Τη μεγάλη μάχη εξακολουθεί να δίνει η 17χρονη που μαζί με τη φίλη της, έπεσαν το μεσημέρι της Τρίτης από ταράτσα όπου διέμενε μια εκ των δύο στην Ηλιούπολη. Ένα περιστατικό τραγικό, όσο και εξαιρετικά σπάνιο για τα ελληνικά δεδομένα. Άλλωστε, οι «συνεργατικές» αυτοκτονίες, αποτελούν λιγότερο από το 1% των περιστατικών παγκοσμίως. Παρόλα αυτά, η αύξηση των περιστατικών αυτοκτονίας τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα -παραμένει στις τελευταίες θέσεις στην Ευρώπη-, δείχνει ότι η κοινωνική πίεση, συχνά συνθλίβει τις ατομικές ευαλωτότητες.
Κι ειδικά σε ότι αφορά τους εφήβους, το συνεχές κυνήγι επιτευγμάτων και η έλλειψη επικοινωνίας με τους κοντινούς τους ανθρώπους, μπορεί να έχει τραγική κατάληξη.
«Ασυνήθιστη η συνεργατική αυτοκτονία στην Ελλάδα»
Σχολιάζοντας το τραγικό περιστατικό, ο Γιώργος Νικολαΐδης, ψυχίατρος, διευθυντής Ψυχικής Υγείας και Κοινωνικής Πρόνοιας του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού, ανέφερε στο iEidiseis ότι «η συνεργατική αυτοκτονία είναι ασυνήθιστη. Ειδικά στην Ελλάδα, δεν είχαμε παρόμοια περιστατικά. Η συγκεκριμένη περίπτωση σχετίζεται με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των συγκεκριμένων παιδιών».
Σχετικά με το πόσο σημαντικός είναι ο παράγοντας του μιμητισμού και της παρόρμησης στις συνεργατικές αυτοκτονίες των εφήβων, ο ίδιος ανέφερε πως «το φαινόμενο δεν είναι αρκετά μελετημένο εξαιτίας της σπανιότητάς του. Επίσης, υπάρχουν διάφορες κατηγορίες στη συνεργατική αυτοκτονία. Δεν νομίζω ότι έχουμε επαρκή στοιχεία για να μιλήσουμε για μιμητισμό σε ότι αφορά το συνεργατικό κομμάτι της συγκεκριμένης περίπτωσης».
«Λιγότερο από 1%»
Σε έρευνα που δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα του FBI, αναφέρεται μια ενδεικτική περίπτωση συνεργατικής αυτοκτονίας: δύο έφηβες στην Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ, ανέβηκαν πάνω στις σιδηροδρομικές ράγες που διέσχιζε ένα επιβατικό τρένο. Πέθαναν στο πλαίσιο «μιας συμφωνίας αυτοκτονίας που συνήφθη αφού μία από τις δύο έχασε τον φίλο της σε τροχαίο ατύχημα».
Όπως σημειώνεται, «στις συμφωνίες αυτοκτονίας, δύο ή περισσότερα άτομα που έχουν συγγενική ή άλλη σχέση μεταξύ τους, συμφωνούν να αφαιρέσουν τη ζωή τους μαζί, την ίδια ή σχεδόν την ίδια στιγμή και στον ίδιο ή σχεδόν τον ίδιο τόπο, με παρόμοια μέσα και για τον ίδιο λόγο. Είναι σπάνιες-αποτελούν λιγότερο από το 1% όλων των αυτοκτονιών. Γενικά, οι συμφωνίες αυτοκτονίας που αφορούν δύο άτομα συμβαίνουν σε οικογενειακό ή κοινοτικό περιβάλλον».
«Θεωρούν ότι είναι προτιμότερο να πεθάνουν μαζί»
Βάσει της ίδιας έρευνας, «μια συμφωνία αυτοκτονίας ξεκινά όταν δύο άτομα θεωρούν ότι είναι προτιμότερο να πεθάνουν μαζί παρά να ζήσουν. Συχνά, το ένα άτομο παρακινεί το άλλο να συμμετάσχει στη συμφωνία. Ο πρωτοστάτης έχει ονομαστεί “υποκινητής” και ο άλλος “συνεργάτης”.
