Σε μείζον πολιτικό ζήτημα στην Ισπανία και μπελά για τον πρωθυπουργό Σάντσεθ, εξελίσσεται η άρνηση του Μουσείου Reina Sofía της Μαδρίτης να δανείσει την Γκουέρνικα, το εμβληματικό έργο του Πικάσο, στο Μουσείο Γκούγκενχαϊμ στο Μπιλμπάο.
Το Εθνικό Μουσείο Τέχνης Βασίλισσα Σοφία, στο οποίο εκτίθεται η Γκερνίκα, μόλις δημοσίευσε μια έκθεση 16 σελίδων που αναφέρει ότι το αριστούργημα του Πικάσο είναι πολύ ευαίσθητο και εύθραυστο για να μετακινηθεί, ανεξάρτητα από την περίσταση.
Η Γκερνίκα έχει μήκος σχεδόν οκτώ μέτρα. Ζυγίζει πάνω από 500 κιλά και δεν έχει φύγει από τη Μαδρίτη από το 1981, όταν έφτασε αεροπορικώς από τη Νέα Υόρκη μετά από τέσσερις δεκαετίες εξορίας.
Έκτοτε, κάθε φορά που κάποιος ζητούσε να δανειστεί τον πιο διάσημο πίνακα του Πικάσο, η απάντηση ήταν η ίδια: όχι.
Αλλά αυτό το τελευταίο αίτημα προήλθε από την ισπανική κυβέρνηση και αρχές στην αυτόνομη περιοχή των Βάσκων υποστηρίζουν ότι το ζήτημα υπερβαίνει την πολιτιστική πτυχή του.
Ο ηγέτης της βασκικής κυβέρνησης, Ιμανόλ Πραντάλες, επιθυμεί το έργο να εκτεθεί στο Μουσείο Γκούγκενχαϊμ του Μπιλμπάο μεταξύ Οκτωβρίου 2026 και Ιουνίου 2027, ώστε να συμπέσει με την 90ή επέτειο της πρώτης βασκικής κυβέρνησης και τον βομβαρδισμό της Γκουέρνικα, κατά τη διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου, από τους φασίστες του Φράνκο και την ναζιστική πολεμική αεροπορία, στην πρώτη της διεθνή, δολοφονική «εμφάνιση».
Σύμφωνα με πηγές της βασκικής κυβέρνησης, η κίνηση αυτή θα αποτελούσε «μια συμβολική και πολιτική αποζημίωση, όχι μόνο για τον βασκικό λαό, αλλά και ένα μήνυμα προς τον κόσμο».
Το μουσείο Reina Sofía στη Μαδρίτη, ωστόσο, δεν το βλέπει έτσι και υποστηρίζει ότι ο πίνακας δεν μπορεί να αντέξει το ταξίδι.
Τι αναφέρει η τεχνική έκθεση
Σύμφωνα με το Euronews, το Τμήμα Συντήρησης – Αποκατάστασης του μουσείου της Μαδρίτης δημοσίευσε πριν από λίγες ημέρες μια έκθεση 16 σελίδων στην οποία γνωμοδοτεί «κατηγορηματικά» κατά της μεταφοράς.
Το έγγραφο περιγράφει την τρέχουσα κατάσταση του καμβά με ένα επίπεδο λεπτομέρειας που αφήνει ελάχιστα περιθώρια ερμηνείας: διάφορα παραδείγματα ρωγμών και μικρορωγμών, απώλεια πολυχρωμίας, εικονογραφικά κενά.
Μέρος της ζημιάς προέρχεται από το χρώμα που χρησιμοποίησε ο Πικάσο, το οποίο έχει «επιπρόσθετη ευθραυστότητα».
Αλλά το μεγαλύτερο μέρος της, σύμφωνα με τους τεχνικούς, είναι άμεση συνέπεια των περισσότερων από 30 ταξιδιών που έκανε ο πίνακας μεταξύ της δεκαετίας του 1930 και της άφιξής του στην Ισπανία.
Σε πολλά από αυτά τα ταξίδια, το έργο έπρεπε να τυλιχτεί για να χωρέσει στα δοχεία μεταφοράς, μια διαδικασία που άφησε το στίγμα της. Το 1957, δεδομένης της κακής κατάστασης διατήρησης στην οποία βρισκόταν ήδη, εφαρμόστηκε κερί ρητίνης στην πίσω όψη και ενισχύθηκε με λωρίδες λινού και βαμβακιού.
