Η πτώση του πιο πολιτικά επιδραστικού ζευγαριού του ιταλικού Instagram — μέσα από ένα σκάνδαλο απάτης που αφορά τις πωλήσεις γλυκού χριστουγεννιάτικου παντόρο — έχει καθηλώσει τη χώρα, ενώ στο σκηνικό έχουν εμφανιστεί και η πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι και ο αναπληρωτής της, Ματέο Σαλβίνι, σε ρόλους-έκπληξη.
Η Κιάρα Φεράνι, κάποτε το πρόσωπο της ιταλικής μόδας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και αγαπημένη της αριστεράς, αντιμετωπίζει αυτή την εβδομάδα το ενδεχόμενο φυλάκισης, στο πλαίσιο του λεγόμενου σκανδάλου «Pandorogate». Κατηγορείται ότι το 2023 παραπλάνησε καταναλωτές προωθώντας πωλήσεις πολυτελών μπριός πασπαλισμένων με ζάχαρη, των οποίων οι φουσκωμένες τιμές υποτίθεται ότι θα στήριζαν άρρωστα παιδιά.
Η δίκη της ξεκίνησε σε δικαστήριο του Μιλάνου στα τέλη Νοεμβρίου, με την ετυμηγορία να αναμένεται στις 14 Ιανουαρίου. Οι εισαγγελείς έχουν ζητήσει ποινή φυλάκισης 20 μηνών. Η Φεράνι αρνείται κατηγορηματικά οποιαδήποτε παρανομία. «Ό,τι κάναμε, το κάναμε με καλή πίστη. Κανείς μας δεν αποκόμισε κέρδος», δήλωσε στο δικαστήριο στις 25 Νοεμβρίου.
Ο πρώην σύζυγός της, ο ράπερ που εξελίχθηκε σε ακτιβιστή Φεντερίκο Λούτσια, γνωστός ως Fedez, δεν κατηγορήθηκε στο σκάνδαλο. Ωστόσο, ο γάμος τους κατέρρευσε υπό το βάρος της δημόσιας κριτικής και ο ίδιος έκανε μια εντυπωσιακή στροφή προς την πολιτική δεξιά.
Ακόμη και πριν ξεκινήσει η δίκη, η υπόθεση είχε πολιτικό χαρακτήρα. Το λαμπερό ζευγάρι ήταν γνωστό για τη στήριξή του σε προοδευτικές υποθέσεις, συχνά σε αντιπαράθεση με το πιο παραδοσιακό καθολικό κατεστημένο. Αντιμετώπισαν τις διακρίσεις, εκστράτευσαν υπέρ των δικαιωμάτων ΛΟΑΤΚΙ+ και συγκέντρωσαν χρήματα για μονάδες εντατικής θεραπείας κατά την πανδημία του Covid.
Μόλις ξέσπασε το σκάνδαλο, η συντηρητική πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι έσπευσε να ξεχωρίσει τη Φεράνι ως λάθος πρότυπο.
«Τα πραγματικά πρότυπα … δεν είναι οι influencers που βγάζουν τεράστια ποσά προωθώντας ακριβά πανετόνε που υποτίθεται ότι προορίζονται για φιλανθρωπία», δήλωσε η Μελόνι από το βήμα της συνάντησης Atreju της ιταλικής ακροδεξιάς το 2023.
Μήνες αργότερα, το 2024, η Μελόνι παρουσίασε ένα νομοσχέδιο — που πλέον αποκαλείται «νόμος Φεράνι» — το οποίο στοχεύει άμεσα influencers που θεωρούνται ύποπτοι για παραπλάνηση του κοινού τους μέσω λαμπερών διαφημιστικών προωθήσεων. Η προτεινόμενη νομοθεσία δεν αποτελεί τη νομική βάση της δίωξης της Φεράνι, η οποία στηρίζεται σε υφιστάμενους νόμους περί προστασίας καταναλωτή και απάτης, ωστόσο ερμηνεύτηκε ευρέως ως πολιτική απάντηση σε ένα σκάνδαλο που έφερε το όνομά της.
Αντίθετα, ο αναπληρωτής της Μελόνι, ο Σαλβίνι της Λέγκας, υπερασπίστηκε τη Φεράνι, δηλώνοντας ότι ήταν «σοκαρισμένος» από την «κακία και το μίσος» που στράφηκαν εναντίον της influencer και της οικογένειάς της.
