Κάποιοι τραγουδάνε όταν κάνουν μπάνιο. Άλλοι τρελαίνονται με το καραόκε ή συμμετέχουν σε χωρωδίες. Πολλοί είναι αυτοί που τώρα τα Χριστούγεννα θα συνοδεύσουν το παιδί τους για τα κάλαντα.
Όλοι αυτοί οι άνθρωποι ίσως έχουν εντοπίσει κάτι σημαντικό στο τραγούδι: ότι από τον εγκέφαλο έως την καρδιά, ενισχύει την υγεία μας με διάφορους τρόπους.
Μπορεί να φέρει τους ανθρώπους πιο κοντά, να προετοιμάσει το σώμα μας να καταπολεμήσει ασθένειες και ακόμη και να καταστείλει τον πόνο. Αξίζει λοιπόν να υψώσετε κι εσείς τη φωνή σας με χαρά;
«Το τραγούδι είναι μια γνωστική, σωματική, συναισθηματική και κοινωνική πράξη», λέει στο BBC ο Alex Street, ερευνητής στο Cambridge Institute for Music Therapy Research, ο οποίος μελετά το πώς η μουσική μπορεί να βοηθήσει παιδιά και ενήλικες να αναρρώσουν από εγκεφαλικούς τραυματισμούς.
Τραγουδήστε, κάνει καλό
Όταν τραγουδάμε, δεν «δουλεύει» μόνο η φωνή. Ενεργοποιείται ένα ολόκληρο δίκτυο στον εγκέφαλο: περιοχές που σχετίζονται με τη γλώσσα, την κίνηση, το συναίσθημα και τη μνήμη. Η μελωδία και ο ρυθμός βοηθούν τον εγκέφαλο να συγχρονιστεί, κάτι που φαίνεται να ενισχύει τη συγκέντρωση και την ψυχική ανθεκτικότητα.
Παράλληλα, η καρδιά επωφελείται από τον τρόπο που αναπνέουμε όταν τραγουδάμε. Οι αργές, βαθιές ανάσες και οι παρατεταμένες εκπνοές μπορούν να «ηρεμήσουν» το καρδιαγγειακό σύστημα, να ρυθμίσουν τον καρδιακό ρυθμό και να συμβάλουν σε χαμηλότερη αρτηριακή πίεση. Κάποιες μελέτες έχουν δείξει ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, το τραγούδι μοιάζει με μια ήπιας έντασης καρδιαγγειακή άσκηση.

Το τραγούδι είναι επίσης γυμναστική για το αναπνευστικό. Για να κρατήσουμε μια φράση, αναγκαστικά παίρνουμε πιο βαθιές, πιο ελεγχόμενες αναπνοές. Αυτό εκπαιδεύει τους αναπνευστικούς μύες, ανοίγει καλύτερα τους πνεύμονες και μας βοηθά να αξιοποιούμε πιο αποτελεσματικά την ικανότητα της αναπνοής μας. Δεν είναι τυχαίο ότι τραγούδι και φωνητικές ασκήσεις χρησιμοποιούνται ως συμπληρωματικό εργαλείο σε άτομα με αναπνευστικά προβλήματα.
Σε επίπεδο ανοσοποιητικού, το ομαδικό τραγούδι έχει συνδεθεί σε έρευνες με αυξημένη παραγωγή ορισμένων ουσιών που σχετίζονται με την άμυνα του οργανισμού. Η χαλάρωση, η μείωση του στρες και η αίσθηση σύνδεσης με άλλους φαίνεται ότι βοηθούν το σώμα να «κατεβάσει» την ένταση και να αφιερώσει περισσότερους πόρους στην αποκατάσταση και προστασία.
Πώς εξηγείται αυτό;
Μέρος της εξήγησης είναι καθαρά βιολογικό. Το τραγούδι ενεργοποιεί το πνευμονογαστρικό νεύρο, που συνδέεται με τις φωνητικές χορδές και τους μύες στο πίσω μέρος του λαιμού. Η ενεργοποίηση αυτού του «μονοπατιού» σχετίζεται με το σύστημα χαλάρωσης του οργανισμού, άρα με λιγότερο άγχος και καλύτερη ρύθμιση της καρδιάς και της αναπνοής.
Η παρατεταμένη και ελεγχόμενη εκπνοή, που είναι απαραίτητη για να κρατήσουμε μια νότα, συνδέεται με την απελευθέρωση ενδορφινών – των φυσικών «παυσίπονων» του οργανισμού. Αυτές οι ουσίες συμβάλλουν στο αίσθημα ευεξίας, στην ανακούφιση από τον πόνο και στη μείωση της νευρικής έντασης.
Την ίδια στιγμή, το τραγούδι «ανάβει» κέντρα του εγκεφάλου που σχετίζονται με το συναίσθημα. Γι’ αυτό πολλές φορές ένα τραγούδι μπορεί να μας συγκινήσει, να μας φέρει δάκρυα ή να μας «σηκώσει» ψυχολογικά μέσα σε λίγα λεπτά. Πρόκειται για έναν άμεσο, πολύ σωματικό τρόπο ρύθμισης της διάθεσης.
