Κόσμος

Η σφαγή της Σρεμπρένιτσα: Πώς ο Μλάντιτς εξαπάτησε και εξαφάνισε 8.000 μουσουλμάνους, άνδρες και παιδιά

Ο «χασάπης της Βοσνίας» που διαβεβαίωνε ότι «κανείς δεν θα πάθει κακό», ενώ είχε ήδη διατάξει τις εκτελέσεις.
ASSOCIATED PRESS

Όταν η ορεινή πόλη της Βοσνίας, Σρεμπρένιτσα, έπεσε στα χέρια των σερβικών δυνάμεων τον Ιούλιο του 1995, οι τρομοκρατημένοι μουσουλμάνοι κάτοικοί της έλαβαν διαβεβαιώσεις από τον διοικητή του στρατού που την κατέλαβε, τον στρατηγό Ράτκο Μλάντιτς, ο οποίος πέθανε σε ηλικία 83 ετών. «Όποιος θέλει να φύγει θα μεταφερθεί, είτε είναι ηλικιωμένος είτε νέος. Μη φοβάστε και μη βιάζεστε. Αφήστε πρώτα τις γυναίκες και τα παιδιά να φύγουν», τους είπε.

Σε βίντεο από εκείνη την ημέρα, ο στρατηγός φαίνεται να χαϊδεύει στο μάγουλο ένα οκτάχρονο αγόρι και να του προσφέρει σοκολάτα. «Σας παρακαλώ, μην πανικοβάλλεστε. Προσέξτε να μη χαθεί κανένα παιδί. Μη φοβάστε. Κανείς δεν θα σας πειράξει», διαβεβαίωνε. Ωστόσο, μέχρι εκείνη τη στιγμή, όπως θα διαπίστωνε αργότερα το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της Χάγης για τα εγκλήματα πολέμου, ο Μλάντιτς είχε ήδη διατάξει την εκτέλεση όλων των ανδρών στρατεύσιμης ηλικίας ή όσων θεωρούνταν αρκετά μεγάλοι ώστε να μπορούν να φέρουν όπλο.

Περισσότεροι από 8.000 άνδρες και έφηβα αγόρια δολοφονήθηκαν, στη χειρότερη σφαγή που είχε γνωρίσει η Ευρώπη εδώ και μισό αιώνα.

Έπειτα από πολλά χρόνια φυγής, το 2017 ο Μλάντιτς καταδικάστηκε για γενοκτονία για τη σφαγή στη Σρεμπρένιτσα, καθώς και για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας για τις πολυάριθμες σφαγές των τριών προηγούμενων ετών, όταν ο ίδιος, οι στρατηγοί του και η ηγεσία των Σερβοβόσνιων επιχείρησαν να προχωρήσουν σε εθνοκάθαρση της Βοσνίας από μουσουλμάνους και Κροάτες.

Την ώρα του θανάτου του, σε νοσοκομείο φυλακών του ΟΗΕ στη Χάγη, ο Μλάντιτς, ένας από τους πλέον διαβόητους μαζικούς δολοφόνους της σύγχρονης ευρωπαϊκής Ιστορίας, εξέτιε ισόβια κάθειρξη.

► Πέθανε ο «χασάπης της Βοσνίας» Ράτκο Μλάντιτς – Είχε καταδικαστεί για τη γενοκτονία στη Σρεμπρένιτσα

Ωστόσο, μεταξύ των εθνικιστών στη Σερβία και στη σερβική οντότητα της Βοσνίας, τη Republika Srpska, εξακολουθεί να παρουσιάζεται ως ήρωας, μια ισχυρή ένδειξη ότι η δολοφονική ιδεολογία που ενσάρκωνε παραμένει ζωντανή.

Από τη Γιουγκοσλαβία στον σερβικό εθνικισμό

Ο Ράτκο Μλάντιτς γεννήθηκε στο Μποζάνοβιτσι, ένα χωριό στα βουνά της νότιας Ερζεγοβίνης. Ήταν γιος της Στάνα, το γένος Λάλοβιτς, και του Νέντια Μλάντιτς.

Οι γονείς του κρύβονταν μαζί με ομάδα παρτιζάνων που πολεμούσε τους Ναζί και τους τοπικούς συμμάχους τους, τους Κροάτες Ουστάσι. Το μικρό του όνομα σημαίνει «πολεμοχαρής», ενώ ο πατέρας του σκοτώθηκε σε μάχη πριν ο ίδιος συμπληρώσει τα δύο του χρόνια. Στη σοσιαλιστική μεταπολεμική Γιουγκοσλαβία, υπό την ηγεσία του αρχηγού των παρτιζάνων Γιόσιπ Μπροζ Τίτο, ο έφηβος Μλάντιτς εργάστηκε για μικρό χρονικό διάστημα ως μαθητευόμενος μεταλλουργός, προτού βρει την πραγματική του κλίση στον Γιουγκοσλαβικό Λαϊκό Στρατό.

