Μια άγρια, βίαιη, γεμάτη αντιφάσεις και υπερβολές Αμερική, όπου η ελευθερία συναντά την παρανομία και η ποπ κουλτούρα μπλέκεται με την κοινωνική σάτιρα, παρουσιάζει η σειρά βιντεοπαιχνιδιών Grand Theft Auto (GTA). Παρότι δημιουργήθηκε στη Σκωτία, η σειρά εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα της αμερικανικής κουλτούρας, διαμορφώνοντας την εικόνα που έχουν εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο για τις ΗΠΑ.
Όπως αναφέρουν σε ανάλυσή τους με αφορμή την κυκλοφορία του παιχνιδιού, οι New York Times, αυτή η Αμερική είναι άγρια και σέξι, βίαιη και χυδαία. Είναι ένας τόπος για επαναστάτες, όπου η ελευθερία δεν είναι αυτό που επιτρέπει ο νόμος, αλλά αυτό που μπορούν να κάνουν οι άνθρωποι χωρίς να τους πιάσουν, πριν προλάβει κανείς να τους σταματήσει.
Ή, τουλάχιστον, αυτή είναι η Αμερική του Grand Theft Auto, της υπερ-επιτυχημένης σειράς παιχνιδιών της οποίας το τελευταίο μέρος κυκλοφόρησε την Πέμπτη καθιστώντας το ως ίσως το πιο αναμενόμενο βιντεοπαιχνίδι όλων των εποχών.
Αν και το GTA έχει τις ρίζες του στη Βρετανία και δημιουργήθηκε από μια διεθνή ομάδα, για πολλούς παίκτες αποτελεί την απόλυτη απεικόνιση της Αμερικής, φιλτραρισμένη μέσα από τον κινηματογράφο, τη μουσική και την ποπ κουλτούρα.
«Είναι η Αμερική όπως την αντιλήφθηκε ο υπόλοιπος κόσμος, μέσω του “Miami Vice”, του γκάνγκστερ ραπ, του “Scarface” και του MTV», δήλωσε ο Joost van Dreunen, καθηγητής βιντεοπαιχνιδιών στο N.Y.U. Stern.
Πρόκειται για ένα κολάζ γνωστών πολιτιστικών εξαγωγών, «και αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο μας φαίνεται τόσο οικείο», πρόσθεσε. «Αυτή είναι η χώρα που η Αμερική έστειλε στο εξωτερικό.»
GTA: Η ιστορία πίσω από τη δημιουργία του φαινομένου
Το Grand Theft Auto δεν είναι αμερικανική υπόθεση εξαρχής, τουλάχιστον όχι στο σύνολό του.
Αντίθετα, γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Σκωτία και το πρώτο του παιχνίδι κυκλοφόρησε το 1997, αφού οι δημιουργοί του πυροδότησαν σκόπιμα μια φρενίτιδα στα βρετανικά ΜΜΕ σχετικά με τη σκανδαλώδη χυδαιότητά του.
Δούλεψε. Οι πωλήσεις εκτοξεύτηκαν. Οι συνέχειες αφθονούσαν. Η Rockstar Games, το στούντιο που αναπτύσσει πλέον τη σειρά, έχει πουλήσει εκατοντάδες εκατομμύρια αντίτυπα και έχει αποκομίσει τεράστια κέρδη.
Το νέο παιχνίδι, το Grand Theft Auto VI, έχει ήδη ξεπεράσει τα 15 εκατομμύρια προπαραγγελίες, σύμφωνα με την εταιρεία ανάλυσης δεδομένων Sensor Tower. Αυτό αντιστοιχεί σε έσοδα 1,5 δισεκατομμυρίου δολαρίων, ένα ποσό τόσο τεράστιο που ορισμένοι ελπίζουν ότι η επιτυχία του θα μπορούσε να αναζωογονήσει τον ταλαιπωρημένο κλάδο των βιντεοπαιχνιδιών.

Όμως, στα πρώτα χρόνια, οι δημιουργοί του GTA είχαν μόνο τη φαντασία τους — και τις ταινίες που έβλεπαν και τη μουσική που άκουγαν — για να χτίσουν τον κόσμο τους. Δεν είχαν τον προϋπολογισμό να κάνουν σχεδόν τίποτα άλλο, όπως δήλωσε ο Πολ Φάρλεϊ, ένας από τους σχεδιαστές του, σε συνέντευξή του στο The Guardian το 2015: «Δεν έγιναν ταξίδια ερευνής στις ΗΠΑ».
