Το Ελ Νίνιο — το φυσικό κλιματικό μοτίβο του Ειρηνικού που ανεβάζει τις παγκόσμιες θερμοκρασίες — έχει ξεκινήσει επίσημα, λένε Αμερικανοί επιστήμονες.
Η Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ (NOAA) έχει δηλώσει ότι συνθήκες Ελ Νίνιο βρίσκονται πλέον σε εξέλιξη στον τροπικό Ειρηνικό, με τις θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας να έχουν αυξηθεί απότομα τους τελευταίους μήνες.
Πολλές προβλέψεις υποδεικνύουν ότι αυτό θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένα λεγόμενο «υπερ-Ελ Νίνιο», και ακόμη και να συγκαταλέγεται στα ισχυρότερα που έχουν καταγραφεί ποτέ.
Σύμφωνα με το BBC ερχόμενο πάνω από δεκαετίες ανθρωπογενούς υπερθέρμανσης, θα μπορούσε να φέρει ακόμη έναν χρόνο-ρεκόρ θερμότητας — πιθανότατα το 2027 — με διαταραχές στον καιρό, στις προμήθειες τροφίμων και στις οικονομίες που θα συνεχιστούν μέχρι και εκείνη τη χρονιά.
Η ανακοίνωση αυτή της NOAA δεν αποτελεί έκπληξη, καθώς οι μετεωρολόγοι ανέμεναν αυτή τη φάση θέρμανσης, μετά το πιο ψυχρό «αδελφό» μοτίβο, τη Λα Νίνια, που έληξε νωρίτερα φέτος.
Οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας στον κεντρικό και τροπικό Ειρηνικό έχουν πλέον ξεπεράσει το όριο των 0,5°C πάνω από τον μέσο όρο που χρησιμοποιούν οι Αμερικανοί επιστήμονες για να ορίσουν ένα επεισόδιο Ελ Νίνιο.
«Συνθήκες Ελ Νίνιο αναπτύχθηκαν τον περασμένο μήνα, όπως φαίνεται από τις υψηλότερες του μέσου όρου θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας (SSTs) σε όλο τον κεντρικό έως ανατολικό ισημερινό Ειρηνικό Ωκεανό», ανέφερε η υπηρεσία.
Η NOAA έχει επίσης παρατηρήσει ότι οι άνεμοι πάνω από τον ισημερινό Ειρηνικό έχουν αρχίσει να μετατοπίζονται — ένα σημάδι ότι η ατμόσφαιρα πλέον ανταποκρίνεται στον θερμότερο ωκεανό και δεν πρόκειται απλώς για θέρμανση του ίδιου του ωκεανού.
Αυτό που έχει εκπλήξει τους ερευνητές είναι πόσο σίγουρα είναι ήδη τα υπολογιστικά μοντέλα για την έντασή του.
Η ένταση του Ελ Νίνιο μετριέται από το πόσο πάνω από τον μέσο όρο ανεβαίνουν οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας σε μια κρίσιμη ζώνη του Ειρηνικού.
Ένα ισχυρό επεισόδιο ορίζεται ως περισσότερο από 1,5°C πάνω από τον μέσο όρο· ένα πολύ ισχυρό πάνω από 2°C.
Σύμφωνα με τις προοπτικές της NOAA για τον Ιούνιο, «υπάρχει 63% πιθανότητα για ένα πολύ ισχυρό Ελ Νίνιο κατά την περίοδο Νοεμβρίου–Ιανουαρίου, το οποίο θα κατατασσόταν μεταξύ των μεγαλύτερων επεισοδίων Ελ Νίνιο στο ιστορικό αρχείο που ξεκινά από το 1950», ανέφερε η υπηρεσία.
Τα τρία ισχυρότερα επεισόδια από τότε ήταν τα 1982/83, 1997/98 και 2015/16.
