Οι καρχαρίες είναι από τους αρχαιότερους σπονδυλωτούς θηρευτές της Γης — και μετά από εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια εξέλιξης, έχουν αναπτύξει στην πορεία ορισμένα εντυπωσιακά χαρακτηριστικά.
Το BBC παρουσιάζει εννέα εκπληκτικά γεγονότα για τους καρχαρίες.
1. Όταν σχεδόν όλα τα άλλα στη Γη πεθαίνουν, οι καρχαρίες επιβιώνουν
Οι καρχαρίες (ή οι στενοί πρόγονοί τους) επιβίωσαν και από τις πέντε μεγάλες μαζικές εξαφανίσεις της Γης — συμπεριλαμβανομένης της μεγαλύτερης και πιο καταστροφικής, της μεγάλης εξαφάνισης στο τέλος της Πέρμιας περιόδου, ή αλλιώς της «Μεγάλης Εξαφάνισης».
Αυτό το καταστροφικό κλιματικό γεγονός σκότωσε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής στη Γη, συμπεριλαμβανομένου περίπου του 90% της θαλάσσιας ζωής.
Όμως οι καρχαρίες συνέχισαν να υπάρχουν. Σήμερα, βρίσκονται σχεδόν σε κάθε σημείο των ωκεανών.
2. Οι καρχαρίες έχουν «μαθηματικό μυαλό»
Παρόλο που οι καρχαρίες συχνά θεωρούνται «άμυαλοι θηρευτές», που καθοδηγούνται μόνο από το ένστικτο και την αχόρταγη πείνα τους, η επιστήμη δείχνει ότι στην πραγματικότητα είναι αρκετά έξυπνοι και μπορούν να μαθαίνουν.
Μπορούν να ξεχωρίζουν ανεπαίσθητα διαφορετικούς ήχους, καθώς και διαφορετικά αφηρημένα μοτίβα και πολύχρωμα γεωμετρικά σχήματα.
Σε ένα διάσημο πείραμα, νεαροί γκρι καρχαρίες μπαμπού έδειξαν ότι θυμούνταν πληροφορίες σχετικά με σχήματα και οπτικές ψευδαισθήσεις για σχεδόν έναν χρόνο.
Μπορούν επίσης να κάνουν βασικά μαθηματικά, ξεχωρίζοντας τη διαφορά ανάμεσα σε ποσότητες όπως το τρία και το πέντε, καθώς και το τέσσερα και το επτά (αλλά όχι ανάμεσα σε ποσότητες τόσο κοντινές όσο το τέσσερα και το πέντε).
3. Οι καρχαρίες προτιμούν την τζαζ
Όσον αφορά τους καρχαρίες Port Jackson, αν δεν έχει ρυθμό και swing, δεν σημαίνει τίποτα.
Παραδείγματα αυτού του είδους που ζει στον βυθό και προτιμά τα νερά της Αυστραλίας κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν μια πρόκληση: να κολυμπήσουν σε ένα συγκεκριμένο σημείο της δεξαμενής τους όταν έπαιζε μουσική, ώστε να λάβουν μια ανταμοιβή τροφής.
Η μελέτη, που πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Πανεπιστημίου Macquarie του Σίδνεϊ, έδειξε ότι οι καρχαρίες προτιμούσαν το σημείο όπου λάμβαναν τροφή όταν έπαιζε τζαζ, αλλά δεν κατάφεραν να δημιουργήσουν την ίδια σύνδεση με την κλασική μουσική.
«Ήταν προφανές ότι οι καρχαρίες γνώριζαν πως έπρεπε να κάνουν κάτι όταν έπαιζε η κλασική μουσική, αλλά δεν μπορούσαν να καταλάβουν ότι έπρεπε να πάνε σε διαφορετική τοποθεσία», δήλωσε ο ερευνητής Culum Brown.
4. Οι καρχαρίες έχουν αφαλό
Ενώ ορισμένοι καρχαρίες γεννούν αυγά, πολλοί άλλοι — συμπεριλαμβανομένων των ταυροκαρχαριών και των σφυροκέφαλων — μεταφέρουν τα μικρά τους στη μήτρα και τα τρέφουν μέσω ενός ομφάλιου λώρου, ακριβώς όπως οι άνθρωποι.
Γι’ αυτόν τον λόγο, για μερικές εβδομάδες ή μήνες μετά τη γέννησή τους, αυτά τα μικρά έχουν αφαλό μέχρι να επουλωθεί η ουλή από τον ομφάλιο λώρο.
Άλλοι καρχαρίες ούτε γεννούν αυγά ούτε μεγαλώνουν τα μικρά τους μέσα στη μήτρα όπως τα θηλαστικά: τα έμβρυα αναπτύσσονται μέσα σε αυγά τα οποία εκκολάπτονται ενώ βρίσκονται ακόμη μέσα στη μητέρα. Αυτά τα μικρά γεννιούνται επίσης ζωντανά.
