Διπλωμάτες στο ΝΑΤΟ και στην Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζονται για την ανάληψη της προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ από την Κύπρο τον Ιανουάριο σε μια περίοδο όπου η άμυνα βρίσκεται στην κορυφή της ευρωπαϊκής ατζέντας.
Η βασική ανησυχία πηγάζει από τις διαχρονικές εντάσεις της Κύπρου με την Τουρκία και από το γεγονός ότι σε συντονισμό με την Ελλάδα μπλοκάρει το άνοιγμα του δρόμου για στενότερη στρατιωτική συνεργασία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Άγκυρας.
Ανώτερος αξιωματούχος ευρωπαϊκής κυβέρνησης δήλωσε ότι υπάρχει έντονη ανησυχία πως η εχθρική στάση της Κύπρου απέναντι στην Τουρκία ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά τις ευρωπαϊκές προτεραιότητες στον τομέα της άμυνας. Όπως σημείωσε τίθενται ζητήματα όπως η προσπάθεια της Τουρκίας να συμμετάσχει σε κοινές προμήθειες που χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα Security Action for Europe με προϋπολογισμό 150 δισεκατομμύρια ευρώ καθώς και η ευρύτερη εμβάθυνση της συνεργασίας Ευρωπαϊκής Ένωσης και ΝΑΤΟ.
Οι φιλοδοξίες αυτές συνιστούν μεγάλη πρόκληση για ένα νησί 1.3 εκατομμυρίων κατοίκων που παραμένει διχοτομημένο σε ένα διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος με ελληνική πλειοψηφία και σε μια τουρκοκυπριακή οντότητα η οποία προστατεύεται από τουρκικά στρατεύματα και αναγνωρίζεται ως ανεξάρτητο κράτος μόνο από την Άγκυρα.
Η Κύπρος που είχε ασκήσει την προεδρία και το 2012 επιμένει πάντως ότι θα επιδιώξει τη βελτίωση των σχέσεων.
Σε συνέντευξή του στο POLITICO ο Κύπριος πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης ανέφερε ότι το κρίσιμο ζήτημα είναι να συμφωνήσει η Τουρκία να επιτρέψει την ένταξη της Κύπρου στο πρόγραμμα Partnership for Peace το οποίο θεωρείται το πρώτο βήμα προς τη συμμετοχή στο ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με τον ίδιο η Λευκωσία θα μπορούσε στη συνέχεια να άρει σταδιακά τα εμπόδια στη στενότερη συνεργασία Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκίας.
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης δήλωσε ότι μπορεί να υπάρξει μια προσέγγιση βήμα προς βήμα με κινήσεις από την Τουρκία για την ένταξη της Κύπρου στο PfP και παράλληλα θετικά βήματα στις σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκίας.
Η προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης εναλλάσσεται ανά εξάμηνο μεταξύ των κρατών μελών και βασική αρμοδιότητα της χώρας που την ασκεί είναι η προεδρία των συνεδριάσεων των υπουργών και η εκπροσώπηση των κρατών στις νομοθετικές διαπραγματεύσεις με την Κομισιόν και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Κατά τη διάρκεια της κυπριακής προεδρίας θα πρέπει να προωθηθούν σημαντικοί φάκελοι άμυνας. Σε αυτούς περιλαμβάνονται τα εθνικά σχέδια εφαρμογής του SAFE τα οποία απαιτούν έγκριση από το Συμβούλιο. Παράλληλα η Κύπρος αναμένεται να διαχειριστεί διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την πρόσφατη πρόταση της Κομισιόν που στοχεύει στη μείωση της γραφειοκρατίας για τις αμυντικές βιομηχανίες.
Ο επίτροπος Άμυνας Άντριους Κουμπίλιους δήλωσε ότι ελπίζει οι υποχρεώσεις για την ανάπτυξη των αμυντικών δυνατοτήτων της Ευρώπης να προχωρήσουν ανεξάρτητα από το ποια χώρα ασκεί την προεδρία.
Παρότι πρόκειται για ξεχωριστούς οργανισμούς η Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ έχουν ισχυρή αλληλοεπικάλυψη. Διαθέτουν 23 κοινά κράτη μέλη. Έχουν έδρα στην ίδια πόλη τις Βρυξέλλες. Συνεχίζουν επίσης να ενισχύουν τη μεταξύ τους συνεργασία.