Αυτό, σύμφωνα με ειδικούς στα βιντεοπαιχνίδια, είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους η Αμερική στο Grand Theft Auto είναι τόσο παράξενη και τόσο επιτυχημένη.
Το Grand Theft Auto είναι σαν «μια εικόνα της εικόνας που έχει η Αμερική για τον εαυτό της», δήλωσε ο William Huber, καθηγητής σπουδών βιντεοπαιχνιδιών στο Πανεπιστήμιο Falmouth της Αγγλίας.
«Είναι μια εικόνα που η Αμερική εξάγει στον υπόλοιπο κόσμο εδώ και πάνω από έναν αιώνα, και το GTA αντανακλά μια υπερβολική εκδοχή αυτής της εικόνας», συνέχισε. «Οι Αμερικανοί την αναγνωρίζουν, επειδή βλέπουν τα δικά τους μέσα ενημέρωσης, με την ένταση στο έντεκα».
Τα σκηνικά του δεν είναι πιστές αναπαραστάσεις πραγματικών πόλεων. Αντίθετα, είναι εξαιρετικά λεπτομερείς προσομοιώσεις πολιτιστικών εμβλημάτων. Το Liberty City ενός παιχνιδιού, για παράδειγμα, περιλαμβάνει εκδοχές πολλών χαρακτηριστικών σημείων της Νέας Υόρκης, όπως η Times Square, το Central Park και το Brighton Beach.
Όμως το έγκλημα και η βία — οι καταδιώξεις από την αστυνομία, οι ληστείες με ελικόπτερα και οι επιθέσεις με εκτοξευτές ρουκετών — αποτελούν υλικό της υπερβολικής χολιγουντιανής υπερβολής. Πρόκειται για ένα παιχνίδι βασισμένο στη μουσική, τις ταινίες και τα μουσικά βίντεο που η Αμερική εξήγαγε στον κόσμο κατά τις δεκαετίες του ’80, του ’90 και του 2000.
Ως ένα «τέρας του Φρανκενστάιν» της ποπ κουλτούρας, τα παιχνίδια αυτά είχαν εκπληκτικά αποτελέσματα. Σκανδάλισαν κάποιους με το σεξ και τη βία τους, ενθουσίασαν πολλούς με το χάος τους, αποτέλεσαν σκηνικό για τον Σαίξπηρ και μάλιστα πυροδότησαν συζητήσεις σχετικά με τα καλλιτεχνικά ομοιώματα του Μπόρχες και του Μποντριγιάρ.
«Στο GTA μπορούμε να διαπιστώσουμε σε μεγάλο βαθμό πώς ο κόσμος φαντάζεται τις ΗΠΑ», δήλωσε η Κάρλι Κοκούρεκ, ιστορικός στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας του Ιλινόις που μελετά τα νέα μέσα και τα βιντεοπαιχνίδια. «Δεν είναι μια ιδιαίτερα κολακευτική εικόνα.»
Περισσότερο από ένα παιχνίδι, μια ολόκληρη εμπειρία
Η Rockstar διαθέτει στούντιο σε όλο τον κόσμο, μεταξύ άλλων στη Νέα Υόρκη και στο Λος Άντζελες, ενώ οι Αμερικανοί συμμετείχαν ενεργά στην ανάπτυξη των παιχνιδιών, προσαρμόζοντας τις εικονικές πόλεις τους σε αυτές που έβλεπαν έξω από τα παράθυρά τους.
Ωστόσο, για παίκτες σε πολλές χώρες, η σειρά προσφέρει ίσως την πιο καθηλωτική εμπειρία «Αμερικής» που έχουν ζήσει ποτέ. Τα παιχνίδια της διαδραματίζονται κυρίως σε φανταστικές εκδοχές της Νέας Υόρκης, του Λος Άντζελες και του Μαϊάμι — το Liberty City, το Los Santos και το Vice City — ενώ με το Red Dead Redemption το στούντιο μεταφέρει τη δράση και σε περιοχές της αμερικανικής Δύσης και του Νότου.

