Οι ακροδεξιοί πολιτικοί στην Ευρώπη και την αμερικανική ήπειρο έχουν συγκεντρώσει σημαντική υποστήριξη, υποσχόμενοι να περιορίσουν τις αρνητικές συνέπειες της παγκοσμιοποίησης και προτάσσοντας αυστηρούς συνοριακούς ελέγχους, καθώς και οικονομικές πολιτικές και πολιτικές ασφαλείας με εσωστρεφή προσανατολισμό.
Στη Γαλλία δε, οι ψηφοφόροι έχουν ακόμη έναν λόγο να εξετάσουν το ενδεχόμενο να στραφούν προς τη σκληρή Δεξιά: Όλο και περισσότεροι, όπως σχολιάζει το Politico, φαίνεται να πιστεύουν ότι δεν υπάρχει εναλλακτική επιλογή.
Αυτό είναι το συμπέρασμα μιας νέας μελέτης για τους Γάλλους ψηφοφόρους, την οποία πραγματοποίησαν η Ντέμπορα Μάτινσον και η Κλερ Έινσλι, δύο εξέχουσες Βρετανίδες στον τομέα της πολιτικής ανάλυσης και της πολιτικής στρατηγικής.
Οι Μάτινσον και Έινσλι, οι οποίες συνεργάζονται με το κεντροαριστερό Progressive Policy Institute (PPI), έχουν εστιάσει την έρευνά τους στους αναποφάσιστους ψηφοφόρους σε ολόκληρη την Ευρώπη, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Αυστραλία. Για τα παραδοσιακά και επί χρόνια κυρίαρχα πολιτικά κόμματα, η εικόνα είναι ζοφερή.
Το τέλος του πολιτικού Κέντρου και η περίπτωση της Γαλλίας
Η κατάρρευση του πολιτικού Κέντρου και η άνοδος των άκρων αποτελούν παγκόσμια τάση, η οποία έχει επιβεβαιωθεί σε δεκάδες εκλογικές αναμετρήσεις και στις σχετικές έρευνες του PPI.
Ακόμη και μέσα σε αυτό το γεμάτο οργή πολιτικό περιβάλλον, η Γαλλία ξεχωρίζει ως μια χώρα πολιτικής ερήμωσης — ένα κράτος όπου οι ψηφοφόροι είναι τόσο απελπισμένοι και το Κέντρο και η Αριστερά τόσο αποδυναμωμένα, ώστε η Μαρίν Λεπέν, παρά την ποινική καταδίκη της για την υπόθεση υπεξαίρεσης ευρωπαϊκών πόρων, θα μπορούσε κάλλιστα να γίνει η επόμενη πρόεδρος, εάν της δοθεί η δυνατότητα να είναι υποψήφια.
► Το «φάντασμα» της Λεπέν ακόμη μία φορά πάνω από την Προεδρία της Γαλλικής Δημοκρατίας
Ακόμη όμως κι αν τελικά δεν διεκδικήσει η ίδια την Προεδρία της Γαλλίας, ο «εκλεκτός» της Ζορντάν Μπαρντέλα, πρόεδρος του κόμματός της, εμφανίζεται ως το ακλόνητο φαβορί στις δημοσκοπήσεις, καταγράφοντας μάλιστα καλύτερες επιδόσεις από την ίδια.
«Ένα από τα πράγματα που προέκυψε πολύ ξεκάθαρα από αυτές τις ομάδες εστιασμένης συζήτησης είναι ότι ο Εθνικός Συναγερμός βρίσκεται σε τροχιά νίκης, επειδή κατά κάποιον τρόπο είναι η μοναδική διαθέσιμη επιλογή», δήλωσε η Μάτινσον, αναφερόμενη στο κόμμα της Λεπέν.
Η έρευνα των Μάτινσον και Έινσλι, την οποία μοιράστηκαν με το POLITICO Magazine, αποτελεί εντυπωσιακό ανάγνωσμα για οποιονδήποτε προσπαθεί να κατανοήσει την απήχηση της Ακροδεξιάς στις εργατικές κοινότητες ή ελπίζει να ανασυγκροτήσει έναν πολιτικό συνασπισμό πιο κοντά στο Κέντρο.
Ακόμη και στη Γαλλία, οι σκυθρωποί και απογοητευμένοι ψηφοφόροι παραμένουν ανοιχτοί σε έναν υποψήφιο της Κεντροδεξιάς ή της Κεντροαριστεράς, ο οποίος θα αντιμετωπίσει τις ανησυχίες τους για την εγκληματικότητα και την κοινωνική παρακμή, σύμφωνα με τη μελέτη του PPI. Ορισμένοι εκφράζουν τον θαυμασμό τους για τοπικούς αξιωματούχους των παραδοσιακών κομμάτων, στους οποίους αναγνωρίζουν ότι επιλύουν απτά προβλήματα, όπως η χρηματοδότηση των δημόσιων συγκοινωνιών και η κατεδάφιση ετοιμόρροπων κτιρίων. Σε αυτό θα επανέλθουμε αργότερα.