Η Φινλανδία ήταν το 2019 η τελευταία ευρωπαϊκή χώρα εκτός ΝΑΤΟ που άσκησε την προεδρία του Συμβουλίου. Αυτό συνέβη πριν από την απρόκλητη πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Ο πόλεμος αυτός ανέδειξε την άμυνα σε κορυφαία προτεραιότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και οδήγησε στη μετέπειτα ένταξη της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ. Η Ένωση διαθέτει πλέον τον πρώτο επίτροπο Άμυνας και καταβάλλει μεγάλες προσπάθειες για την ενίσχυση των αμυντικών δαπανών των κρατών μελών.
Κύπριοι αξιωματούχοι δηλώνουν ότι αντιλαμβάνονται τη βαρύτητα του ζητήματος. Η υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Μαριλένα Ραούνα ανέφερε ότι η άμυνα και η ασφάλεια καθώς και η στήριξη προς την Ουκρανία θα αποτελέσουν βασικές προτεραιότητες της κυπριακής προεδρίας.
Παρά ταύτα η χρόνια αντιπαράθεση Κύπρου και Τουρκίας ενδέχεται να υπονομεύσει τις προσπάθειες ενίσχυσης των αμυντικών δεσμών με την Άγκυρα.
Διπλωμάτης του ΝΑΤΟ τόνισε ότι απέναντι στη ρωσική απειλή απαιτείται ενότητα και πρόσθεσε ότι ο αποκλεισμός της Τουρκίας από τα μελλοντικά ευρωπαϊκά αμυντικά σχέδια θα αποδυνάμωνε αυτή την προσπάθεια.
Σημαντικό κεφάλαιο της προεδρίας αναμένεται να αποτελέσουν οι σχέσεις Κύπρου και Τουρκίας.
Η Λευκωσία υποστηρίζει ότι η ευθύνη για τον αποκλεισμό της από το ΝΑΤΟ βαραίνει την Τουρκία. Η Μαριλένα Ραούνα δήλωσε ότι το γεγονός πως η Κύπρος δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ δεν αποτελεί επιλογή και ότι αν μπορούσε θα εντασσόταν στη Συμμαχία άμεσα.
Η ανάληψη της προεδρίας συμπίπτει με την αυξανόμενη πίεση για εμβάθυνση της αμυντικής συνεργασίας με την Τουρκία. Η χώρα διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες. Έχει ανεπτυγμένη αμυντική βιομηχανία που παράγει οπλικά συστήματα και εξαρτήματα συμβατά με τα πρότυπα του ΝΑΤΟ τα οποία ενδιαφέρουν ευρωπαϊκά κράτη. Παράλληλα θεωρείται πιθανός συμμετέχων σε μελλοντική ειρηνευτική αποστολή στην Ουκρανία.
Ωστόσο η Κύπρος μπλοκάρει ορισμένες από αυτές τις πρωτοβουλίες.
Τanto η Ελλάδα όσο και η Κύπρος αρνούνται να συναινέσουν στην ένταξη της Τουρκίας στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Άμυνας. Ως αντίδραση η Άγκυρα εμποδίζει το ΝΑΤΟ να μοιράζεται διαβαθμισμένες πληροφορίες με τον Οργανισμό παρά τα πρόσφατα αιτήματα για στενότερη συνεργασία και για δυνατότητα ανταλλαγής απόρρητων δεδομένων.
Ο ίδιος διπλωμάτης του ΝΑΤΟ σημείωσε ότι όλοι θα ωφελούνταν αν η σύγκρουση αυτή έληγε και εξήγησε ότι η ελεύθερη ανταλλαγή διαβαθμισμένων πληροφοριών μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και ΝΑΤΟ θα επέτρεπε ουσιαστικότερες συζητήσεις.
Παρότι η Τουρκία είναι υποψήφια προς ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση η συμμετοχή της σε συμφωνίες του SAFE απαιτεί ομόφωνη έγκριση των κρατών μελών όπως συνέβη πρόσφατα με τον Καναδά. Ούτε η Ελλάδα ούτε η Κύπρος εμφανίζονται πρόθυμες να δώσουν τη συγκατάθεσή τους.
Η Μαριλένα Ραούνα δήλωσε ότι η Κύπρος είναι κράτος μέλος υπό τουρκική κατοχή και ότι πρόκειται για κατοχή ευρωπαϊκού εδάφους. Τόνισε επίσης ότι ευρωπαϊκά κονδύλια άμυνας δεν μπορούν να κατευθυνθούν προς την Τουρκία χωρίς πρόοδο.
Το κλίμα αυτό δεν αφήνει περιθώρια αισιοδοξίας στους Τούρκους αξιωματούχους. Ο πρώην πρέσβης της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση Σελίμ Γενέλ και νυν πρόεδρος του Global Relations Forum δήλωσε ότι για έξι μήνες η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση με το ΝΑΤΟ και ιδίως με την Τουρκία θα παραμείνει μπλοκαρισμένη.
