Η ανακοίνωση από τις Moderna και Merck & Co. ότι ένα αντικαρκινικό εμβόλιο βασισμένο σε αγγελιοφόρο RNA (mRNA) μείωσε το ποσοστό υποτροπής του μελανώματος σε μια δοκιμή τελικού σταδίου αποτελεί ορόσημο για την έρευνα πάνω στα αντικαρκινικά εμβόλια. Είναι η πρώτη φορά που ένα αντικαρκινικό εμβόλιο βασισμένο σε mRNA έχει επιτύχει σε μια μεγάλης κλίμακας μελέτη. Παρότι οι εταιρείες δεν δημοσιοποίησαν λεπτομέρειες σχετικά με τα αποτελέσματα, η επιτυχία αυτή ενίσχυσε τις ελπίδες ότι τα εμβόλια mRNA θα μπορούσαν κάποια μέρα να διαδραματίσουν ευρύ ρόλο στην καταπολέμηση μιας από τις κυριότερες αιτίες θανάτου παγκοσμίως.
Τα αποτελέσματα σηματοδοτούν επίσης μια δεύτερη πράξη για μια τεχνολογία που αντιμετώπισε εκτεταμένο σκεπτικισμό κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid-19, μεταξύ ανθρώπων που εξοργίστηκαν από τις υποχρεωτικότητες εμβολιασμού ή ανησυχούσαν για την ταχύτητα με την οποία αναπτύχθηκε το εμβόλιο. Η τεχνολογία εξακολουθεί να δέχεται αντιδράσεις και σήμερα, μεταξύ άλλων από προσωπικότητες με επιρροή, όπως ο υπουργός Υγείας των ΗΠΑ Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζ.
Ωστόσο, οι επενδυτές και πολλοί εκπρόσωποι της επιστημονικής κοινότητας υποδέχθηκαν με ενθουσιασμό τα νέα ευρήματα. Η μετοχή της Moderna αυξήθηκε κατά 177% την ημέρα που ανακοινώθηκαν τα νέα.
Σύμφωνα με το Bloomberg τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να ενισχύσουν το ενδιαφέρον για την έρευνα πάνω στα αντικαρκινικά εμβόλια γενικότερα. Οι επιστήμονες μελετούν τέτοια εμβόλια εδώ και δεκαετίες, όμως συχνά έχουν παρουσιάσει απογοητευτικά αποτελέσματα στις εξαιρετικά σημαντικές δοκιμές σε ανθρώπους.
Πώς λειτουργούν τα εμβόλια mRNA;
Παραδοσιακά, τα εμβόλια λειτουργούν εκθέτοντας το ανοσοποιητικό σύστημα σε μια εξασθενημένη ή αδρανοποιημένη μορφή ενός μικροοργανισμού που προκαλεί ασθένεια ή σε ένα αβλαβές τμήμα του, έτσι ώστε ο οργανισμός να μαθαίνει να τον αναγνωρίζει και να τον καταπολεμά.
Τα εμβόλια που χρησιμοποιούν mRNA ακολουθούν μια διαφορετική προσέγγιση. Μετατρέπουν προσωρινά ορισμένα από τα κύτταρα του οργανισμού σε μικροσκοπικά εργοστάσια παραγωγής εμβολίων. Τα εμβόλια περιέχουν mRNA που έχει παραχθεί στο εργαστήριο και το οποίο μεταφέρει οδηγίες που λένε σε αυτά τα κύτταρα να παραγάγουν μια συγκεκριμένη πρωτεΐνη που σχετίζεται με την ασθένεια. Το ανοσοποιητικό σύστημα αναγνωρίζει αυτή την πρωτεΐνη και παράγει αντισώματα για να της επιτεθεί.
Στην περίπτωση των εμβολίων κατά της Covid, το mRNA δίνει οδηγίες στα κύτταρα να παράγουν την πρωτεΐνη-ακίδα (spike protein) που βρίσκεται στην επιφάνεια του SARS-CoV-2. Με αυτόν τον τρόπο εκπαιδεύεται το ανοσοποιητικό σύστημα ώστε να αναγνωρίζει την ακίδα και να ανταποκρίνεται γρήγορα εάν αργότερα έρθει αντιμέτωπο με τον ιό.