Οι αγκαθωτοί καρχαρίες (spiny dogfish) γεννούν με αυτόν τον τρόπο, για παράδειγμα, μετά από εγκυμοσύνη που μπορεί να διαρκέσει έως και δύο χρόνια.
5. Τα μωρά των καρχαριών τρώνε το ένα το άλλο μέσα στη μήτρα
Τα μικρά των καρχαριών τίγρη της άμμου μπαίνουν σε μια μάχη επιβίωσης από την αρχή της ζωής τους — ενώ βρίσκονται ακόμη μέσα στη μητέρα τους.
Οι θηλυκοί καρχαρίες τίγρης της άμμου έχουν δύο μήτρες και σε κάθε μία μπορούν να αναπτυχθούν έως και πέντε μικρά.
Όμως τα έμβρυα τρέφονται με τα αδέρφια τους, μέχρι να απομείνει μόνο ένα.
Αυτό είναι γνωστό ως ενδομήτριος κανιβαλισμός ή αδελφοφαγία (adelphophagy), που σημαίνει «τρώγοντας τον αδερφό κάποιου».
Αφού χορτάσουν από τα αδέρφια τους, τα μικρά των καρχαριών τίγρη της άμμου αποκτούν αποκλειστική πρόσβαση σε μια σταθερή παροχή μη γονιμοποιημένων αυγών που συνεχίζει να απελευθερώνει η μητέρα τους — γεγονός που τα κάνει δυνατά και υγιή μέχρι τη στιγμή που θα γεννηθούν.
6. Οι καρχαρίες έχουν κολλητούς φίλους
Οι καρχαρίες δεν είναι οι μοναχικοί κυνηγοί που συχνά παρουσιάζονται ότι είναι.
Οι γκρι καρχαρίες υφάλων (grey reef sharks) συνηθίζουν να περνούν χρόνο με την ίδια ομάδα φίλων για έως και τέσσερα χρόνια, χωρίζοντας σε μικρότερες ομάδες, ακολουθώντας διαφορετικούς δρόμους και στη συνέχεια επανενωνόμενοι κατά τη διάρκεια των εποχών.
Οι νεαροί λεμονοκαρχαρίες επίσης προτιμούν να ζουν σε ομάδες και, σημαντικότερα, μαθαίνουν νέες δεξιότητες ο ένας από τον άλλο κατά τη διάρκεια αυτών των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων — όπως το πώς να βρίσκουν τροφή ή να αποφεύγουν θηρευτές.
Προτιμούν να συναναστρέφονται άλλους λεμονοκαρχαρίες παρόμοιου μεγέθους με τους ίδιους και εκείνους που έχουν ξανασυναντήσει.
Ακόμη και οι μεγάλοι λευκοί καρχαρίες μπορεί να έχουν καλύτερους φίλους.
Συνήθως θεωρούνται μοναχικά ζώα, όμως δύο μεγάλοι λευκοί καρχαρίες, με τα ονόματα Simon και Jekyll, παρατηρήθηκαν να ταξιδεύουν μαζί για 6.000 χιλιόμετρα χωρίς ποτέ να χωριστούν.
7. Τα σώματα των καρχαριών καλύπτονται από μικροσκοπικά δόντια
Το δέρμα του καρχαρία είναι ένα θαυμαστό υλικό.
Στην Ιταλία του 18ου αιώνα, οι τεχνίτες το χρησιμοποιούσαν για να λειαίνουν τις λεπτές άκρες πολύτιμων βιολιών Stradivarius.
Και στη βικτωριανή Βρετανία, έγινε αγαπημένο αξεσουάρ των επιπλοποιών (οι οποίοι το αποκαλούσαν «shagreen»).
Αντί για λέπια, το δέρμα του καρχαρία είναι γεμάτο με πολυάριθμα μικροσκοπικά «δόντια» — που ονομάζονται οδοντίδια — τα οποία ισιώνουν από την κίνηση του νερού καθώς το ζώο κινείται προς τα εμπρός, μειώνοντας την αεροδυναμική αντίσταση.
Αν περάσεις το χέρι σου αντίθετα από τη φορά τους, η αίσθηση είναι σαν να τρίβεις ιδιαίτερα χοντρό γυαλόχαρτο.
Οι καρχαρίες μερικές φορές χτυπούν πάνω σε άγνωστα αντικείμενα, αισθανόμενοι την υφή και τη σύστασή τους με την τραχιά επιφάνεια του δέρματός τους — ένα είδος πιο τεμπέλικου «τεστ γεύσης» για αντικείμενα που μπορεί να μην αποτελούν τροφή.
8. Οι καρχαρίες μπορούν να αισθανθούν την καρδιά σας να χτυπά
Οι καρχαρίες διαθέτουν οκτώ αισθήσεις.
Εκτός από τις πέντε βασικές αισθήσεις μας — όραση, ακοή, όσφρηση και αφή (καθώς και γεύση) — έχουν επίσης υπεραισθήσεις που τους επιτρέπουν να ανιχνεύουν αλλαγές στην πίεση ή την ηλεκτρική τάση του νερού, ακόμη και το μαγνητικό πεδίο της Γης.
