Κινούμενοι σε ρυθμούς Πανελλήνιων Εξετάσεων, έχει μεγάλη σημασία γονείς και μαθητές να καταλάβουν ορισμένα σημαντικά στοιχεία για την τριτοβάθμια εκπαίδευση και την αγορά εργασίας. Αρχικά, να αντιληφθούμε πως αρκετοί είναι οι μαθητές που έχουν συγκεκριμένη εικόνα για τις επιθυμητές σπουδές αλλά εξίσου σημαντικός είναι και ο αριθμός των μαθητών που δεν γνωρίζουν πράγματι τι θέλουν και μπορούν να ακολουθήσουν.
Και οι μεν και οι δε, ωστόσο, έχουν ένα άγχος αναφορικά με το τι θα κάνουν ως επάγγελμα. Και κάπου εδώ αρχίζει -ένα μέρει- ένας λάθος συλλογισμός. Οπως αναφέρει ο κ. Χρήστος Ταουσάνης, Συμβουλος Σταδιοδρομίας, παραδοσιακά, ένα από τα βασικά κριτήρια επιλογής των τμημάτων είναι οι προοπτικές, η απασχολησιμότητα και η σύνδεση με την αγορά εργασίας. Συχνά περιζήτητες ειδικότητες αναφέρονται ως επαγγέλματα του μέλλοντος ενώ προγράμματα σπουδών που σχετίζονται σε αυτά τα επαγγέλματα προσελκύουν το ενδιαφέρον των μαθητών.
Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια και στην επιστήμη και στην αγορά εργασίας αναδύονται δυο πολύ σημαντικά δεδομένα που διαφοροποιούν σε μεγάλο βαθμό την επαγγελματική πορεία του κάθε νέου και δεν τα σκεφτόμαστε ως κριτήρια επιτυχίας σε κάποιο κλάδο όταν είμαστε μαθητές: οι δεξιότητες και η διεπιστημονικότητα. Ειδικά το δεύτερο είναι μια πτυχή των σπουδών και της καριέρας που στη σύγχρονη εποχή έχει ολοένα και ουσιαστικότερη εφαρμογή.
Σχολές που ανοίγουν προοπτικές
Η γνώση, μάλιστα, της διεπιστημονικότητας του βασικού πτυχίου ανοίγει και άλλους ορίζοντες στην προοπτική κάθε υποψηφίου. Πρακτικά, μέσω μεταπτυχιακών, επαγγελματικών ή άλλων προγραμμάτων, ο απόφοιτος πλέον μπορεί να μετακινηθεί σε πολλούς και διαφορετικούς τομείς από όσους ενδεχομένως πιστεύει. Για παράδειγμα, δεν είναι σπάνιο ή παράξενο, ένας απόφοιτος Αγγλικής Φιλολογίας, διεπιστημονικά μέσω ενός μεταπτυχιακού, να δραστηριοποιηθεί σε επαγγελματικούς ρόλους που αφορούν σε marketing, HR κ.λπ. και όχι μόνο στην κλασική διέξοδο της εκπαίδευσης.
Ως υπέρμαχος της, υπογραμμίζω διαρκώς τη διεπιστημονικότητα στο σχεδιασμό της καριέρας και στον επαγγελματικό προσανατολισμό των μαθητών και των φοιτητών καθώς τους βοηθάει να «χτίσουν» μια διαφοροποιημένη σταδιοδρομία. Μια σταδιοδρομία με διαθεματικές γνώσεις και δεξιότητες που συνδυάζουν διαφορετικά γνωστικά πεδία και τους καθιστά περιζήτητους στην αυριανή αγορά εργασίας. Και για να γίνει αυτό ευρύτερα αντιληπτό, παραθέτουμε, επιγραμματικά, κάποια παραδείγματα ανα κλάδο, για να αντιληφθεί ο κάθε ενδιαφερόμενος, πως το προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών -επι της ουσίας- είναι απλά το πρώτο βήμα. Από κει και έπειτα, στη συντριπτική πλειοψηφία των τμημάτων, μπορούμε να μεταπηδήσουμε διεπιστημονικά και σε διαφορετικούς κλάδους.