Διέπρεψε στη στρατιωτική ακαδημία, αποφοίτησε το 1965 και εντάχθηκε στο Κομμουνιστικό Κόμμα του Τίτο, όπως κάθε φιλόδοξος αξιωματικός της εποχής. Το 1966 παντρεύτηκε τη Μποσίλκα Γέντιτς, με την οποία απέκτησε δύο παιδιά, τον Ντάρκο και την Άνα. Σταδιακά ανέβαινε στην ιεραρχία του γιουγκοσλαβικού στρατού, φτάνοντας στον βαθμό του διοικητή ταξιαρχίας όταν η ομοσπονδιακή Γιουγκοσλαβία άρχισε να διαλύεται, το 1991-1992.

Ο γεροδεμένος, κοκκινοπρόσωπος στρατιωτικός ενσάρκωνε πολλές από τις αντιφάσεις της Γιουγκοσλαβίας. Επαναλάμβανε το κομματικό σύνθημα περί «αδελφοσύνης και ενότητας» μεταξύ των εθνοτήτων της χώρας, όμως βαθιά μέσα του παρέμενε έντονα Σέρβος εθνικιστής, με επιθυμία για εκδίκηση όχι μόνο για τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά ακόμη και για την οθωμανική κατάκτηση περισσότερους από πέντε αιώνες νωρίτερα.

Μετά τον θάνατο του Τίτο, τα παλιά σοσιαλιστικά συνθήματα άρχισαν να χάνουν τη δύναμή τους. Ο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, ένας πανούργος και εύγλωττος πρώην τραπεζίτης, ανέλαβε την εξουσία το 1989 και γρήγορα αντιλήφθηκε ότι ο κομμουνισμός είχε εξαντληθεί ως ιδεολογικό όχημα για τη συγκέντρωση της εξουσίας.

Αντίθετα, ο σερβικός εθνικισμός βρισκόταν σε άνοδο και ο Μιλόσεβιτς έσπευσε να προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα. Σέρβοι αξιωματικοί ανέλαβαν τη διοίκηση στρατιωτικών μονάδων σε ολόκληρη τη Γιουγκοσλαβία και ο Μλάντιτς στάλθηκε αρχικά στο Κόσοβο, με αποστολή να καταστείλει την αλβανική πλειονότητα, και στη συνέχεια, το καλοκαίρι του 1991, στην Κροατία, όπου πολέμησε εναντίον των δυνάμεων που επιδίωκαν την ανεξαρτησία της χώρας.

Μέχρι τότε είχε γίνει συνταγματάρχης και αποκτούσε ολοένα μεγαλύτερη φήμη για την αδίστακτη δράση του στο πεδίο της μάχης και την καταστροφική χρήση πυροβολικού εναντίον στρατιωτών αλλά και αμάχων.

Έτσι, όταν Σέρβοι αυτονομιστές ηγέτες, όπως ο Ράντοβαν Κάρατζιτς στη Βοσνία, αναζητούσαν έναν στρατιωτικό διοικητή που θα τους βοηθούσε να υποτάξουν τη δημοκρατία και να θέσουν υπό τον έλεγχό τους το Σαράγεβο, στράφηκαν στον Μλάντιτς.

ASSOCIATED PRESS

Σφαγές, στρατόπεδα συγκέντρωσης και πολιορκία του Σαράγεβο

Ο στρατός της Republika Srpska, του οποίου ηγούνταν, εξοπλιζόταν και χρηματοδοτούνταν από το Βελιγράδι και τον Μιλόσεβιτς, απώτερος στόχος του οποίου ήταν η δημιουργία μιας Μεγάλης Σερβίας πάνω στα συντρίμμια της Γιουγκοσλαβίας.

Ο τρόπος, όμως, με τον οποίο θα το πετύχαινε ο Μλάντιτς αφέθηκε σε μεγάλο βαθμό στον ίδιο και ο εθνοτικός φανατισμός και ο σαδισμός του αφέθηκαν ανεξέλεγκτοι.

Το 1992, οι δυνάμεις του κατέλαβαν μια τεράστια ζώνη εδαφών στη δυτική και ανατολική Βοσνία, σφαγιάζοντας μουσουλμάνους και Κροάτες και δημιουργώντας στρατόπεδα συγκέντρωσης. Από τους περίπου 100.000 νεκρούς του πολέμου της Βοσνίας, περίπου 38.000 ήταν άμαχοι. Περισσότερο από το 80% των αμάχων που σκοτώθηκαν ήταν Βόσνιοι μουσουλμάνοι, μια αναλογία που συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την ακραία προσήλωση με την οποία ο Μλάντιτς εκτελούσε την αποστολή του.