Σειρές πόρων γνωστές ως πλευρικές γραμμές εκτείνονται κατά μήκος κάθε πλευράς του σώματος του καρχαρία. Είναι γεμάτες με υγρό και αισθητήρια κύτταρα.
Η κίνηση του νερού γύρω από τον καρχαρία προκαλεί την κίνηση αυτών των κυττάρων που μοιάζουν με τρίχες μέσα στο υγρό, επιτρέποντας στους καρχαρίες να ανιχνεύουν δονήσεις.
Τα όργανα των βοθρίων (pit organs) περιέχουν παρόμοια αισθητήρια κύτταρα και βρίσκονται διάσπαρτα σε όλο το σώμα.
Ο ρόλος τους δεν είναι ακόμη πλήρως κατανοητός, αλλά οι ερευνητές πιστεύουν ότι μπορεί να είναι μηχανοϋποδοχείς, οι οποίοι αντιλαμβάνονται την κίνηση ή τις αλλαγές πίεσης στο νερό.
Παράλληλα, μια άλλη σειρά αισθητήρων, οι αμπούλες του Lorenzini, μπορεί να είναι τόσο ηλεκτροϋποδοχείς όσο και μαγνητοϋποδοχείς.
Εκατοντάδες ή χιλιάδες από αυτούς τους πόρους βρίσκονται στο κεφάλι του καρχαρία, και ο καθένας περιέχει ευαίσθητα νευρικά κύτταρα.
Αυτοί επιτρέπουν στους καρχαρίες να αισθάνονται τα ηλεκτρικά σήματα που δημιουργούνται από τις συσπάσεις των μυών κοντινών ζώων — για παράδειγμα, έναν χτύπο καρδιάς — και να κυνηγούν στο απόλυτο σκοτάδι ή να βρίσκουν θηράματα κρυμμένα στην άμμο.
Οι αμπούλες του Lorenzini μπορεί επίσης να βοηθούν τους καρχαρίες να διασχίζουν χιλιάδες χιλιόμετρα ωκεανού, χρησιμοποιώντας το μαγνητικό πεδίο της Γης για να προσανατολίζονται.
9. Οι καρχαρίες είναι αρχαιότεροι από τα δέντρα, τους δακτυλίους του Κρόνου και τον Πολικό Αστέρα
Οι καρχαρίες είναι απίστευτα αρχαίοι.
Τα παλαιότερα απολιθώματα που αποτελούν στοιχεία για τους προγόνους των σημερινών καρχαριών είναι μια συλλογή από λέπια που χρονολογούνται πριν από 450 εκατομμύρια χρόνια.
Αυτό είναι περίπου 60 εκατομμύρια χρόνια πριν εμφανιστούν τα πρώτα δέντρα, 220 εκατομμύρια χρόνια πριν από τους δεινόσαυρους, 350 εκατομμύρια χρόνια πριν σχηματιστούν οι δακτύλιοι του Κρόνου και 380 εκατομμύρια χρόνια πριν από τη γέννηση του Πολικού Αστέρα.
Τα πρώτα δόντια που έμοιαζαν με αυτά των καρχαριών εμφανίστηκαν πριν από 410 εκατομμύρια χρόνια, και η πρώτη ομάδα που έμοιαζε πραγματικά με καρχαρίες εξελίχθηκε πριν από περίπου 380 εκατομμύρια χρόνια.
Πολλά από αυτά τα αρχαία ψάρια μπορεί τεχνικά να μην ήταν καρχαρίες, αλλά είχαν συγγένεια μαζί τους.
Στη συνέχεια, πριν από 195 εκατομμύρια χρόνια, εμφανίστηκε η αρχαιότερη γνωστή ομάδα σύγχρονων καρχαριών, με τις εύκαμπτες, προεξέχουσες σιαγόνες τους και την ικανότητά τους για ταχύτερη κολύμβηση.
Σήμερα υπάρχουν περίπου 500 είδη καρχαριών.
Ο αριθμός αυτός είναι πολύ μικρότερος από την κορύφωσή τους πριν από περίπου 50 εκατομμύρια χρόνια, αν και συνεχώς ανακαλύπτονται νέα είδη.
Όσο για τη σχέση μας με αυτούς τους κορυφαίους ωκεάνιους θηρευτές, ο πιο πρόσφατος κοινός πρόγονός μας με τους καρχαρίες έζησε πριν από περίπου 440 εκατομμύρια χρόνια, αν και έμοιαζε πολύ περισσότερο με καρχαρία παρά με άνθρωπο.
Οι εξελικτικές μας γραμμές μπορεί να χωρίστηκαν πριν από όλες αυτές τις χιλιετίες — όμως η ύπαρξή μας σε αυτή τη Γη είναι άρρηκτα συνδεδεμένη.