Πράγματι, μετά το Pandorogate φαίνεται να διαμορφώνεται ένας δεσμός ανάμεσα στον Fedez και τον Σαλβίνι.
Κάποτε προοδευτικός προβοκάτορας και έντονος επικριτής της ιταλικής ακροδεξιάς, ο Fedez εμφανίζεται πλέον στο πλευρό δεξιών προσωπικοτήτων, έχει καλέσει τον σκληροπυρηνικό της Λέγκας Ρομπέρτο Βανατσάκι στο podcast του και έχει παραστεί στο συνέδριο νεολαίας του συντηρητικού κόμματος Forza Italia. Στα απομνημονεύματά του μάλιστα επαινεί τον Σαλβίνι ως έναν από τους λίγους δημόσιους παράγοντες που του στάθηκαν κατά τη δύσκολη περίοδο μετά το διαζύγιό του.
«Ήταν ο μόνος που μου έδειξε πραγματική ενσυναίσθηση. Και αυτό, παρότι είχαμε πολύ διαφορετικές ιδέες και είχαμε πει τα πάντα ο ένας για τον άλλον στο παρελθόν», έγραψε.
Μια αυτοκρατορία της γενιάς των millennials
Πριν το δικαστικό δράμα, η 38χρονη Φεράνι και ο 36χρονος Fedez πέρασαν μια δεκαετία χτίζοντας κάτι μοναδικό στη δημόσια ζωή της Ιταλίας: μια αυτοκρατορία των millennials που συνδύαζε μόδα, επιχειρηματικότητα, ακτιβισμό και ψυχαγωγία σε μια ενιαία, εξαιρετικά κερδοφόρα μηχανή επιρροής.
Η Φεράνι, πρώην φοιτήτρια νομικής, ξεκίνησε το blog The Blonde Salad με τον τότε σύντροφό της το 2009. Μέχρι το 2016 είχε εξελιχθεί σε περιοδικό lifestyle και πλατφόρμα ηλεκτρονικού εμπορίου, που πουλούσε γόβες στιλέτο, βαλίτσες και φούτερ σχεδιασμένα από τη Φεράνι, με το γνωστό ειρωνικό λογότυπο του ματιού κεντημένο στο στήθος.
Οι οίκοι πολυτελείας το πρόσεξαν. Μετακινήθηκε από τη blogόσφαιρα στις πρώτες σειρές των εβδομάδων μόδας, εξασφαλίζοντας προσοδοφόρες συνεργασίες και καταλήγοντας να αποτελεί μελέτη περίπτωσης στο Harvard Business School.
Η πορεία του Fedez ήταν διαφορετική. Ήταν δεξιοτέχνης στο «να αφουγκράζεται τις πολιτισμικές αλλαγές στην Ιταλία», λέει ο δημοσιογράφος και ειδικός στην ψηφιακή και πολιτική επικοινωνία Φραντσέσκο Οτζιάνο.
Ήδη καθιερωμένος ράπερ στις αρχές της δεκαετίας του 2010, ο Fedez επανεφηύρε τον εαυτό του ως πολιτικό μαχητή. Προκάλεσε δημόσια τη Μελόνι, έγραψε το επίσημο τραγούδι του λαϊκιστικού Κινήματος Πέντε Αστέρων το 2014 και χρησιμοποίησε τηλεοπτικές εμφανίσεις στο φεστιβάλ του Σανρέμο για να επικρίνει δεξιούς πολιτικούς. Ήταν θορυβώδης, συγκρουσιακός και άνετος στο να συνδυάζει τη διασημότητα με τον ακτιβισμό.
Όταν η Φεράνι και ο Fedez γνωρίστηκαν το 2016, η σχέση τους μετατράπηκε γρήγορα σε κοινό brand. Ο γάμος τους το 2018 ήταν ένα υπερπαραγωγικό μιντιακό γεγονός γεμάτο χορηγίες. Η οικογενειακή τους ζωή εξελίχθηκε σε ένα προσεκτικά σκηνοθετημένο, εκτυφλωτικά λαμπερό reality show με εκατομμύρια θεατές.
