Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκονται οι έρευνες των αρχών αναφορικά με τις συνθήκες που οδήγησαν στην κατάρρευση της τετραώροφης πολυκατοικίας στα Πετράλωνα. Αξιοσημείωτο είναι πάντως ότι απαραίτητες μελέτες, όπως η μελέτη αντιστήριξης ή η γεωτεχνική μελέτη που θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην αποτροπή του τραγικού περιστατικού, δεν είναι υποχρεωτικές βάσει νόμου.
Άλλωστε, σύμφωνα με όσα μετέφεραν πολιτικοί μηχανικοί που μίλησαν στο iEidiseis.gr, το σημερινό νομοθετικό πλαίσιο δεν προβλέπει ελέγχους της πολεοδομίας για τις μελέτες των μηχανικών, πόσω μάλλον για μέτρα αντιστήριξης. Η ευθύνη έχει πλέον μεταφερθεί από το κράτος, στους μηχανικούς.
Το κενό της γεωτεχνικής μελέτης
Βάσει όσων έχουν γίνει μέχρι στιγμής γνωστά, στην περίπτωση της ανεγειρόμενης πολυκατοικίας δεν είχε συνταχθεί γεωτεχνική μελέτη. Όπως άλλωστε σχολίασε στο iEidiseis.gr ο Ανδρέας Μαρτζακλής, Β΄ αντιπρόεδρος του Συλλόγου Πολιτικών Μηχανικών Ελλάδος (ΣΠΜΕ), «το κράτος δεν απαιτεί να υπάρχει γεωτεχνική μελέτη σε μια καινούρια εκσκαφή. Είναι ένα κενό, που δεν μας υποχρεώνει να πράξουμε κάτι τέτοιο, με αποτέλεσμα οι περισσότεροι μηχανικοί να μην κάνουν γεωτεχνική μελέτη».
Κι όμως, η ύπαρξη γεωτεχνικής μελέτης είναι ιδιαιτέρως σημαντική, επειδή, «δείχνει τη στρωματογραφία του εδάφους, το πως είναι το υπέδαφος, ώστε να γνωρίζεις αν σε μεγαλύτερο βάθος είναι μαλακό, σκληρό, αν υπάρχει ύδρευση ή αποχέτευσή. Σου επιτρέπει να γνωρίζεις πως θα συμπεριφερθεί το έδαφος σε μια κατεδάφιση ή στην κατασκευή ενός υπογείου. Με άλλα λόγια, αυτή η μελέτη, θα έδειχνε τον κατάλληλο τρόπο αντιστήριξης της όμορης πολυκατοικίας ή πόσο ασφαλές είναι να χτιστεί υπόγειο. Χωρίς αυτή τη μελέτη, ο μηχανικός θα έπρεπε να προβεί σε δικές του ενέργειες για τη διασφάλιση της διπλανής πολυκατοικίας».
Από την πλευρά του, ο Βασίλης Μπαρδάκης, πρόεδρος του ΣΠΜΕ δήλωσε στο iEidiseis.gr πως «ακόμη κι αν είχαν γίνει γεωτρήσεις και είχαν ληφθεί δείγματα εδάφους, έπρεπε να ακολουθήσουν μέτρα αντιστήριξης, επιπλέον αυτής της μελέτης».
Η συνήθης πρακτική
Άλλωστε, σύμφωνα με τον κ. Μαρτζακλή, «όταν υπάρχουν δίπλα κατασκευές παλαιές, δεν γνωρίζεις το βάθος των θεμελίων τους, ενώ έχουν κατασκευαστεί με διαφορετικό αντισεισμικό κανονισμό. Τα παλαιά κτίρια έχουν θεμελίωση περίπου 1,5 μέτρο. Όταν εσύ πας στα 5 μέτρα βάθος, κάτι πρέπει να κάνεις, όπως υποθεμελιώσεις, αντιστήριξη, ενισχυμένο σκυρόδεμα, θα πρέπει να δεις τα σχέδια της διπλανής πολυκατοικίας, να κάνεις τμηματική εκσκαφή. Δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω αν πραγματοποιήθηκε κάτι από όλα αυτά, που αποτελούν τη συνήθη πρακτική».