Μόλις η συμφωνία αυτοκτονίας τεθεί σε εφαρμογή, τα μέρη μπορεί να συζητούν επανειλημμένα και ακόμη και να προβαίνουν σε πρόβες του κοινού θανάτου τους. Αυτό μπορεί να μειώσει τυχόν αμφιθυμία ή αντίσταση στην εκτέλεση του σχεδίου».
Άλλωστε, οι συμφωνίες αυτοκτονίας είναι «προμελετημένες πράξεις και όχι αυθόρμητα γεγονότα», ενώ ο κλειστός χαρακτήρας τους, «μειώνει τις πιθανότητες ανίχνευσης και αποτροπής».
«Αύξηση 30%»
Αυτό που είναι δεδομένο πάντως σύμφωνα με τον κ. Νικολαΐδη, είναι ότι «στην Ελλάδα, έχουν αυξηθεί οι αυτοκτονίες. Έως το 2008-09, ανέρχονταν σε περίπου 350 ετησίως, ενώ έκτοτε ο αριθμός κυμαίνεται σε περίπου 450, με διακυμάνσεις ανάλογα τη χρονιά. Πρόκειται για αύξηση περίπου 30%».
Αυτή η αύξηση, «συνοδεύθηκε από μια μετατόπιση των ηλικιακών κατηγοριών: έως το 2009, τα περισσότερα κρούσματα ήταν σε ηλικιωμένα άτομα και σχετίζονταν κυρίως με τη διάγνωση βαριών καταληκτικών και επώδυνων παθήσεων. Από τότε όμως, η πρώτη ηλικιακή κατηγορία, είναι οι άνθρωποι ηλικίας 45-65 ετών. Οι νέοι και οι έφηβοι εξακολουθούν να βρίσκονται χαμηλά συγκριτικά με τις υπόλοιπες ηλικιακές κατηγορίες».
Γενικότερα πάντως, «η Ελλάδα, ήταν και παραμένει σε μια από τις χαμηλότερες θέσεις στην ΕΕ αναφορικά με τη συχνότητα των αυτοκτονιών».
Αυτά τα νούμερα δείχνουν ότι «η κοινωνική συνθήκη επηρεάζει τις ατομικές ευαλωτότητες. Προφανώς, όσοι θα πράξουν κάτι τέτοιο, έχουν ατομικούς λόγους που θα τους οδηγούν να το σκέφτονται περισσότερο. Η κοινωνική πίεση όμως, λειτουργεί ως πυροδότης μηχανισμός γι’ αυτούς τους ανθρώπους».
579 αυτοκτονίες το 2025
Όπως προκύπτει από στοιχεία που παρουσίασε το Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών του κοινωνικού φορέα «Κλίμακα», το 2025 καταγράφηκαν συνολικά 579 περιστατικά αυτοκτονίας στην Ελλάδα. Το 2024 σημειώθηκαν 469 περιστατικά και το 2023 καταγράφηκαν 451 περιστατικά.
Οι ηλικίες 15-19 ετών αντιπροσωπεύουν το 2,9% των αυτοκτονιών και οι ηλικίες 202-24 ετών, το 8,3%. Αυξημένος αριθμός περιστατικών καταγράφεται στις ηλικίες 50-54 ετών και 45-49 ετών, ενώ αξιοσημείωτο είναι πως η πλειοψηφία των αυτοκτονιών (85,7%) αφορά άνδρες.
Είναι επίσης ενδεικτικό, ότι σύμφωνα με έρευνα το ΠΟΥ, η αυτοκτονία αποτελεί την κύρια αιτία θανάτου για τους νέους ηλικίας 15-29 ετών στην Ευρώπη.
Δύο περιστατικά κάθε ημέρα
Ιδιαιτέρως υψηλά είναι και τα περιστατικά αυτοκτονικού ιδεασμού ανηλίκων στην Ελλάδα. Είναι ενδεικτικό ότι το 2025, το Χαμόγελο του Παιδιού διαχειρίστηκε 764 περιστατικά αυτοκτονικότητας και μη αυτοκτονικής αυτοτραυματικής συμπεριφοράς, δηλαδή 2 κάθε ημέρα. Ο αριθμός είναι αυξημένος κατά 31,6% συγκριτικά με το 2021. Το 33,5% των περιστατικών αυτοτραυματισμού και αυτοκτονικότητας, αφορούσε κορίτσια 13-15 ετών.