Και λειτούργησε. «Η Ιταλία πάντα στερούνταν βασιλικών ζευγαριών», εξηγεί ο Οτζιάνο. Η χώρα «αυταπατήθηκε ότι [η Φεράνι και ο Fedez] ήταν το τέλειο ζευγάρι» και βοήθησε να χτιστεί ο μύθος τους, παρακολουθώντας κάθε τους κίνηση.
Στήριξαν με όλη τους τη δύναμη το νομοσχέδιο Ζαν, που στόχευε στην προστασία ανθρώπων από βία και διακρίσεις λόγω φύλου, σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας φύλου και αναπηρίας, αλλά ποτέ δεν ψηφίστηκε. Χρησιμοποίησαν επίσης την πλατφόρμα τους για να αναδείξουν την υπόθεση της Μαλίκα, στηρίζοντας μια νεαρή γυναίκα που εκδιώχθηκε από το σπίτι της επειδή αγαπούσε άλλη γυναίκα, και συγκέντρωσαν εκατομμύρια για ΜΕΘ κατά την πανδημία.
Το δίδυμο εξελίχθηκε σε ένα είδος «ήπιας ισχύος», προσφέροντας διέξοδο σε μια Ιταλία των millennials που αντιτασσόταν στα παραδοσιακά εθνικιστικά και καθολικά πλαίσια. Δεν ήταν πολιτικοί, αλλά η επιρροή τους συναγωνιζόταν εκείνη πολιτικών που προσπαθούσαν να προσαρμοστούν σε ένα μεταβαλλόμενο μιντιακό περιβάλλον.
Γλυκό σκάνδαλο
Η προοδευτική πολιτική τους έκανε το «Pandorogate» μια θεαματική πτώση από το βάθρο.
Στα τέλη του 2023, η Φεράνι συνεργάστηκε με τη ζαχαροπλαστική εταιρεία Balocco για την προώθηση ενός παντόρο περιορισμένης έκδοσης, σε ροζ συσκευασία, με σκοπό τη στήριξη του παιδιατρικού νοσοκομείου Regina Margherita στο Τορίνο. Το μήνυμα ήταν απλό: αγόρασε το παντόρο για να στηρίξεις την έρευνα κατά του καρκίνου.
Όμως η συμφωνία δεν συνδεόταν με τις πωλήσεις. Όπως αποκάλυψε πρώτη η δημοσιογράφος Σελβάτζια Λουκαρέλι, η Balocco είχε ήδη δωρίσει ένα σταθερό ποσό 50.000 ευρώ μήνες νωρίτερα, ενώ η Φεράνι έλαβε εμπορική αμοιβή για την καμπάνια. Ακόμη και το ίδιο το νοσοκομείο αρχικά είχε παρεξηγήσει τον τρόπο λειτουργίας της προώθησης.
Η ιταλική Αρχή Ανταγωνισμού (AGCM) επιβεβαίωσε αργότερα τα ευρήματα, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι η συσκευασία, τα δελτία Τύπου και οι αναρτήσεις στα social media δημιουργούσαν την παραπλανητική εντύπωση ότι οι καταναλωτές στήριζαν άμεσα τη φιλανθρωπία. Στην πραγματικότητα, κανένα ποσοστό των πωλήσεων δεν δωριζόταν, ενώ οι εταιρείες της Φεράνι κέρδισαν πάνω από 1 εκατ. ευρώ από την καμπάνια.
Οι αρχές ανταγωνισμού επέβαλαν πρόστιμα άνω των 1,4 εκατ. ευρώ στη Φεράνι και την Balocco για παραπλανητικές εμπορικές πρακτικές, σημειώνοντας ότι εταιρείες συνδεδεμένες με τη Φεράνι αποκόμισαν κέρδη από το σχήμα. Οργανώσεις καταναλωτών κάλεσαν τους εισαγγελείς να διερευνήσουν ενδεχόμενη απάτη και να εξετάσουν το πάγωμα των λογαριασμών των εταιρειών της.
Μέχρι το 2025, η διαμάχη είχε περάσει στο στάδιο των ποινικών διώξεων. Οι εισαγγελείς του Μιλάνου ενσωμάτωσαν τα πορίσματα της AGCM στην υπόθεσή τους, απαγγέλλοντας κατηγορία για βαριά απάτη, με την κατηγορία ότι δημιουργήθηκαν ψευδείς προσδοκίες στους αγοραστές.