Παραδείγματα
Ο κλάδος του Τουρισμού είναι ένα κλασικό παράδειγμα για την εφαρμογή της διεπιστημονικότητας. Ξεκινώντας από παραδοσιακά θεωρητικά τμήματα όπως π.χ. Φιλολογίας ή τμήματα Οργάνωσης &Διοίκησης επιχειρήσεων, ένας απόφοιτος μπορεί μέσω ενός μεταπτυχιακού στο Tourism Management, να εργαστεί στον Τουριστικό κλάδο, σε ένα εντελώς διαφορετικό πεδίο από π.χ. ένα φροντιστήριο.
Από τμήματα Μηχανικών Οικονομίας και Διοίκησης, Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής, Στατιστικής να εργαστώ στον κλάδο της Αναλογιστικής ή/και της Ασφαλιστικής. Επίσης, ξεκινώντας από ένα τμήμα Γεωπονίας, να φοιτήσω σε πολλά και καινοτόμα Μ.Π.Σ. που προσφέρονται στα ΑΕΙ της χώρας μας για εμβάθυνση σε πεδία όπως τα Συστήματα Διαχείρισης Ποιότητας και Ασφάλειας Τροφίμων.
Από την άλλη, ο απόφοιτος της Φαρμακευτικής και της Χημείας μπορεί να ακολουθήσει πεδία όπως η τοξικολογία κ.ο.κ. Επιπρόσθετα, και σε προπτυχιακό επίπεδο, αρχίζει να διαφαίνεται ακόμη πιο έντονα η αξία της διεπιστημονικότητας καθώς εντοπίζουμε αξιόλογα προγράμματα σπουδών που επιδιώκουν να καλλιεργήσουν διαθεματικές γνώσεις στους σπουδαστές.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα; Το τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας, το Φιλοσοφίας και Διακυβέρνησης της Τεχνολογίας κ.ά.
Δυναμικά επαγγέλματα
Παράλληλα, πολλά δυναμικά επαγγέλματα όπως π.χ. ο Φαρμακευτικός μηχανικός, ο Τηλε-ιατρός, ο Νοσηλευτής γηριατρικής, ο Μηχανικός βιομηχανικού σχεδιασμού,ο Βιογενετιστής, εκ των πραγμάτων, δε στηρίζονται αποκλειστικά και μόνο σε ένα πρόγραμμα σπουδών αλλα προαπαιτούν συνδυαστικά γνώσεις -είτε μέσω εξειδίκευσης είτε μέσω μετεκπαίδευσης- τους προκειμένου να μπορούν οι ενδιαφερόμενοι να τα ασκήσουν αποτελεσματικά. Και το αντικείμενο νέων και καινοτόμων επαγγελμάτων πολύ συχνά χαρακτηρίζεται από διεπιστημονικότητα.
Συνεπώς, έστω και αν ένας υποψήφιος δεν μπορέσει να φτάσει βαθμολογικά στο πρόγραμμα σπουδών ή στο επιστημονικό πεδίο που τον ενδιαφέρει, δεν πρέπει να ξεχνά πως μέσα από τη διεπιστημονικότητα και τον εύστοχο επαγγελματικό προσανατολισμό, ενδεχομένως να φτάσει, μελλοντικά στον αρχικό του στόχο. Επιλογικά, και μια ακόμη σημαντική παράμετρος που δεν πρέπει να αγνοήσουμε είναι η ακόλουθη: Mε τις βασικές μας σπουδές απλά κάνουμε το πρώτο βήμα στην καριέρα μας και θέτουμε στόχο προς κάποιον κλάδο.
Δεν προσδιορίζουμε αναγκαστικά την εξειδίκευση που θα ακολουθήσουμε μελλοντικά. Έχουμε χρόνο για να διερευνήσουμε και να αποφασίζουμε άλλοτε μέσα από ένα ΜΠΣ, άλλοτε μέσω επιμορφωτικών προγραμμάτων και, πολύ συχνά, ακόμη και μέσα και από την ίδια την τριβή με την αγορά εργασίας.
