Η εποχή των τεράστιων προστίμων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής απέναντι στις Big Tech φαίνεται να υποχωρεί. Οι Βρυξέλλες δεν εγκαταλείπουν την επιβολή των κανόνων, αλλά αλλάζουν τρόπο: λιγότερη έμφαση στις βαριές χρηματικές ποινές και περισσότερη στη συνεχή εποπτεία, στις τεχνικές παρεμβάσεις και στη συμμόρφωση των εταιρειών.
Όπως αναφέρει το politico, χαρακτηριστικό είναι το πρόσφατο πρόστιμο των 890 εκατ. ευρώ που επιβλήθηκε στη Google για παραβιάσεις του ευρωπαϊκού πλαισίου ψηφιακού ανταγωνισμού. Το ποσό είναι μεγάλο, αλλά σαφώς μικρότερο από τις κυρώσεις που είχε δεχθεί η εταιρεία την προηγούμενη δεκαετία.
Το πρόστιμο επιβλήθηκε στο πλαίσιο του Digital Markets Act (DMA), του ευρωπαϊκού κανονισμού που ισχύει εδώ και τρία χρόνια και βάζει κανόνες στη λειτουργία των λεγόμενων «gatekeepers», δηλαδή των εταιρειών που ελέγχουν κρίσιμα σημεία πρόσβασης στην ψηφιακή αγορά.
Στην κατηγορία αυτή ανήκουν, μεταξύ άλλων, η Google, η Apple, η Meta, η Amazon και η Microsoft. Οι περισσότερες είναι αμερικανικές, γεγονός που έχει προκαλέσει ένταση στις σχέσεις ΕΕ-ΗΠΑ, με την Ουάσινγκτον να κατηγορεί τις Βρυξέλλες ότι στοχοποιούν δυσανάλογα αμερικανικές εταιρείες.
Από τα δισεκατομμύρια στα «τεχνικά» μέτρα
Μέχρι σήμερα, τα συνολικά πρόστιμα για παραβιάσεις του DMA φτάνουν τα 1,6 δισ. ευρώ. Το ποσό αυτό μοιάζει μικρό αν συγκριθεί με την προηγούμενη εποχή των ευρωπαϊκών προστίμων για παραβίαση των κανόνων ανταγωνισμού.
Μόλις πρόσφατα, το ανώτατο δικαστήριο της ΕΕ επικύρωσε πρόστιμο 4,1 δισ. ευρώ κατά της Google για κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης, υπόθεση που ξεκινούσε από το 2018.
Η διαφορά δείχνει και την αλλαγή φιλοσοφίας. Τότε, η Επιτροπή χρησιμοποιούσε κυρίως τη μεγάλη χρηματική ποινή ως εργαλείο πίεσης. Σήμερα δίνει περισσότερο βάρος στον ρυθμιστικό διάλογο και στις τεχνικές αλλαγές που πρέπει να κάνουν οι εταιρείες για να συμμορφωθούν. Αυτό όμως δεν πείθει τους πάντες.
Ο Felix Styma, συντονιστής της Initiative for Neutral Search, μιας συμμαχίας ευρωπαϊκών ψηφιακών εταιρειών, υποστηρίζει ότι η εμπιστοσύνη μικρότερων επιχειρήσεων προς την Επιτροπή έχει μειωθεί.
«Η απώλεια ενδιαφέροντος συμβαίνει. Η απώλεια εμπλοκής συμβαίνει. Η απώλεια εμπιστοσύνης στην Επιτροπή ως ουδέτερο διαιτητή — έχει χαθεί», ανέφερε. Για τα πρόστιμα, ήταν ακόμη πιο απόλυτος: «Είναι το κόστος του να κάνεις δουλειές».
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απορρίπτει αυτή τη σύγκριση. Ο εκπρόσωπός της Ricardo Cardoso σημειώνει ότι κάθε υπόθεση εξετάζεται με βάση διαφορετικό νομικό πλαίσιο και διαφορετικά πραγματικά περιστατικά.
«Δεν έχει νόημα να συγκρίνουμε τα πρόστιμα μεταξύ διαφορετικών εργαλείων ή εταιρειών», ανέφερε.