Παρότι αποδείχθηκε αδίστακτα αποτελεσματικός στην εξόντωση άμαχων πληθυσμών, ο Μλάντιτς δεν κατάφερε να κάμψει την αυτοσχέδια αντίσταση των υπερασπιστών του Σαράγεβο. Αντί γι’ αυτό, επέβλεψε την πολιορκία της πόλης επί 47 μήνες, τη μεγαλύτερη πολιορκία πρωτεύουσας στη σύγχρονη πολεμική ιστορία.

Τοποθέτησε όλμους στα γύρω βουνά και ελεύθερους σκοπευτές σε πολυώροφα κτίρια των προαστίων, με στόχο τους κατοίκους της πόλης. «Χτυπήστε τους μέχρι να χάσουν τα λογικά τους!», ακούστηκε να προτρέπει τους άνδρες του σε μία από τις επικοινωνίες που υποκλάπηκαν. Το πραγματικό όραμα του Μλάντιτς για σερβική κυριαρχία βασιζόταν στην καταστροφή και τον ξεριζωμό των άλλων εθνοτήτων.

Σε αντίθεση με τον επιτηδευμένο Κάρατζιτς, ο οποίος απολάμβανε την προσοχή Αμερικανών και Ευρωπαίων πολιτικών που προσπαθούσαν να διαπραγματευτούν μια ειρηνευτική συμφωνία, ο στρατηγός δεν είχε καμία ιδιαίτερη συμπάθεια για τους ξένους. Όταν κάποτε ένας Αμερικανός αξιωματούχος τον ρώτησε εάν είχε ταξιδέψει ποτέ στο εξωτερικό, ο Μλάντιτς απάντησε: «Πήγα μια φορά στη Γενεύη. Δεν μου άρεσε η μπίρα».

Η αυτοκτονία της κόρης του

Σχεδόν μόνος του, ο Μλάντιτς κατάφερε να τορπιλίσει το 1993 την προσπάθεια τερματισμού του πολέμου που είχαν αναλάβει ο Αμερικανός απεσταλμένος Σάιρους Βανς και ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Βρετανίας Ντέιβιντ Όουεν.

Αψηφώντας ακόμη και τον Κάρατζιτς, έπεισε τη συνέλευση της Republika Srpska να απορρίψει το σχέδιο Βανς-Όουεν, μέσα από μια 45λεπτη εθνικιστική ομιλία. Ο ίδιος απολάμβανε τη φήμη του αδίστακτου στρατιωτικού. Όμως αυτή η φήμη συνέβαλε και στην καταστροφή της ίδιας του της οικογένειας.

Είχε φροντίσει η οικογένειά του να παραμείνει στο Βελιγράδι για λόγους ασφαλείας. Εκεί, όμως, η κόρη του, Άνα, ερωτεύτηκε έναν Σέρβο γιατρό και ακτιβιστή ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ο οποίος ήταν συγκλονισμένος από όσα συνέβαιναν στη Βοσνία.

Εκείνος της είπε ότι θα την παντρευόταν μόνο εάν αποκήρυσσε τον πατέρα της. Παγιδευμένη ανάμεσα στον έρωτά της και την αφοσίωση στην οικογένειά της, η Άνα πήρε ένα βράδυ του Φεβρουαρίου του 1994 το πιστόλι του πατέρα της από την προθήκη όπου φυλασσόταν και αυτοπυροβολήθηκε.

Ο Μλάντιτς αρνήθηκε να αναγνωρίσει οποιαδήποτε δική του ευθύνη. Αντίθετα, στράφηκε σε θεωρίες συνωμοσίας και βυθίστηκε σε μια ολοένα σκοτεινότερη θεώρηση του κόσμου και του ρόλου του μέσα σε αυτόν, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως έναν Σέρβο εκδικητή για αιώνες οθωμανικής κυριαρχίας.

«Ήρθε η ώρα να εκδικηθούμε τους Τούρκους»

Όταν οδήγησε τα στρατεύματά του στη Σρεμπρένιτσα, η οποία είχε ανακηρυχθεί από τον ΟΗΕ «ασφαλής ζώνη», χαρακτήρισε την κατάκτησή της «δώρο στον σερβικό λαό». «Επιτέλους, ήρθε η ώρα να εκδικηθούμε τους Τούρκους σε αυτή την περιοχή», δήλωσε ο Μλάντιτς μπροστά στην κάμερα ενός από τους συνεργάτες του.

