Μια μέχρι σήμερα άγνωστη μορφή κληρονομικού καρκίνου του προστάτη, η οποία, αν και εξαιρετικά σπάνια, μπορεί να προκαλέσει επιθετική νόσο σε σχετικά νεαρή ηλικία, εντόπισαν επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας (UBC) στον Καναδά. Η ανακάλυψη ενδέχεται να συμβάλει στον έγκαιρο εντοπισμό οικογενειών με αυξημένο γενετικό κίνδυνο, προσφέροντας τη δυνατότητα στενότερης παρακολούθησης και διάγνωσης της νόσου πριν αυτή εξαπλωθεί.
Οι περισσότεροι καρκίνοι αναπτύσσονται εξαιτίας γενετικών μεταβολών που συσσωρεύονται στα κύτταρα με την πάροδο του χρόνου. Ωστόσο, περίπου το 5%-10% των περιπτώσεων συνδέεται με κληρονομικές γενετικές μεταλλάξεις, οι οποίες μεταβιβάζονται από τους γονείς στα παιδιά. Γνωστά παραδείγματα αποτελούν οι μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1 και BRCA2, που αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού, των ωοθηκών, του παγκρέατος και του προστάτη.
Νέα μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Cancer Discovery, αναδεικνύει ένα ακόμη γονίδιο, το CDK12, ως πιθανό δείκτη κληρονομικής προδιάθεσης για επιθετικό καρκίνο του προστάτη. Οι ερευνητές ανέλυσαν γενετικά δεδομένα περισσότερων από 4.500 ασθενών με επιθετική μορφή της νόσου και εντόπισαν πέντε άνδρες, χωρίς συγγενική σχέση μεταξύ τους, οι οποίοι έφεραν κληρονομικές μεταλλάξεις στο συγκεκριμένο γονίδιο.
Καρκίνος του προστάτη: Τι λέει η νέα μελέτη
Ιδιαίτερα ανησυχητικό ήταν το γεγονός ότι και οι πέντε είχαν αναπτύξει μεταστατικό καρκίνο του προστάτη, σε ηλικίες μεταξύ 44 και 62 ετών. Αυτό σημαίνει ότι η νόσος είχε ήδη εξαπλωθεί πέρα από τον προστάτη κατά τη διάγνωση. Σύμφωνα με τον επικεφαλής της μελέτης, δρα Αλεξάντερ Γουάιατ, αναπληρωτή καθηγητή Ουρολογικών Επιστημών στο UBC, η αναγνώριση των οικογενειών που φέρουν αυτές τις μεταλλάξεις θα μπορούσε να επιτρέψει την εφαρμογή ενισχυμένων προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου, όταν ακόμη υπάρχουν θεραπευτικές δυνατότητες.
Μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι οι επιβλαβείς μεταβολές στο γονίδιο CDK12 εμφανίζονταν αυθόρμητα μέσα στα καρκινικά κύτταρα και δεν κληρονομούνταν. Για να επιβεβαιώσουν τη σημασία των κληρονομικών μεταλλάξεων, εξέτασαν τους όγκους των ασθενών και εντόπισαν ένα χαρακτηριστικό γενετικό αποτύπωμα, το οποίο συνδέεται με την απώλεια της λειτουργίας του συγκεκριμένου γονιδίου. Το εύρημα παρείχε ισχυρές ενδείξεις ότι οι μεταλλάξεις CDK12 συμμετείχαν άμεσα στην ανάπτυξη του καρκίνου.
Παρά τη σοβαρότητα των επιπτώσεών τους, οι συγκεκριμένες μεταλλάξεις είναι εξαιρετικά σπάνιες. Εντοπίστηκαν περίπου σε έναν στους 1.000 ασθενείς με επιθετικό καρκίνο του προστάτη. Ωστόσο, οι ερευνητές εκτιμούν ότι ενδέχεται να επηρεάζουν εκατοντάδες οικογένειες παγκοσμίως.
Μία από τις σημαντικότερες προοπτικές της ανακάλυψης αφορά τη δυνατότητα ενσωμάτωσης του CDK12 στα υπάρχοντα γενετικά τεστ που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση της κληρονομικής προδιάθεσης στον καρκίνο. Η τεχνολογία για τον εντοπισμό των μεταλλάξεων είναι ήδη διαθέσιμη, γεγονός που θα μπορούσε να επιταχύνει την αξιοποίησή τους στην καθημερινή κλινική πρακτική. Με τον τρόπο αυτό, εάν εντοπιστεί ένας φορέας της μετάλλαξης, θα μπορούν να εξεταστούν και άλλα μέλη της οικογένειάς του, ώστε να διαπιστωθεί εάν διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο.
Η έρευνα έφερε επίσης στο φως ενδείξεις πιθανής σύνδεσης των κληρονομικών μεταλλάξεων CDK12 με τον καρκίνο των ωοθηκών. Ορισμένοι από τους άνδρες που συμμετείχαν στη μελέτη είχαν συγγενείς με ιστορικό της συγκεκριμένης νόσου, ενώ εντοπίστηκε και γυναίκα με καρκίνο των ωοθηκών που έφερε την ίδια κληρονομική μετάλλαξη. Η ανάλυση του όγκου της αποκάλυψε αντίστοιχο γενετικό αποτύπωμα με εκείνο που παρατηρήθηκε στους ασθενείς με καρκίνο του προστάτη.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι απαιτούνται περαιτέρω μελέτες για να αποσαφηνιστεί εάν το CDK12 αυξάνει πράγματι τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου των ωοθηκών και εάν θα πρέπει να τροποποιηθούν οι σχετικές συστάσεις πρόληψης και ελέγχου.
Η νέα ανακάλυψη αναδεικνύει τη σημασία της γενετικής εξέτασης στην πρόληψη και την εξατομικευμένη αντιμετώπιση του καρκίνου. Ο έγκαιρος εντοπισμός των ατόμων με κληρονομική προδιάθεση μπορεί να προσφέρει τη δυνατότητα στενότερης παρακολούθησης και έγκαιρης θεραπευτικής παρέμβασης, πριν η νόσος εξελιχθεί σε προχωρημένο στάδιο.