Ορισμένα από τα πιο πρόσφατα αμερικανικά και ευρωπαϊκά μοντέλα (ECMWF) προχωρούν ακόμη περισσότερο, δείχνοντας ότι οι θερμοκρασίες στον τροπικό Ειρηνικό θα μπορούσαν να ανέβουν περισσότερο από 3°C πάνω από τον μέσο όρο μέχρι το τέλος του έτους.
Όμως η αμερικανική υπηρεσία συνέστησε κάποια προσοχή σχετικά με το τι συνεπάγονται αυτές οι προβλέψεις ισχύος.
«Ακόμη και πολύ ισχυρά επεισόδια Ελ Νίνιο δεν οδηγούν παντού στα αναμενόμενα αποτελέσματα, αλλά τα ισχυρότερα επεισόδια μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τις πιθανότητες υπέρ των αναμενόμενων εξελίξεων».
«Πρέπει να ανησυχούμε για τις επιπτώσεις»
Η μεγαλύτερη ανησυχία είναι ότι όλα αυτά συμβαίνουν σε έναν ήδη πολύ θερμότερο πλανήτη.
«Πρέπει να ανησυχούμε για τις επιπτώσεις», είπε ο καθηγητής Adam Scaife, επικεφαλής μηνιαίων έως δεκαετών προβλέψεων στο Μετεωρολογικό Γραφείο του Ηνωμένου Βασιλείου.
«Το τρέχον Ελ Νίνιο… “καβαλάει” πάνω σε μια σημαντική ποσότητα παγκόσμιας υπερθέρμανσης».
«Αυτό σημαίνει ότι οι πραγματικές θερμοκρασίες στις πληγείσες περιοχές θα μπορούσαν να είναι πρωτοφανείς, καθώς η θέρμανση από το Ελ Νίνιο ενισχύεται από την κλιματική αλλαγή.»
Ένα πολύ ισχυρό Ελ Νίνιο συνήθως ανεβάζει τις παγκόσμιες θερμοκρασίες αέρα κατά περίπου 0,2°C, απελευθερώνοντας θερμότητα που έχει αποθηκευτεί στον ωκεανό προς την ατμόσφαιρα. Αυτή η πρόσθετη αύξηση προστίθεται τώρα σε έναν κόσμο που ήδη καταγράφει ρεκόρ.
Το έτος 2024 — το θερμότερο που έχει καταγραφεί — ενισχύθηκε από ένα Ελ Νίνιο που δεν ήταν καν ιδιαίτερα ισχυρό.
Και παρά την ψυχρή επίδραση ενός επεισοδίου Λα Νίνια, το 2025 εξακολουθεί να κατατάσσεται ως το τρίτο θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί, θερμότερο ακόμη και από το έτος του «υπερ-Ελ Νίνιο» του 2016.
«Στο τέλος αυτού του έτους και μέσα στο 2027, είναι πιθανό να δούμε πολύ υψηλές θερμοκρασίες παγκοσμίως», είπε ο καθηγητής Scaife.
«Το 2027, είναι πιθανό να δούμε επιπλέον θερμότητα πάνω από την παγκόσμια υπερθέρμανση που ήδη έχουμε, και αυτό θα μπορούσε εύκολα να οδηγήσει σε ένα ακόμη έτος πάνω από τους 1,5 βαθμούς [θέρμανσης πάνω από τα επίπεδα του τέλους του 19ου αιώνα].»
Κανένα επεισόδιο Ελ Νίνιο δεν είναι ίδιο με κάποιο άλλο, αλλά η διαταραχή γίνεται πιο έντονη στις τροπικές περιοχές.
Οι πλημμύρες είναι συχνές στο βόρειο Περού και στο νότιο Εκουαδόρ, και μπορούν να επεκταθούν σε τμήματα της Ανατολικής Αφρικής, της Κεντρικής Ασίας και των νότιων Ηνωμένων Πολιτειών.