Είχε πείσει τον εαυτό του ότι ανήκε στο πάνθεον των μεγάλων στρατιωτικών μορφών της Ιστορίας. Μελετούσε τον Αννίβα, τον Μέγα Αλέξανδρο και τον Καρλ φον Κλάουζεβιτς. Ωστόσο, ο στρατός του κατέρρευσε γρήγορα όταν, το 1995, οι δυτικές δυνάμεις αποφάσισαν τελικά να παρέμβουν στο πλευρό των κροατικών και βοσνιακών δυνάμεων, μετά τη γενοκτονία της Σρεμπρένιτσα.

16 χρόνια φυγάς

Ο Μλάντιτς κατάφερε να διαφύγει της Δικαιοσύνης για περισσότερα από 16 χρόνια. Βρήκε καταφύγιο στη γειτονική Σερβία, όπου δημιουργήθηκε ειδική στρατιωτική μονάδα προκειμένου να διασφαλιστεί ότι θα ζούσε με άνεση και μυστικότητα σε μια σειρά από στρατιωτικές εγκαταστάσεις.

Ο Ratko Mladic μιλά σε στρατιώτες κοντά στην πόλη Τσάζιν της Βοσνίας, στις 4 Σεπτεμβρίου 1994 |AP Photo/Radivoje Pavicic

Μετά την πτώση του Μιλόσεβιτς το 2000, όταν η Σερβία πέρασε μια σύντομη περίοδο φιλελευθεροποίησης και φιλοδυτικών κυβερνήσεων, η προστασία του Μλάντιτς άρχισε να καταρρέει. Αναγκάστηκε να βασίζεται σε έναν ολοένα μικρότερο κύκλο πιστών υποστηρικτών του και να μετακινείται από τη μία κρυψώνα στην άλλη, σε συνθήκες κάθε φορά χειρότερες.

Τελικά εντοπίστηκε από τη σερβική αστυνομία τον Μάιο του 2011, σε βοηθητικό κτίσμα αγροκτήματος που ανήκε σε έναν από τους εξαδέλφους του, στο χωριό Λαζάρεβο, κοντά στα σύνορα με τη Ρουμανία. Ο ηλικιωμένος άνδρας που βρήκαν οι αστυνομικοί έμοιαζε ελάχιστα πλέον με τον άλλοτε πανίσχυρο στρατηγό. Τους είπε, όμως: «Βρήκατε αυτόν που ψάχνετε».

Η καταδίκη για γενοκτονία

Μεταφέρθηκε στη Χάγη, όπου κατά τη διάρκεια της δίκης του ενώπιον του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για την πρώην Γιουγκοσλαβία επέδειξε προκλητική στάση.

Η συμπεριφορά του στο δικαστήριο ήταν τόσο παρεμβατική, ώστε αποβλήθηκε από την αίθουσα όταν ανακοινώθηκε η απόφαση, τον Νοέμβριο του 2017. Κρίθηκε ένοχος για μία κατηγορία γενοκτονίας, πέντε κατηγορίες εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και τέσσερις κατηγορίες παραβίασης των νόμων και εθίμων του πολέμου.

Στη φυλακή στην Ολλανδία, πολλοί καταδικασμένοι Σέρβοι, Κροάτες και Βόσνιοι εγκληματίες πολέμου ανέπτυξαν μια παράξενη συντροφικότητα μεταξύ τους.

Ο Μλάντιτς παρέμεινε πεισματικά η εξαίρεση και κρατούσε αποστάσεις από τους υπόλοιπους. Καθώς η υγεία του επιδεινωνόταν, η νομική του ομάδα επιχείρησε να εξασφαλίσει την αποφυλάκισή του για ανθρωπιστικούς λόγους. Τον Ιούλιο του 2025, όμως, το δικαστήριο της Χάγης έκρινε ότι του παρέχονταν επαρκής ιατρική φροντίδα στις ολλανδικές φυλακές.

Η φυλάκισή του αποτελούσε ούτως ή άλλως ελάχιστη «αποζημίωση» για τα θύματά του και οι δικαστές δεν ήταν διατεθειμένοι να τη συντομεύσουν.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Ακολουθήστε το iEidiseis.gr στο Google News
Ακολουθήστε το iEidiseis.gr στο Google News
Παναθηναϊκός Chevron Left
Παναθηναϊκός κλήρωση: Οι αντίπαλοι του Τριφυλλιού στη League Phase στο Conference League
Κεφαλονιά: Στη δημοσιότητα τα στοιχεία του προπονητή που διώκεται για βιασμούς ανήλικων αθλητριών
προπονητής κατηγορείται για βισσμούς στην Κεφαλονιά Chevron Right