«Η εφηβεία μπορεί να έχει καταθλιπτική μορφή»
Από την πλευρά του, ο κ. Νικολαΐδης σχολίασε ότι «θα πρέπει να διαχωρίζουμε την αυτοκτονία με τον αυτοκτονικό ιδεασμό ή την κατάθλιψη ως σύμπτωμα, ή ακόμη τις παρα-αυτοκτονικές συμπεριφορές, όπως οι αυτοτραυματισμοί. Όντως, φαίνεται να αυξάνονται τα περιστατικά αυτοκτονικών ιδεασμών, όμως δεν αυξάνονται ισότιμα οι θάνατοι από αυτοκτονία. Ο έφηβος που αισθάνεται πολύ μεγάλη δυσφορία και ανακουφίζεται προσωρινά μόνο αν κοπεί και τρέξει το αίμα του, δεν θέλει να πεθάνει. Θέλει να κοπεί. Ο έφηβος που θέλει να πεθάνει είναι άλλη κατηγορία».
Στο ερώτημα πόσο εύκολο είναι να διαγνώσουν οι κοντινοί άνθρωποι ενός εφήβου ότι βρίσκεται κοντά σε σημείο να αυτοκτονήσει, ο κ. Νικολαΐδης ανέφερε ότι «η εφηβεία μπορεί να έχει μια καταθλιπτική μορφή. Αυτό δεν σηματοδοτεί πάντως μια κλινική κατάθλιψη ή πολύ περισσότερο μια κατάθλιψη που μπορεί να οδηγήσει σε αυτοχειριασμό. Είναι αδύνατο να θεωρούμε ότι όταν ένας έφηβος έχει τις “μαύρες” του, είναι ένδειξη μιας τέτοιας βαριάς και τραγικής εξέλιξης».
Το διαρκές κυνήγι επιτευγμάτων
Το σημαντικότερο σύμφωνα με τον κ. Νικολαΐδη, είναι «να μην αστυνομεύουμε τα παιδιά, αλλά να δημιουργήσουμε μια επιτρεπτική ατμόσφαιρα να μας μιλάνε και να λένε όσα τα ζορίζουν. Αν νιώθουν ότι δεν μπορούν να μας μιλήσουν, ότι δεν αντέχουμε να ακούσουμε ή ότι δεν είμαστε ψυχικά διαθέσιμοι, τότε είναι πιθανό αυτό να οδηγήσει τους εφήβους σε μοναξιά, η οποία ενδεχομένως “βαρύνει” και οδηγήσει σε πολύ τραγικότερες καταστάσεις».
Σχετικά με το πόσο μπορεί να επηρεάσει ψυχολογικά τους εφήβους η πίεση για επιτυχία στις Πανελλήνιες ή στη μελλοντική τους επαγγελματική διαδρομή, ο κ. Νικολαΐδης σχολίασε ότι «ζούμε σε μια κοινωνία απάνθρωπα ανταγωνιστική που κυνηγάει επιδόσεις σε οτιδήποτε χρειαστεί. Αυτό το διαρκές κυνήγι επιτευγμάτων στρεσάρει πολύ τα παιδιά και προφανώς, τα πιο ευάλωτα δεν θα το αντέξουν».
«Παραβιάζεται κάτι ιερό και προσωπικό»
Αναφορικά με το σημείωμα που άφησε ένα από τα δύο κορίτσια, ο κ. Νικολαΐδης σχολίασε ότι «είναι παντελώς απαράδεκτο ότι κυκλοφόρησε. Οι κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ επισημαίνουν με πολύ έντονο τρόπο, ότι θα πρέπει να αποφεύγουμε να δημοσιοποιούμε λεπτομέρειες για τον τρόπο αυτοκτονίας, φωτογραφίες και βίντεο, καθώς και το περιεχόμενο των ιδιόχειρων σημειωμάτων».
Το χειρότερο σύμφωνα με τον ίδιο είναι ότι «οι νέοι βλέπουν ότι παραβιάζεται κάτι τόσο ιερό και προσωπικό, όπως η τελευταία επικοινωνία ενός παιδιού με τους γονείς τους. Αυτό και μόνο, τους δημιουργεί την αίσθηση, ότι καλούνται να ζήσουν σε μια κοινωνία ανομίας. Αυτή η προοπτική συντρίβει τα νέα παιδιά. Ας αναλογιστούμε τι κόσμο θέλουμε να τους κληροδοτήσουμε».