Πώς μπορεί ένα εμβόλιο mRNA να θεραπεύσει τον καρκίνο;
Αποδεικνύεται ότι ουσιαστικά η ίδια τεχνολογία mRNA που χρησιμοποιείται για την Covid και τη γρίπη —και μελετάται για άλλες λοιμώδεις ασθένειες— μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να εκπαιδεύσει το ανοσοποιητικό σύστημα να επιτίθεται στον καρκίνο.
Αυτός ο τύπος εμβολίου δεν χρησιμοποιείται για την πρόληψη της εμφάνισης καρκίνου, αλλά αντίθετα θα χρησιμοποιούνταν για τη θεραπεία καρκίνου που υπάρχει ήδη, συχνά με σκοπό να αποτραπεί η υποτροπή σε ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση.
Τέτοια εμβόλια περιέχουν mRNA με οδηγίες για την παραγωγή τμημάτων μεταλλαγμένων πρωτεϊνών που παράγονται από τα καρκινικά κύτταρα. Μόλις βρεθεί μέσα στον οργανισμό, το mRNA δίνει οδηγίες στα κύτταρα να παράγουν τα μεταλλαγμένα τμήματα πρωτεϊνών, τα λεγόμενα νεοαντιγόνα (neoantigens).
Στόχος είναι να προκληθεί η αναγνώριση των μεταλλαγμένων πρωτεϊνών από το ανοσοποιητικό σύστημα, προκαλώντας έτσι μια ανοσολογική απόκριση εναντίον του καρκίνου.
Γιατί τα εμβόλια mRNA είναι εξατομικευμένα;
Τα καρκινικά κύτταρα συνήθως περιέχουν μεταλλαγμένες πρωτεΐνες οι οποίες, θεωρητικά, μπορούν να αναγνωριστούν από το ανοσοποιητικό σύστημα. Ωστόσο, κανένας όγκος δεν είναι ακριβώς ίδιος με κάποιον άλλο, και οι μεταλλάξεις μπορεί να διαφέρουν σημαντικά μεταξύ ασθενών που πάσχουν από τον ίδιο τύπο καρκίνου.
Με την πάροδο των ετών, έχει αποδειχθεί δύσκολο να δημιουργηθεί ένα εμβόλιο που να ταιριάζει σε όλους και να προκαλεί με συνέπεια ισχυρή ανοσολογική απόκριση εναντίον των όγκων, αν και οι ερευνητές εξακολουθούν να εργάζονται πάνω σε αυτό. Μεταξύ άλλων προβλημάτων, οι όγκοι μπορεί να είναι σε θέση να αποφεύγουν μια ανοσολογική απόκριση που στοχεύει σε ένα μόνο χαρακτηριστικό που τους διακρίνει.
Για τη δημιουργία εξατομικευμένων εμβολίων, οι επιστήμονες λαμβάνουν δείγματα από τους όγκους ενός συγκεκριμένου ασθενούς και τα υποβάλλουν σε έναν αλγόριθμο, προκειμένου να προσδιορίσουν ποιες μεταλλάξεις είναι πιθανότερο να προκαλέσουν ανοσολογική απόκριση.
Στην περίπτωση του εμβολίου των Merck και Moderna, οι εταιρείες μπορούν να ενσωματώσουν έως και 34 μεταλλάξεις σε ένα εξατομικευμένο εμβόλιο, το οποίο στη συνέχεια αποστέλλεται στον γιατρό του ασθενούς για να του χορηγηθεί.
«Οι 34 είναι αρκετές πιθανότητες, αρκετές προσπάθειες για να πετύχεις τον στόχο», δήλωσε η Jane Healy, επικεφαλής της πρώιμης ανάπτυξης στον τομέα της ογκολογίας στη Merck, η οποία συνεργάζεται με τη Moderna στην προσέγγιση των αντικαρκινικών εμβολίων εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία.
Αυτό διασφαλίζει ότι το εμβόλιο «καλύπτει ένα επαρκές μέρος του φάσματος του καρκίνου ενός ασθενούς».