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, «χωρίς να γνωρίζω τι υπάρχει σε βάθος και σε τι κατάσταση είναι ο φέρον οργανισμός της πολυκατοικίας που τελικά κατέρρευσε, θα απέφευγα να χτίσω υπόγειο».
«Μόνο από τύχη θα μπορούσε να πάει καλά»
Σύμφωνα με μαρτυρίες, στην υπό ανέγερση πολυκατοικία, το σκάμμα ήταν ανοιχτό για δύο μήνες, χωρίς να υπάρχει αντιστήριξη. Σύμφωνα με τον κ. Μαρτζακλή, «αν αυτό συνέβαινε την περίοδο των έντονων βροχοπτώσεων ή αν είχαμε κάποιο σεισμό, το μοιραίο θα είχε έρθει πολύ νωρίτερα. Δεν μένεις τόσο εκτεθειμένος για τόσο καιρό. Εφόσον επιβεβαιωθούν οι καταγγελίες, τότε υπήρξαν λάθη, ειδικά με όλα τα αφανή προβλήματα που μπορεί να υπάρχουν στο υπέδαφος. Μόνο από τύχη θα μπορούσε να πάει καλά».
Η μελέτη αντιστήριξης
Πάντως, σύμφωνα με τον κ. Μπαρδάκη, «αυτό το περιστατικό είναι εξαίρεση. Προκύπτει προφανώς ότι κάτι δεν έκαναν, το ζήτημα πάντως είναι πως εξασφαλιζόμαστε από τέτοια περιστατικά». Όπως εξήγησε ο ίδιος, «σε κάθε ανέγερση κτιρίου, υπάρχουν τουλάχιστον δύο σχετικά στοιχεία. Το ένα είναι το διάγραμμα εκσκαφών, που προβλέπει σε τι βάθος και κλίση θα σκάψουν. Το δεύτερο είναι η μελέτη θεμελίωσης, δηλαδή μια στατική μελέτη, που προβλέπει πως ακριβώς θα είναι η θεμελίωσή του. Όλες οι άδειες δόμησης έχουν αυτά τα δύο στοιχεία».
Στις περισσότερες περιπτώσεις, «δεν απαιτείται κάτι άλλο. Όταν όμως κάποιος πάει να σκάψει σε μεγάλο βάθος, ειδικά όταν υπάρχουν γειτονικές κατασκευές και το έδαφος δεν είναι καλό, το επόμενο βήμα είναι να γίνει μελέτη αντιστήριξης».
Όπως όμως συμβαίνει και στη γεωτεχνική μελέτη, έτσι και στη μελέτη αντιστήριξης, ο κ. Μπαρδάκης εξήγησε ότι «δεν αποτελεί προαπαιτούμενο για την έκδοση της άδειας δόμησης, αλλά προκύπτει από τα πρότυπα και τις πρακτικές μελέτες κατασκευής. Σε περιπτώσεις καθαιρέσεων ή μεγάλων εκσκαφών, η μελέτη αντιστήριξης είναι το στάνταρ και γι’ αυτό δεν έχουμε τέτοια συμβάντα».
Άλλωστε, «όταν αποκαλύπτεις τα θεμέλια του διπλανού σπιτιού και κατεβαίνεις βαθύτερα, κινδυνεύει να σου βγει το χώμα αν δεν το αντιστηρίξεις. Από τις εικόνες που έχουμε δει μέχρι τώρα, δεν φαίνεται να υπήρχε κάποιο μέτρο αντιστήριξης».
Νομικό πλαίσιο
Αξίζει να σημειωθεί πως η υποχρέωση για αντιστήριξη δεν ρυθμίζεται από τον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό (ΝΟΚ) αλλά από το Προεδρικό Διάταγμα 1073/1981, όπου μεταξύ άλλων σημειώνεται πως «για την αντιστήριξη όμορων κτιρίων επιβάλλεται μεθοδική και τεχνική υποθεμελίωσή τους στην απαιτούμενη έκταση και στα απαιτούμενα βάθη». Ο επιβλέπων μηχανικός καλείται να μελετήσει την επίδραση της εκσκαφής στα όμορα κτίρια, να επιλέξει κατάλληλη μέθοδο υποθεμελίωσης ή αντιστήριξης και να εξασφαλίσει ότι οι διπλανές κατασκευές δεν θα υποστούν βλάβες ή καθιζήσεις.