«Στόχος του να αλλάξει η συμπεριφορά, όχι να αυξηθούν τα πρόστιμα»
Υπάρχει και μια διαφορετική ανάγνωση. Ακαδημαϊκοί και στελέχη της Επιτροπής υποστηρίζουν ότι η αποτελεσματικότητα του DMA δεν πρέπει να κρίνεται από το ύψος των προστίμων, αλλά από το αν οι μεγάλες πλατφόρμες αλλάζουν στην πράξη τον τρόπο που λειτουργούν.
«Ο στόχος του DMA είναι να αλλάξει η συμπεριφορά, όχι να μεγιστοποιήσει τα πρόστιμα», δήλωσε ο Alexandre de Streel, ακαδημαϊκός διευθυντής του προγράμματος ψηφιακής έρευνας στο Centre on Regulation in Europe.
Κατά τον ίδιο, δεν έχει αλλάξει ο βασικός στόχος της ΕΕ. Οι Βρυξέλλες συνεχίζουν να κοιτούν τα ίδια προβλήματα: τη συγκέντρωση δεδομένων, την προνομιακή προβολή των ίδιων υπηρεσιών από τις πλατφόρμες και τον έλεγχο των app stores.
Αυτό που έχει αλλάξει είναι κυρίως το εργαλείο.
Το «ήσυχο» όπλο των Βρυξελλών
Ένα από τα βασικά εργαλεία που χρησιμοποιούνται περισσότερο είναι οι λεγόμενες «specification decisions», δηλαδή τεχνικές αποφάσεις που καθορίζουν ακριβώς πώς πρέπει να συμμορφωθεί μια εταιρεία, χωρίς απαραίτητα να υπάρχει προηγουμένως διαπίστωση παρανομίας ή επιβολή προστίμου.
Τον Ιούλιο, μία τέτοια απόφαση υποχρέωσε τη Google να μοιράζεται δεδομένα αναζήτησης με ανταγωνιστές της. Μια άλλη άνοιξε το Android σε ανταγωνιστικούς βοηθούς τεχνητής νοημοσύνης.
Ο Kay Jebelli, από το Chamber of Progress, μια τεχνολογική συμμαχία που χρηματοδοτείται εν μέρει από Google και Apple, εκτιμά ότι η Επιτροπή επιδιώκει να κρατήσει χαμηλότερους τόνους, ειδικά απέναντι στην κυβέρνηση Τραμπ, χωρίς όμως να εγκαταλείπει την πίεση.
«Η Επιτροπή έχει εξαντλήσει σε μεγάλο βαθμό τις καθιερωμένες θεωρίες ανταγωνισμού», ανέφερε. «Καθώς προχωρά σε πιο άγνωστο έδαφος, παρεμβάσεις στη συμπεριφορά, όπως οι specification decisions και ο ρυθμιστικός διάλογος, πατούν σε πιο ισχυρή νομική βάση και προκαλούν μικρότερη αντίδραση από τις ΗΠΑ».
Παρά τις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για νέους δασμούς εξαιτίας του προστίμου στη Google, μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει συνέχεια.
Η ανησυχία των μικρότερων ευρωπαϊκών εταιρειών
Για τις ευρωπαϊκές εταιρείες που θέλουν να κερδίσουν χώρο απέναντι στις Big Tech, τα πιο «ήπια» εργαλεία δεν θεωρούνται πάντα αρκετά. Ακόμη και γνωστές ευρωπαϊκές εταιρείες, όπως η GetYourGuide ή η Allegro, παραμένουν πολύ μικρότερες από τους αμερικανικούς κολοσσούς και εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από αυτούς για επισκεψιμότητα και πρόσβαση σε πελάτες.
«Οι διαδικασίες specification είναι το λάθος εργαλείο για να αντιμετωπιστούν προβλήματα στην αναζήτηση, στα app stores, στο bundling και στο cloud», υποστηρίζει ο Styma. Κατά τον ίδιο, τέτοιες παρεμβάσεις είναι χρήσιμες για μικρότερα ζητήματα, αλλά δεν αλλάζουν τον σχεδιασμό των προϊόντων ούτε δίνουν μεγάλη βάση για αποζημιώσεις.