Σε τι διαφέρουν τα αντικαρκινικά εμβόλια mRNA από άλλες θεραπείες καρκίνου;
Τα αντικαρκινικά εμβόλια λειτουργούν με πολύ διαφορετικό τρόπο από άλλες θεραπείες καρκίνου, όπως η χημειοθεραπεία, τα στοχευμένα χάπια και η ανοσοθεραπεία.
Η χημειοθεραπεία δηλητηριάζει τα κύτταρα που διαιρούνται γρήγορα, ενώ τα νεότερα στοχευμένα φάρμακα μπλοκάρουν συγκεκριμένες πρωτεΐνες που προάγουν την ανάπτυξη των καρκινικών κυττάρων.
Φάρμακα που ενισχύουν το ανοσοποιητικό σύστημα και έχουν ήδη μεγάλη εμπορική επιτυχία, όπως το Keytruda της Merck και το Opdivo της Bristol Myers Squibb, είναι αντισώματα που απενεργοποιούν έναν βασικό μηχανισμό τον οποίο χρησιμοποιούν τα καρκινικά κύτταρα για να αποφεύγουν την ανοσολογική απόκριση εναντίον τους.
Ωστόσο, τα έτοιμα προς χρήση φάρμακα ανοσοθεραπείας δεν προετοιμάζουν το ανοσοποιητικό σύστημα ώστε να αναγνωρίζει και να στοχεύει τον συγκεκριμένο όγκο κάθε ασθενούς.
Αυτό ακριβώς επιδιώκουν να κάνουν τα εξατομικευμένα αντικαρκινικά εμβόλια, τα οποία, από τεχνική άποψη, είναι θεραπείες και όχι προληπτικά εμβόλια.
Επειδή θεωρείται ότι αυτή η προσέγγιση θα λειτουργεί καλά εναντίον μικρών ποσοτήτων καρκινικών κυττάρων, πολλά εμβόλια —όπως αυτό της δοκιμής Merck-Moderna για το μελάνωμα— έχουν ως στόχο να αποτρέψουν τις υποτροπές σε ασθενείς που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο να επανεμφανιστεί ο καρκίνος μετά από χειρουργική επέμβαση.
Πολλά παραμένουν ακόμη άγνωστα σχετικά με τα αποτελέσματα στο μελάνωμα, συμπεριλαμβανομένου του μεγέθους του οφέλους. Τα ευρήματα από τη δοκιμή του εμβολίου θα παρουσιαστούν σε προσεχή επιστημονική συνάντηση.
Ειδικότερα, οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη εάν οι άνθρωποι που έλαβαν το εμβόλιο θα ζήσουν περισσότερο, και η δοκιμή συνεχίζεται προκειμένου να συγκεντρωθούν μακροπρόθεσμα αποτελέσματα.
Για ποιες άλλες ασθένειες δοκιμάζονται θεραπείες mRNA;
Εκτός από το μελάνωμα, οι Merck και Moderna δοκιμάζουν την εξατομικευμένη αντικαρκινική προσέγγισή τους για τον καρκίνο του πνεύμονα, τους όγκους της ουροδόχου κύστης και τον καρκίνο των νεφρών.
Παράλληλα, η γερμανική BioNTech SE και ο ελβετικός φαρμακευτικός κολοσσός Roche Holding AG δοκιμάζουν το δικό τους εξατομικευμένο αντικαρκινικό εμβόλιο βασισμένο σε mRNA για τη θεραπεία τόσο του καρκίνου του παγκρέατος όσο και του καρκίνου του παχέος εντέρου.
Η BioNTech εργάζεται επίσης πάνω σε μια διαφορετική τεχνολογία mRNA, η οποία χρησιμοποιεί ένα τυποποιημένο εμβόλιο για τη θεραπεία ασθενών με προχωρημένο καρκίνο του πνεύμονα και καρκίνο κεφαλής και τραχήλου.
Οι σπάνιες ασθένειες αποτελούν μια ακόμη πιθανή χρήση της τεχνολογίας mRNA. Η Moderna δοκιμάζει την τεχνολογία mRNA για τη θεραπεία μεταβολικών νοσημάτων, συμπεριλαμβανομένων της προπιονικής οξυαιμίας (propionic acidemia) και της μεθυλομαλονικής οξυαιμίας (methylmalonic acidemia).