Οι προγραμματιστές της Rockstar είναι διάσημοι στον κλάδο για την επιμελή προσοχή τους στις μικρές λεπτομέρειες: χιλιάδες ξεχωριστοί και προσεκτικά σχεδιασμένοι χαρακτήρες, διακοσμητικά στοιχεία στα τζάκια των σπιτιών, αποθέματα στα ράφια των καταστημάτων και πολλά άλλα.
Έτσι, για πολλούς παίκτες, οι αμερικανικές πόλεις του GTA μπορεί να είναι πιο σημαντικές από ποτέ, επειδή «είναι οι πρώτες πόλεις της Βόρειας Αμερικής στις οποίες έχουν “ζήσει” ποτέ», δήλωσε ο καθηγητής Huber.
Ωστόσο, η Rockstar είναι επίσης γνωστή για τις καυστικές σατιρικές αναφορές της στην αμερικανική κουλτούρα, οι οποίες μερικές φορές ενσωματώνονται ακόμη και στο πιο μικροσκοπικό επίπεδο. Υπάρχουν ραδιοφωνικοί σταθμοί και τηλεοπτικές εκπομπές εντός του παιχνιδιού, καθώς και βιντεοπαιχνίδια μέσα στο ίδιο το βιντεοπαιχνίδι. Ο Stephen Totilo, ένας βετεράνος δημοσιογράφος βιντεοπαιχνιδιών που εκδίδει το ενημερωτικό δελτίο «Game File», περιέγραψε μια εκπομπή εντός του παιχνιδιού ως «τις περιπέτειες ξενοφοβικών πολεμιστών-αστροναυτών που δεν ανησυχούν ιδιαίτερα για τις παράπλευρες απώλειες».
«Τα παιχνίδια δεν έδειξαν ποτέ σεβασμό προς τις ΗΠΑ», πρόσθεσε.
Τα παιχνίδια της σειράς αποτελούν μια καυστική κριτική της αμερικανικής κουλτούρας, δήλωσε ο Πάτρικ Πραξ, καθηγητής στο τμήμα σχεδιασμού παιχνιδιών του Πανεπιστημίου της Ουψάλα στη Σουηδία.
«Οι παίκτες, από τη μία πλευρά, απολαμβάνουν την ελευθερία αυτής της νεοφιλελεύθερης φαντασίωσης — του “μπορώ να κάνω οτιδήποτε”», είπε.
Αλλά αυτή η φαντασίωση της παρανομίας είναι διαστρεβλωμένη, πρόσθεσε: «Είναι μια κυνική ενασχόληση με τον μύθο της “ελεύθερης Αμερικής”».
Αυτή ήταν πάντα η φιλοσοφία των παιχνιδιών, ακόμη και όταν η παγκόσμια γνώμη για τις Ηνωμένες Πολιτείες ήταν θετική. Ωστόσο, από την κυκλοφορία του τελευταίου παιχνιδιού πριν από 13 χρόνια, η εικόνα της χώρας έχει υποβαθμιστεί στα μάτια πολλών ανθρώπων σε όλο τον κόσμο· το Pew Research Center διαπίστωσε φέτος ότι περισσότερες χώρες είχαν θετική άποψη για την Κίνα παρά για την Αμερική.
Ωστόσο, οι ειδικοί ανέφεραν ότι η σειρά έχει εξελιχθεί σε κάτι περισσότερο από μια απλή αντανάκλαση του τρόπου με τον οποίο ο κόσμος φαντάζεται την Αμερική — σε αυτό το σημείο, τα παιχνίδια έχουν αποκτήσει τόσο μεγάλη απήχηση που διαμορφώνουν και τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι βλέπουν τη χώρα. Και, όπως είπε ο καθηγητής Huber, αυτή η φανταστική Αμερική εξακολουθεί να είναι προφανώς ελκυστική.
«Το μεγαλύτερο πολιτιστικό γεγονός της χρονιάς θα είναι το γεγονός ότι εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο θα επιλέξουν να περάσουν εβδομάδες μέσα σε μια αμερικανική πόλη», είπε. «Ο κόσμος μπορεί να χάσει την εμπιστοσύνη του στην Ουάσιγκτον και να εξακολουθεί να θέλει να ζει στο Vice City.»