«Έχει μετατεθεί η ευθύνη»
Όπως άλλωστε σχολίασε ο Παναγιώτης Χαρλαύτης, αντιδήμαρχος Τεχνικών Υπηρεσιών, Δημοτικής Περιουσίας και Ψηφιακής Διακυβέρνησης του δήμου Αθηναίων, «με τον νόμο 4030/2011, η εκπόνηση, επίβλεψη και υλοποίηση των μελετών, είναι αποκλειστική αρμοδιότητα των ιδιωτών μηχανικών. Η πολεοδομία δεν έχει δικαίωμα να κρίνει τις μελέτες. Έχει μετατεθεί η ευθύνη και όπως κάθε ρυθμιζόμενος επάγγελμα, έτσι κι αυτό του μηχανικού, έχει τις αστοχίες του. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, πρέπει να εντοπίσουμε αν η μελέτη ή η υλοποίηση της μελέτης ήταν ελλιπής».
Σχετικά με το αν το συμβάν θα μπορούσε να αποφευχθεί εφόσον υπήρχε έλεγχος από την πολεοδομία, ο κ. Μπαρδάκης σχολίασε πως «η πολεοδομία ζητά στοιχεία που σχετίζονται με τα πολεοδομικά μεγέθη, όπως την κάλυψη και τη δόμηση. Δεν έδινε ποτέ μεγάλο βάρος σε μέτρα αντιστήριξης. Άλλωστε, είναι πολύ δύσκολος αυτός ο έλεγχος, παρά μόνο στα μεγάλα έργα».
«Δεν μπαίνει στην ουσία ελέγχου της μελέτης»
Σχετικά με τη μετάθεση της ευθύνης από το κράτος στον μηχανικό, ο κ. Μαρτζακλής εξήγησε πως «με το σημερινό νομοθετικό πλαίσιο, ο ελεγκτής δόμησης ελέγχει την άδεια που έχει εκδώσει ο μηχανικός. Δεν μπαίνει όμως στην ουσία ελέγχου της μελέτης. Προτού οι πολεοδομίες περάσουν στους δήμους με τον Γενικό Οικοδομικό Κανονισμό του 1985, γίνονταν στατικοί, μηχανολογικοί και ηλεκτρολογικοί έλεγχοι από την πολεοδομία προκειμένου να εκδοθεί οικοδομική άδεια».
Ως αποτέλεσμα, ο ίδιος ανέφερε πως «θεωρώ ότι θα έπρεπε να υπάρχει έλεγχος, αλλά αυτό απαιτεί ικανό αριθμό εργαζομένων στην πολεοδομία και ειδικότητες που θα μπορούν να κάνουν αυτούς τους ελέγχους».
Το σίγουρο πάντως σύμφωνα με τον κ. Μαρτζακλή είναι ότι «οι ιδιοκτήτες και οι μηχανικοί θα πρέπει να συμβιβάζονται με τα δεδομένα του οικοπέδου της περιοχής και κάθε περίσταση να αντιμετωπίζεται διαφορετικά και με τη δέουσα προσοχή. Όταν θες να κάνεις 2-3 υπόγεια δίπλα σε παλαιά πολυκατοικία, χωρίς γεωτεχνική μελέτη, τότε τα θες όλα δικά σου».
Έλεγχος διπλανών κτιρίων
Αναφορικά με το αν υπάρχει πιθανότητα έλλειψης στατικής επάρκειας στις διπλανές πολυκατοικίες από αυτή που κατέρρευσε, ο κ. Μπαρδάκης σημείωσε πως «σίγουρα πρέπει να ελεγχθούν. Δεν είναι δύσκολη διαδικασία. Ένας μηχανικός θα ελέγξει αν υπάρχουν ρωγμές, αν κάποιο σπίτι βρίσκεται σε κρίσιμη κατάσταση».
Σημειώνεται πως σε αυτοψία που πραγματοποίησε κλιμάκιο της Πολεοδομίας, διαπιστώθηκε πως δημιουργήθηκε τρύπα στον τοίχο του ισογείου της διπλανής πολυκατοικίας από αυτή που κατέρρευσε. Οι έλεγχοι των αρχών προκειμένου να διαπιστωθεί κατά πόσο τίθεται ζήτημα επικινδυνότητας για τις διπλανές πολυκατοικίες συνεχίζονται.
