την κατασκευή πυρηνικού όπλου.
«Ένας πρόεδρος που διεξάγει πόλεμο για να αποτρέψει τη διάδοση πυρηνικών όπλων στη Μέση Ανατολή δεν θα πρέπει να τη διευκολύνει μόνο και μόνο επειδή αμερικανικές εταιρείες πρόκειται να αποκομίσουν κέρδη», έγραψε σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Με βάση τη συμφωνία, νέοι αντιδραστήρες ηλεκτροπαραγωγής και άλλες πυρηνικές τεχνολογίες θα παρέχονται από αμερικανικές εταιρείες, ενώ ενδέχεται να προβλέπεται δευτερεύων ρόλος για ορισμένους ξένους προμηθευτές τους.
Καθώς τα έργα κατασκευής των αντιδραστήρων θα προχωρούν, Αμερικανοί και Σαουδάραβες αξιωματούχοι θα πραγματοποιήσουν διετή μελέτη για να εξετάσουν τη χρησιμότητα του εμπλουτισμού ουρανίου στη Σαουδική Αραβία. Μεταξύ άλλων, θα αξιολογηθεί εάν ο εμπλουτισμός εντός του βασιλείου θα είναι οικονομικά βιώσιμος σε σύγκριση με την εισαγωγή πυρηνικών καυσίμων.
Εγκατάσταση υπό καθεστώς «μαύρου κουτιού»
Εάν η μελέτη καταλήξει ότι ο εγχώριος εμπλουτισμός είναι δικαιολογημένος, οι Αμερικανοί θα κατασκευάσουν την εγκατάσταση βάσει ενός απόρρητου καθεστώτος «μαύρου κουτιού», το οποίο θα αποκλείει τη μεταφορά ευαίσθητης τεχνογνωσίας εμπλουτισμού στο Ριάντ.
Αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ υποστηρίζουν ότι ο αμερικανικός έλεγχος θα εμποδίζει την εκτροπή εμπλουτισμένου ουρανίου προς στρατιωτικούς σκοπούς και θα διασφαλίζει ότι τα χρησιμοποιημένα καύσιμα των αντιδραστήρων δεν θα μπορούν να επανεπεξεργαστούν για την κατασκευή βόμβας.
Εάν, μετά την ολοκλήρωση της μελέτης, οι ΗΠΑ αντιταχθούν στην έναρξη του εμπλουτισμού, η Σαουδική Αραβία δεν θα μπορεί για διάστημα δέκα ετών να προχωρήσει μόνη της ή σε συνεργασία με άλλη ξένη χώρα.
Η αμερικανική κυβέρνηση επιμένει ότι η κεντρική συμμετοχή των ΗΠΑ στο σαουδαραβικό πυρηνικό πρόγραμμα θα διασφαλίσει ότι οποιαδήποτε δραστηριότητα εμπλουτισμού θα παραμείνει ειρηνική.
Φόβοι για πυρηνική κούρσα στη Μέση Ανατολή
Οι επικριτές της συμφωνίας αντιτείνουν ότι η παροχή πυρηνικής τεχνολογίας στη Σαουδική Αραβία, ιδιαίτερα εάν συνοδεύεται από δυνατότητα εμπλουτισμού ουρανίου ή επανεπεξεργασίας πλουτωνίου, θα ενθαρρύνει τη διάδοσή της σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Σε αντίθεση με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Σαουδική Αραβία έχει απορρίψει τον λεγόμενο «χρυσό κανόνα», δηλαδή τη δέσμευση ότι δεν θα πραγματοποιεί ποτέ εμπλουτισμό ουρανίου στο έδαφός της ούτε θα επανεπεξεργάζεται τα χρησιμοποιημένα καύσιμα των αντιδραστήρων.
«Τον δρόμο της Σαουδικής Αραβίας θα ακολουθήσουν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Τουρκία και η Αίγυπτος. Η ιδέα ότι αυτή η ιστορία θα έχει ευτυχή κατάληξη είναι αυταπάτη», δήλωσε ο Χένρι Σοκόλσκι, εκτελεστικός διευθυντής του Κέντρου Εκπαίδευσης για την Πολιτική Μη Διάδοσης Πυρηνικών.
Η διαμάχη για τις επιθεωρήσεις
Η συζήτηση γύρω από τη συμφωνία έχει ενταθεί και εξαιτίας της διαφωνίας για τις μελλοντικές επιθεωρήσεις.
Η Σαουδική Αραβία απέρριψε το «Πρόσθετο Πρωτόκολλο» του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, το οποίο θα επέτρεπε αυστηρότερους ελέγχους και ενισχυμένη παρακολούθηση των πυρηνικών δραστηριοτήτων.
Αξιωματούχοι του Τραμπ υποστηρίζουν ότι η χωριστή συμφωνία που διαπραγματεύτηκαν με το Ριάντ θα εξασφαλίζει επαρκή εποπτεία των εγκαταστάσεων που θα δημιουργηθούν με αμερικανική τεχνολογία. Οι επικριτές, ωστόσο, προειδοποιούν ότι το σύστημα δεν θα επαρκεί για τη διερεύνηση ύποπτων πυρηνικών δραστηριοτήτων που δεν θα σχετίζονται άμεσα με τις ΗΠΑ.