Σε εθνικό επίπεδο όμως, το σενάριο στη Γαλλία μοιάζει με μια ακραία εκδοχή της κατάστασης που επικρατεί στη Γερμανία, τη Βρετανία ή τις Ηνωμένες Πολιτείες — και αποτελεί προειδοποίηση για τους κεντρώους πολιτικούς αυτών των χωρών σχετικά με το πού θα μπορούσαν να καταλήξουν τα πράγματα.
Τι έδειξε η πολιτική έρευνα για τη Γαλλία
Η έρευνα βασίζεται σε τέσσερις ομάδες εργασίας, στις οποίες συμμετείχαν άνθρωποι από πόλεις σημαντικού μεγέθους και μεγαλύτερα αστικά κέντρα, όπως η Νάντη και η Μασσαλία. Κανείς από τους συμμετέχοντες δεν είχε πανεπιστημιακό πτυχίο. Όλοι είχαν ψηφίσει στο παρελθόν το Κέντρο ή την Κεντροαριστερά. Οι περισσότεροι, ωστόσο, έδειχναν απίθανο να το πράξουν ξανά.
Δεν είναι ότι έχουν γοητευτεί από τη Λεπέν ή ότι είναι πεπεισμένοι πως διαθέτει εξαιρετικές λύσεις. Ορισμένοι αισθάνονται επιφυλακτικοί απέναντι στην ίδια και στο κόμμα της. Υπάρχει, όμως, ένα βαθύ αίσθημα μεταξύ των ψηφοφόρων που συμμετείχαν στην έρευνα ότι η Γαλλία καταρρέει. Περιέγραψαν ότι αισθάνονται ανασφαλείς στους δρόμους, περικυκλωμένοι από «σκουπίδια, βία, ασέβεια προς τους ηλικιωμένους και περιφρόνηση για τον δημόσιο χώρο».
Και οι τέσσερις ομάδες εστιασμένης συζήτησης αναφέρθηκαν στην πρόσφατη δολοφονία του 11χρονου κοριτσιού, της Λιανά, με δράστη 41χρονο που είχε προηγουμένως καταγγελθεί στην αστυνομία για σεξουαλικές επιθέσεις σε ανήλικες. Οι συμμετέχοντες στην έρευνα παρουσίασαν την υπόθεση ως παράδειγμα μιας κοινωνίας που αποσυντίθεται, ενώ η κυβέρνηση δεν κάνει τίποτα.
«Η αίσθηση αταξίας και ηθικής κρίσης δημιουργεί έναν μηδενισμό στην κάλπη», γράφουν οι συντάκτες της έρευνας. Το πολιτικό Κέντρο, την ίδια στιγμή, θεωρείται «διαβρωμένο ή κενό, με μοναδικές δυνάμεις που απομένουν τα δύο άκρα».
Μια απαξίωση με ονοματεπώνυμο
Στη Γαλλία, το απαξιωμένο Κέντρο έχει όνομα: Εμανουέλ Μακρόν. Έχοντας σαρώσει στην πορεία του προς την εξουσία το 2017 ως το νέο πρόσωπο του γαλλικού κεντρώου χώρου – ο νεότερος πρόεδρος στην ιστορία της χώρας – αναγνωρίζεται σήμερα από την συντριπτική πλειονότητα της γαλλικής κοινωνίας ως αλαζόνας, αποτυχημένος και αναποτελεσματικός. Τον κατηγορούν δε ότι ασχολήθηκε περισσότερο με την Ευρώπη παρά με τη Γαλλία.
«Είναι σχεδόν η προσωποποίηση όλων όσων στοιχείων αντιπαθούν οι Γάλλοι στην εξουσία και την κυβέρνηση», δήλωσε η Μάτινσον για τον Μακρόν, ο οποίος αποχωρεί από το αξίωμα την επόμενη χρονιά. Η πολιτική του παρακμή αποκαλύπτει κάτι για το πόσο περιορισμένη διάρκεια ζωής έχουν τα πολιτικά κινήματα που βασίζονται στη μόδα και στον ενθουσιασμό της στιγμής.
Από τον Μακρόν στη Λεπέν και στον Μπαρντελά
Οι ψηφοφόροι διατηρούν επιφυλάξεις για τη Λεπέν, εξαιτίας των νομικών της προβλημάτων και της ιστορίας της οικογένειάς της, η οποία έχει συνδεθεί με τον αντισημιτισμό και τον φιλοναζισμό. Ο Ζορντάν Μπαρντελά, ο 30χρονος πολιτικός «προστατευόμενος» της Λεπέν, θα ήταν πιθανότατα καλύτερος υποψήφιος, σύμφωνα με τη μελέτη του PPI.
Οι έρευνες πραγματοποιήθηκαν πριν από τη δικαστική απόφαση της 7ης Ιουλίου, η οποία επικύρωσε την καταδίκη της Λεπέν για οικονομικά εγκλήματα, αλλά της επέτρεψε να θέσει υποψηφιότητα για δημόσιο αξίωμα.