Η έκθεση είναι σαφής σχετικά με το τι θα μπορούσε να συμβεί με μια νέα μεταφορά:
«Οι κραδασμοί θα μπορούσαν να δημιουργήσουν νέες ρωγμές, ανύψωση και απώλεια του εικονογραφικού στρώματος, καθώς και σχισίματα στο στήριγμα».
Προσθέτει ότι το έργο «δεν μπορεί να τυλιχτεί» και πρέπει να παραμείνει σε κάθετη θέση με σταθερές συνθήκες υγρασίας και θερμοκρασίας.
Μια συζήτηση που ξεπερνά τα όρια της συντήρησης του έργου τέχνης
Η κυβέρνηση των Βάσκων δεν αμφισβητεί την κατάσταση του πίνακα. Αυτό που αμφισβητεί είναι το διακύβευμα.
Σύμφωνα με τον Πρανταλέζ, το επίσημο αίτημα που απέστειλε η υπουργός Πολιτισμού των Βάσκων, Ιμπόνε Μπενγκοετσέα, στον ομόλογό της στη Μαδρίτη, Έρνεστ Ουρτασούν, δεν ήταν ένα ερώτημα σχετικά με την κατάσταση διατήρησης, αλλά μάλλον μια δήλωση σχετικά με τις συνθήκες υπό τις οποίες θα ήταν δυνατή η μετακίνησή του: ποια τεχνολογία, ποιες εγγυήσεις, ποιο κόστος.
Η απάντηση του Μουσείου Βασίλισσα Σοφία, η οποία δημοσιεύθηκε μόλις μία ημέρα μετά τη συνάντηση, δεν απάντησε σε αυτό.
Οι βασκικές αρχές επιμένουν ότι είναι πρόθυμες να καλύψουν όλα τα έξοδα της επιχείρησης και να δημιουργήσουν μια ειδική τεχνική επιτροπή για τον συντονισμό της.
Η ένταση έχει επίσης ένα σαφές πολιτικό πρόσημο που κανείς δεν προσπαθεί να κρύψει.
Η διαπραγμάτευση λαμβάνει χώρα σε μια περίοδο μεταβίβασης εξουσιών μεταξύ του κεντρικού κράτους και της Χώρας των Βάσκων, και η Γκουέρνικα έχει γίνει κρατική υπόθεση για την κυβέρνηση Πράνταλες.
Ο Πράνταλες έφτασε στο σημείο να προειδοποιήσει τον πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσες ότι το κλείσιμο της πόρτας σε αυτό το ζήτημα θα ήταν «ένα σοβαρό πολιτικό λάθος».
Αυτό που περιπλέκει τη θέση των Βάσκων είναι ότι το Μουσείο Βασίλισσα Σοφία έχει ένα σταθερό ιστορικό. Το 1997 αρνήθηκε να συμπεριλάβει την Γκουέρνικα στα εγκαίνια του ίδιου του Μουσείου Γκούγκενχαϊμ του Μπιλμπάο. Το 2000 είπε όχι στο MoMA στη Νέα Υόρκη. Το 2006, απέρριψε αίτημα του Βασιλικού Μουσείου του Οντάριο του Καναδά. Είπε όχι σε προηγούμενο αίτημα της βασκικής κυβέρνησης το 2007 και επίσης απέρριψε ισχυρισμούς ενός ιαπωνικού τηλεοπτικού καναλιού το 2009 και απογοήτευσε ένα κορεατικό μουσείο το 2012.
Καμία από αυτές τις αρνήσεις δεν προκάλεσε διπλωματική κρίση αυτού του μεγέθους, ίσως επειδή καμία από αυτές δεν έφερε το συμβολικό βάρος της 90ής επετείου από τον βομβαρδισμό της Γκουέρνικα.
Αυτή την εβδομάδα, ο δήμαρχος της πόλης, Χοσέ Μαρία Γκορόνιο, προχώρησε ακόμη περισσότερο από την κυβέρνηση των Βάσκων: αν ο πίνακας πρέπει να μετακινηθεί, λέει, το φυσικό μέρος δεν είναι το Μπιλμπάο αλλά η Γκουέρνικα.