Η Επιτροπή επιμένει ότι δεν έχει αλλάξει κατεύθυνση. «Η Επιτροπή δεν δίστασε και δεν θα διστάσει να κινήσει διαδικασίες μη συμμόρφωσης όταν αυτό είναι αναγκαίο», δήλωσε ο Cardoso.
Υποθέσεις κλείνουν χωρίς μεγάλα πρόστιμα
Τις τελευταίες εβδομάδες, οι Βρυξέλλες έχουν αρχίσει να κλείνουν αθόρυβα την πρώτη μεγάλη «φουρνιά» υποθέσεων του DMA.
Η Επιτροπή φαίνεται έτοιμη να κλείσει χωρίς νέα ποινή και τη σημαντικότερη ανοικτή υπόθεση κατά της Apple. Η εταιρεία ανακοίνωσε αλλαγές στους όρους που επιβάλλει στους δημιουργούς εφαρμογών στην ΕΕ, καταργώντας τέλος ανά εγκατάσταση που είχε προκαλέσει αντιδράσεις από το 2024. Με τις αλλαγές αυτές, η Apple επιχειρεί να αποφύγει νέα απόφαση μη συμμόρφωσης.
Παράλληλα, κλείνει και η διαδικασία που είχε ανοίξει μετά το πρόστιμο των 500 εκατ. ευρώ για τους κανόνες anti-steering. Η εταιρεία κινδύνευε με ημερήσιες κυρώσεις που μπορούσαν να φτάσουν έως και το 5% του παγκόσμιου τζίρου της.
Προς το παρόν, η Επιτροπή λέει ότι δεν εξετάζει τέτοιες κυρώσεις. Παρόμοια είναι η εικόνα και με τη Meta, η οποία μετά από διαπραγματεύσεις πρόσθεσε μια τρίτη επιλογή για χρήστες που δεν θέλουν ούτε πλήρως εξατομικευμένες διαφημίσεις ούτε συνδρομή.
Τα δικαστήρια μπαίνουν όλο και περισσότερο στο παιχνίδι
Όσο η Επιτροπή δίνει μεγαλύτερο βάρος στον διάλογο και στη συμμόρφωση, οι εταιρείες που αμφισβητούν τις πρακτικές των gatekeepers στρέφονται όλο και περισσότερο στα εθνικά δικαστήρια.
Τον Αύγουστο του 2025, περιφερειακό δικαστήριο στο Μάιντς της Γερμανίας διέταξε τη Google να σταματήσει να ευνοεί το Gmail κατά τη ρύθμιση συσκευών Android, εφαρμόζοντας απευθείας το DMA.
Στη Γαλλία, η Liligo, θυγατρική της eDreams ODIGEO, προσέφυγε σε δικαστήριο του Παρισιού κατηγορώντας τη Google ότι προβάλλει προνομιακά τις δικές της υπηρεσίες στις αναζητήσεις για πτήσεις.
Ο Alexandre de Streel θεωρεί ότι τέτοιες ιδιωτικές προσφυγές μπορούν να ενισχύσουν την εφαρμογή του DMA, αλλά προειδοποιεί ότι δεν πρέπει να αντικαταστήσουν τον ρόλο της Επιτροπής.
«Δεν πρέπει να γίνει υποκατάστατο», ανέφερε.
Το βασικό ερώτημα πλέον είναι αν η αυξανόμενη προσφυγή στα δικαστήρια δείχνει ότι ο DMA αρχίζει να λειτουργεί όπως σχεδιάστηκε, με την Επιτροπή και τα εθνικά δικαστήρια να δουλεύουν συμπληρωματικά, ή αν αποτελεί ένδειξη ότι οι Βρυξέλλες αφήνουν σταδιακά σε άλλους τον πρωταγωνιστικό ρόλο.
Ο Jebelli εκτιμά πάντως ότι οι δικαστικές διεκδικήσεις θα αυξηθούν: «Μπορεί να βλέπουμε λιγότερα πρόστιμα από τις αρχές, αλλά να περιμένετε μεγάλα ποσά στις ιδιωτικές αγωγές αποζημίωσης, οι οποίες μόλις τώρα αρχίζουν να αυξάνονται».