Ο Εθνικός Συναγερμός είναι επίσης ευάλωτος σε επίπεδο πολιτικών προτάσεων. Όπως έχουν γράψει Ευρωπαίοι δημοσιογράφοι, η ατζέντα του κόμματος σχετικά με τις ρυθμίσεις, τις δημόσιες δαπάνες και την εθνική ασφάλεια μεταβάλλεται τόσο συχνά, ώστε αγγίζει τα όρια της ασυνέπειας. «Υπάρχει λόγος που η Λεπέν έχει ηττηθεί τρεις φορές», σχολιάζεται στο Politico.
Ωστόσο, για να ηττηθεί ο Εθνικός Συναγερμός, κάποιος πρέπει να προτάξει ένα πιο δυναμικό και πειστικό σύνολο λύσεων. Η έρευνα του PPI διαπίστωσε ότι οι ψηφοφόροι εξετάζουν, χωρίς ακόμη να έχουν πειστεί, την περίπτωση του Εντουάρ Φιλίπ, του κεντροδεξιού πρώην πρωθυπουργού, ο οποίος υπόσχεται να περιορίσει το κράτος και να πατάξει την ανομία.
Πολύ περισσότερο συζητείται το όνομα του Ζαν-Λικ Μελανσόν, επικεφαλής της Αριστεράς. Ωστόσο πολλοί ψηφοφόροι από το χώρο του Κέντρου τον θεωρούν σε μεγάλο βαθμό έναν επικίνδυνο, ασταθή πολιτικό και αντισημίτη.
Αδειάζει η κλεψύδρα για το Κέντρο
«Ο χρόνος τελειώνει για το Κέντρο και την Κεντροαριστερά, τα οποία πρέπει να παρουσιάσουν μια ισχυρή εναλλακτική πρόταση», δήλωσε η Έινσλι. «Αυτοί οι ψηφοφόροι μπορούν να πειστούν, αλλά αυτή τη στιγμή δεν βλέπουν τίποτα που να αξίζει να τους πείσει».
Αυτός ο χρόνος μετρά αντίστροφα εδώ και αρκετό καιρό. Το ίδιο ισχύει και στη Βρετανία, αλλά και σε άλλες χώρες. Από το δημοψήφισμα για το Brexit και την πρώτη εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ το 2016, οι ηγέτες της Κεντροαριστεράς και της Κεντροδεξιάς συχνά προσέφεραν στους ψηφοφόρους νοσταλγία και ηθικολογία αντί για νέες ιδέες, όπως έκανε ο Τζο Μπάιντεν στις Ηνωμένες Πολιτείες, ή προέταξαν την τυπική τήρηση των διαδικασιών αντί για πραγματικές λύσεις, όπως ο Κιρ Στάρμερ στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Η ξεχωριστή περίπτωση της Ρολάν – Το «μέλλον» στους δημάρχους
Στην έκθεση του PPI για τη Γαλλία αναδεικνύεται ωστόσο και μία εντυπωσιακή εξαίρεση. Η πολιτικός του γαλλικού παραδοσιακού χώρου που αναφέρθηκε με τα πιο θετικά σχόλια στην έρευνα δεν ήταν βουλευτής ή μέλος του υπουργικού συμβουλίου, αλλά η Ζοάνα Ρολάν, η Σοσιαλίστρια δήμαρχος της Νάντης. «Μου αρέσει πολύ η δήμαρχός μας», ανέφερε ένας άνδρας ψηφοφόρος, επαινώντας τις πολιτικές της για τις συγκοινωνίες.
Τα παραδοσιακά πολιτικά κόμματα θα πρέπει να λάβουν το μήνυμα. Πιθανότατα δεν είναι σύμπτωση ότι ο Φιλίπ, ο κυριότερος κεντρώος αντίπαλος της Λεπέν, είναι επίσης δήμαρχος της Χάβρης, ενώ ο νέος πρωθυπουργός της Βρετανίας, Άντι Μπέρναμ, αναδείχθηκε χάρη στην απήχηση που απέκτησε ως αποτελεσματικός και δραστήριος δήμαρχος του Μείζονος Μάντσεστερ.
Οι πιο δημοφιλείς πολιτικοί στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν βρίσκονται στο Κογκρέσο, αλλά στα δημαρχεία του Σαν Φρανσίσκο, της Βοστώνης και της Οκλαχόμα Σίτι. Η απουσία τους από τις πολιτικές διεργασίες για τις εκλογές του 2028 αποκαλύπτει τα στενά όρια της πολιτικής φαντασίας.
«Όταν είστε ένας πραγματικά καλός δήμαρχος, αυτό κατά κάποιον τρόπο υπερβαίνει τις κομματικές διαχωριστικές γραμμές», παρατήρησε η Μάτινσον σχετικά με τη δυναμική που καταγράφεται στη Γαλλία. «Και οι πολίτες σχεδόν δεν προσέχουν σε ποιο κόμμα ανήκετε».