Ταυτόχρονα, αυξάνεται ο κίνδυνος ξηρασίας και πυρκαγιών σε μεγάλο μέρος της Αυστραλίας, της Ινδονησίας και της βόρειας Νότιας Αμερικής — πλήττοντας τη γεωργία και τα παγκόσμια αποθέματα τροφίμων.
Το Ελ Νίνιο επίσης τείνει να καταστέλλει τους τυφώνες στον Ατλαντικό, και οι μετεωρολόγοι ήδη αναμένουν μια πιο ήσυχη από το μέσο όρο περίοδο.
«Αν και αυτό ακούγεται καλό, για την Κεντρική Αμερική οδηγεί σε πολύ λιγότερες βροχοπτώσεις και πιθανώς σε συνθήκες ξηρασίας», είπε η Liz Stephens, καθηγήτρια κλιματικού κινδύνου και ανθεκτικότητας στο Πανεπιστήμιο του Reading.
Ακόμη και το Ηνωμένο Βασίλειο το επηρεάζεται, έστω και αμυδρά: το Ελ Νίνιο μπορεί να μετατοπίσει τις πιθανότητες προς μια ήπια αρχή και ψυχρό τέλος του χειμώνα, αν και οι συνδέσεις είναι χαλαρές.
«Θανατηφόρα σειρήνα»
Για πολλούς, η πρόβλεψη απέχει πολύ από το να είναι αφηρημένη.
«Η ανακοίνωση για το Ελ Νίνιο δεν είναι απλώς μια ακόμη πρόγνωση καιρού — για εκατομμύρια ανθρώπους είναι μια θανατηφόρα σειρήνα που πρέπει να φοβούνται», είπε ο Mohamed Adow, διευθυντής της ομάδας εκστρατείας Power Shift Africa.
«Σημαίνει αποτυχημένες βροχές, κατεστραμμένες καλλιέργειες, αυξανόμενες τιμές τροφίμων και οικογένειες που ωθούνται ξανά στο όριο. Στην Ανατολική Αφρική ειδικά, αυτό θα πέσει πάνω σε κοινότητες ήδη εξαντλημένες από ξηρασίες και πλημμύρες τα τελευταία χρόνια.»
Η Μετεωρολογική Υπηρεσία της Ιαπωνίας (JMA) έχει παρόμοια άποψη με τη NOAA, κρίνοντας ότι συνθήκες Ελ Νίνιο είναι παρούσες. Προσθέτει ότι είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα διαρκέσουν έως το φθινόπωρο.
Δεν είναι όμως όλες οι υπηρεσίες έτοιμες να το ανακοινώσουν. Το Μετεωρολογικό Γραφείο της Αυστραλίας (BoM) χρησιμοποιεί πιο αυστηρό κριτήριο, απαιτώντας οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας να ξεπερνούν τους 0,8°C πάνω από τον μέσο όρο.
Αυτή την εβδομάδα ανέφερε ότι ο τροπικός Ειρηνικός «πλησιάζει τις συνθήκες Ελ Νίνιο», με τις θερμοκρασίες του κεντρικού Ειρηνικού να έχουν ήδη ξεπεράσει τα δικά του όρια, αλλά δεν προχώρησε σε επίσημη δήλωση ότι το φαινόμενο έχει ξεκινήσει.
Αναμένει ότι το Ελ Νίνιο θα αναπτυχθεί αργότερα φέτος και λέει ότι μπορεί να είναι ισχυρό.
Το Ελ Νίνιο εμφανίζεται κάθε δύο έως επτά χρόνια και συνήθως διαρκεί περίπου ένα έτος.
Δεν υπάρχει ακόμη οριστική απόδειξη ότι η κλιματική αλλαγή κάνει αυτά τα επεισόδια πιο ισχυρά ή πιο συχνά — αλλά ένας θερμότερος πλανήτης μπορεί να ενισχύσει τις επιπτώσεις τους.