Όταν το τραγούδι γίνεται «θεραπεία» για χρόνιες παθήσεις
Τα τελευταία χρόνια, γιατροί και ερευνητές δοκιμάζουν το τραγούδι ως συμπληρωματική παρέμβαση σε διάφορες χρόνιες παθήσεις. Σε χορωδίες που απευθύνονται σε καρκινοπαθείς, ανθρώπους με Πάρκινσον, άτομα με άνοια, αλλά και επιζήσαντες εγκεφαλικών επεισοδίων, παρατηρούνται βελτιώσεις τόσο στη λειτουργική κατάσταση όσο και στην ποιότητα ζωής.
Σε ασθενείς με Πάρκινσον, το τραγούδι βοηθά στην άρθρωση και στον έλεγχο της φωνής, που συνήθως επιδεινώνονται όσο προχωρά η νόσος. Η συστηματική εξάσκηση σε φωνητικές ασκήσεις και τραγούδια λειτουργεί σαν «γυμναστήριο» για τους μύες της ομιλίας.

Σε αναπνευστικές παθήσεις – δυσκολία στην αναπνοή, χρόνια νοσήματα, ακόμη και long Covid – προγράμματα τραγουδιού και αναπνοής έχουν δείξει ότι μπορούν να βοηθήσουν τους ασθενείς να ανακτήσουν πιο σταθερό ρυθμό αναπνοής, να μειώσουν τη δύσπνοια και να νιώσουν περισσότερο έλεγχο στο σώμα τους. Ένα πρόγραμμα που αναπτύχθηκε με επαγγελματίες τραγουδιστές χρησιμοποιήθηκε σε ασθενείς με long Covid και μέσα σε έξι εβδομάδες καταγράφηκε βελτίωση στα συμπτώματα και την ποιότητα ζωής.
Σε νευρολογικό επίπεδο, το τραγούδι αξιοποιείται και στην αποκατάσταση μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο. Η επανάληψη λέξεων και φράσεων μέσα από μελωδίες μπορεί να βοηθήσει στη δημιουργία νέων συνδέσεων μεταξύ των δύο ημισφαιρίων του εγκεφάλου – εκεί όπου οι βλάβες συχνά «χτυπούν» τη γλώσσα και την ομιλία. Έτσι, το τραγούδι δεν είναι απλώς διασκέδαση, αλλά και εργαλείο για να αξιοποιηθεί η νευροπλαστικότητα του εγκεφάλου.
Φυσικά, υπάρχουν και όρια: για άτομα με ενεργή αναπνευστική λοίμωξη, το ομαδικό τραγούδι μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο μετάδοσης, όπως φάνηκε νωρίς στην πανδημία Covid-19. Σε τέτοιες περιπτώσεις, οι ειδικοί συνιστούν να «χαθεί» μία πρόβα, για χάρη της ασφάλειας των υπολοίπων.
Ψυχολογικά οφέλη
Εκεί όπου το τραγούδι ίσως λάμπει περισσότερο είναι στο ψυχολογικό επίπεδο. Το ομαδικό τραγούδι ενισχύει έντονα το αίσθημα του «ανήκειν»: ακόμη και άγνωστοι μεταξύ τους άνθρωποι, μετά από μία ώρα που τραγουδούν μαζί, συχνά νιώθουν πιο κοντά, πιο άνετα, πιο «ομάδα».
Για άτομα που ζουν με χρόνιες ασθένειες, αυτό μπορεί να είναι καθοριστικό. Ο Street περιγράφει πώς σε μια χορωδία «ξαφνικά δημιουργείται μια ισότητα στον χώρο, όπου οι φροντιστές δεν είναι πλέον φροντιστές και οι επαγγελματίες υγείας τραγουδούν το ίδιο τραγούδι, με τον ίδιο τρόπο». Δεν υπάρχει ρόλος «ασθενή» και «υγιή» – όλοι μοιράζονται την ίδια δραστηριότητα.
Το τραγούδι βοηθά επίσης στη ρύθμιση του στρες: ο συνδυασμός ρυθμικής αναπνοής, σωματικής ενεργοποίησης και συναισθηματικής έκφρασης λειτουργεί σαν «βαλβίδα αποσυμπίεσης» μετά από μια δύσκολη μέρα. Σε μεγαλύτερες ηλικίες, ερευνητές παρατηρούν ότι η συστηματική συμμετοχή σε χορωδίες μπορεί να κρατά «ζεστή» τη μνήμη, την προσοχή και την ικανότητα εύρεσης λέξεων, αν και χρειάζονται ακόμη μακροχρόνιες μελέτες για να φανεί αν μπορεί πράγματι να επιβραδύνει τη γνωστική έκπτωση.
Τελικά, από την υγεία του εγκεφάλου και την αναπνοή μέχρι την καρδιά, το ανοσοποιητικό και την ψυχολογία, το τραγούδι μοιάζει να είναι κάτι πολύ περισσότερο από χόμπι ή γιορτινή δραστηριότητα. Ίσως είναι ένας από τους πιο απλούς – και πιο ευχάριστους – τρόπους να φροντίσουμε τον εαυτό μας.


