Οι νεότερες κλιματικές προβλέψεις επιβεβαιώνουν ένα σενάριο που μέχρι πριν από λίγους μήνες αντιμετωπιζόταν με επιφύλαξη από τους επιστήμονες: το Ελ Νίνιο που διαμορφώνεται στον Ειρηνικό Ωκεανό ενδέχεται να εξελιχθεί σε ένα από τα ισχυρότερα που έχουν καταγραφεί ποτέ, ένα λεγόμενο «Super El Niño», με επιπτώσεις σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Η τελευταία πρόγνωση του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μεσοπρόθεσμων Προγνώσεων (ECMWF) ενισχύει την εκτίμηση ότι το φαινόμενο θα αποκτήσει ιδιαίτερα μεγάλη ένταση τους επόμενους μήνες.
Αν το σενάριο επιβεβαιωθεί, το φετινό Ελ Νίνιο θα μπορούσε να ξεπεράσει ακόμη και τα ιστορικά επεισόδια των περιόδων 1997-1998 και 2015-2016, τα οποία είχαν συνδεθεί με ακραίες θερμοκρασίες, καταστροφικές πλημμύρες και εκτεταμένες ξηρασίες σε πολλές περιοχές του πλανήτη.
Σε ανάρτησή του ο μετεωρολόγος – μαθηματικός Δημήτρης Ζιακόπουλος αναφέρει πως το φαινόμενο φέτος θα είναι πολύ ισχυρό, χωρίς να είναι ξεκάθαρη η επίδραση που θα έχει στον καιρό της Ευρώπης.
Το Ελ Νίνιο αποτελεί τη θερμή φάση του κλιματικού συστήματος ENSO (El Niño Southern Oscillation) και χαρακτηρίζεται από ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες στα επιφανειακά νερά του κεντρικού και ανατολικού τροπικού Ειρηνικού. Αν και το φαινόμενο εκδηλώνεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την Ευρώπη, οι επιδράσεις του επεκτείνονται σε ολόκληρο τον πλανήτη, μεταβάλλοντας τα ατμοσφαιρικά ρεύματα, τις βροχοπτώσεις και τις θερμοκρασίες.
► Δορυφόρος της NASA εντοπίζει το ισχυρότερο σημάδι για το σούπερ Ελ Νίνιο
Οι επιστήμονες περιγράφουν τον Ειρηνικό Ωκεανό ως τη μεγαλύτερη «δεξαμενή θερμότητας» της Γης. Όταν εκδηλώνεται ένα ισχυρό Ελ Νίνιο, τεράστιες ποσότητες επιπλέον θερμότητας απελευθερώνονται στην ατμόσφαιρα, ενισχύοντας περαιτέρω την ήδη αυξημένη θερμοκρασία του πλανήτη λόγω της κλιματικής αλλαγής.
Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO) προειδοποίησε ήδη από τις αρχές Ιουνίου ότι οι πιθανότητες ανάπτυξης συνθηκών Ελ Νίνιο μεταξύ Ιουνίου και Αυγούστου 2026 αγγίζουν το 80%, ενώ αρκετές εθνικές μετεωρολογικές υπηρεσίες εκτιμούν ότι το φαινόμενο μπορεί να εξελιχθεί σε ισχυρό ή και πολύ ισχυρό επεισόδιο.
Οι περιοχές που βρίσκονται στο επίκεντρο
Τα πρώτα κλιματικά μοντέλα σκιαγραφούν ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό παγκόσμιο σκηνικό.
Στον Ατλαντικό ενδέχεται να παρατηρηθεί μείωση της δραστηριότητας των τυφώνων, αλλά ταυτόχρονα αυξάνεται ο κίνδυνος ξηρασίας στην Καραϊβική. Αντίθετα, στον Ειρηνικό αναμένεται ενίσχυση των τυφώνων και των τροπικών κυκλώνων, με περιοχές όπως η Χαβάη, το Γκουάμ και τμήματα της Ανατολικής Ασίας να βρίσκονται σε αυξημένη επιφυλακή.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες προβλέπονται ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες σε μεγάλες γεωγραφικές ζώνες, ενώ στην Ευρώπη τα μοντέλα υποδεικνύουν αυξημένες πιθανότητες για θερμότερα από τα φυσιολογικά καλοκαίρια. Παράλληλα, ορισμένες περιοχές της δυτικής Βόρειας Αμερικής ενδέχεται να δεχθούν έντονες βροχοπτώσεις και πλημμυρικά φαινόμενα.
Την ίδια στιγμή, αυξάνονται οι ανησυχίες για ξηρασίες σε τμήματα της Νότιας Αμερικής, της κεντρικής και βόρειας Ινδίας, της Ινδονησίας, της Αυστραλίας και περιοχών της Αφρικής.
Ένας θερμότερος πλανήτης γίνεται ακόμη πιο ευάλωτος
Η μεγαλύτερη ανησυχία των επιστημόνων δεν αφορά μόνο το ίδιο το φαινόμενο, αλλά το γεγονός ότι εκδηλώνεται σε έναν πλανήτη που βρίσκεται ήδη σε ιστορικά υψηλά επίπεδα θερμοκρασίας.
Το 2024 καταγράφηκε ως το θερμότερο έτος στην ιστορία των μετρήσεων και οι ειδικοί προειδοποιούν ότι ο συνδυασμός της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής με ένα πολύ ισχυρό Ελ Νίνιο μπορεί να λειτουργήσει ως πολλαπλασιαστής κινδύνου. Καύσωνες, πλημμύρες, παρατεταμένες ξηρασίες και ακραία καιρικά φαινόμενα ενδέχεται να γίνουν συχνότερα και εντονότερα.
Η ανησυχία δεν περιορίζεται μόνο στο περιβάλλον. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι ένα ισχυρό Ελ Νίνιο θα μπορούσε να επηρεάσει την αγροτική παραγωγή, τις τιμές των τροφίμων, την ενεργειακή ασφάλεια και την οικονομική σταθερότητα πολλών χωρών, δοκιμάζοντας την ανθεκτικότητα θεσμών και κοινωνιών.
Το μάθημα του 1877
Οι προειδοποιήσεις αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα αν αναλογιστεί κανείς το ιστορικό προηγούμενο του Ελ Νίνιο του 1877-1878, ενός από τα ισχυρότερα που έχουν καταγραφεί ποτέ. Το φαινόμενο εκείνο προκάλεσε ταυτόχρονες ξηρασίες σε μεγάλες περιοχές της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής και συνέβαλε στον λεγόμενο «Μεγάλο Λιμό» του 1876-1878, κατά τον οποίο εκτιμάται ότι έχασαν τη ζωή τους έως και 50 εκατομμύρια άνθρωποι.
Οι επιστήμονες διευκρινίζουν ότι οι σημερινές συνθήκες είναι διαφορετικές, ωστόσο το ιστορικό παράδειγμα υπενθυμίζει πόσο καταστροφικές μπορούν να γίνουν οι κλιματικές αναταράξεις όταν συνδυάζονται με οικονομικές αδυναμίες, επισιτιστικές πιέσεις και ανεπαρκή προετοιμασία.
Καθώς ο πλανήτης εισέρχεται σε μια νέα περίοδο αβεβαιότητας, οι ειδικοί τονίζουν ότι η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, η ενίσχυση των μηχανισμών πολιτικής προστασίας και η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου αποτελούν πλέον όχι απλώς περιβαλλοντικές επιλογές, αλλά αναγκαίες προϋποθέσεις για την κοινωνική και οικονομική σταθερότητα των επόμενων δεκαετιών.