Για τους πολιτικούς της αντιπάλους, το Pandorogate ήταν μια περίπτωση όπου η φιλανθρωπία χρησιμοποιήθηκε ως διαφημιστικό αξεσουάρ. Ο γενικός εισαγγελέας ανέφερε στο διάταγμα που όρισε ότι η δίκη θα διεξαχθεί στο Μιλάνο πως η Φεράνι «χρησιμοποίησε» τη φιλανθρωπία «για να ενισχύσει την εικόνα της».
Φούσκα
Το σκάνδαλο δεν έπληξε μόνο το εμπορικό τους brand. Αμαύρωσε και την προοδευτική εικόνα που είχαν χτίσει.
«Ο Fedez ήταν πάντα καλύτερος στο να ελέγχει το αφήγημα», λέει ο Οτζιάνο, κάτι που ίσως εξηγεί γιατί κατάφερε να παραμείνει επίκαιρος στο ιταλικό μιντιακό τοπίο.
Μετά το διαζύγιο, ο Fedez πήρε ξανά τον έλεγχο του δημόσιου λόγου γράφοντας την αυτοβιογραφία του. Σε αυτή περιγράφει πώς, ήδη καταβεβλημένος μετά από χειρουργείο για καρκίνο, πέρασε από νοσηλείες, κρίσεις πανικού, βαριά φαρμακευτική αγωγή και περιόδους ασταθούς συμπεριφοράς, βρίσκοντας στήριξη σε απροσδόκητα πρόσωπα — με πρώτο τον Σαλβίνι.
Ακολούθησε μια δημόσια επανατοποθέτηση. Ο Fedez ξεκίνησε νέο podcast, όπου συχνά φιλοξενεί μερικές από τις πιο επιδραστικές δεξιές φωνές της Ιταλίας — από πολιτικούς έως καλλιτέχνες και influencers. Ο ίδιος το αποκαλεί «διάλογο», ενώ οι επικριτές του μιλούν για πολιτική μεταστροφή. Και το κοινό του έχει αλλάξει: πιο ανδροκρατούμενο, πιο δύσπιστο και όλο και πιο ελκυόμενο από ένα περιβάλλον τύπου Joe Rogan, που προτιμά τον ανεπεξέργαστο λόγο από την ιδεολογική σαφήνεια.
Η Φεράνι, αντίθετα, επέλεξε τη σιωπή. Νομικά προβλήματα, κατάρρευση φήμης και αποχώρηση συνεργαζόμενων brands την έχουν πλέον ωθήσει σε μεγάλο βαθμό εκτός δημόσιου πεδίου.
Η εξαφάνισή τους αφαιρεί ένα από τα ελάχιστα υψηλής προβολής αντίβαρα σε μια εθνικιστική κυβέρνηση που πλέον έχει μάθει να κυριαρχεί στην ψηφιακή επικοινωνία.
Τι απομένει από την κληρονομιά τους; Σε εθνικό επίπεδο, όσον αφορά τις καμπάνιες μάρκετινγκ, «οι εταιρείες είναι σίγουρα πιο προσεκτικές», λέει ο Οτζιάνο.
Η Φεράνι βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σκληρή νομική μάχη και μια ανηφορική πορεία για την αποκατάσταση της δημόσιας εμπιστοσύνης. Ο Fedez αντάλλαξε τον ακτιβισμό με ψυχαγωγία βασισμένη στη γνώμη μέσω του podcast του. Το κοινό τους όραμα επιχειρηματικής αισιοδοξίας και προοδευτικής συνηγορίας έχει εξατμιστεί.
Εκείνη πλήρωσε βαρύτερο τίμημα από τον Fedez, αλλά και οι δύο καριέρες ήταν εξαρχής χτισμένες πάνω σε έναν συμβιβασμό.
Όπως το θέτει ο Οτζιάνο: «Πρέπει να διαλέξεις ανάμεσα στην προσοχή και τη φήμη. Κάποιοι διαλέγουν πάνω απ’ όλα τη φήμη — και τη στιγμή που ξεσπά έστω και το παραμικρό σκάνδαλο, όλα καταρρέουν».
