Το botox είναι μία από τις πιο διαδεδομένες αισθητικές θεραπείες παγκοσμίως και θεωρείται γενικά ασφαλές.
H παγκόσμια αγορά της κοσμητικής ιατρικής και του botox είναι τεράστια: εκτιμάται ότι πραγματοποιούνται σχεδόν τρία εκατομμύρια ενέσεις Botox κάθε χρόνο.
Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια αυξάνονται οι ενδείξεις ότι η μακροχρόνια χρήση του μπορεί να έχει συνέπειες που δεν είναι πάντα γνωστές στο ευρύ κοινό.
Τι είναι το Botox
Το Botox είναι εμπορική ονομασία της αλλαντικής τοξίνης, μιας ουσίας που προέρχεται από το βακτήριο clostridium botulinum.
Η αλλαντική τοξίνη είναι δηλητηριώδης αν καταναλωθεί μέσω τροφίμων, καθώς μπορεί να προκαλέσει αλλαντίαση, μια βαριά κατάσταση που μπορεί να οδηγήσει και στον θάνατο.
Όταν, όμως, η νευροτοξίνη αυτή εφαρμοστεί ως ενέσιμο διάλυμα στο δέρμα, εισέρχεται στους νευρώνες και συνδέεται με κυστίδια που φέρουν τον νευροδιαβιβαστή ακετυλοχολίνη (Ach), εμποδίζοντας την απελευθέρωσή του.
Καθώς η Ach προκαλεί συστολή των μυών, οι αλλαντικές τοξίνε προκαλούν μυϊκή παράλυση. Έτσι, οι μύες χαλαρώνουν, οι ρυτίδες μειώνονται και το αποτέλεσμα διαρκεί συνήθως τρεις έως τέσσερις μήνες.
Υπάρχουν επτά διακριτές μορφές αλλαντικής τοξίνης, οι τύποι A-G. Οι θεραπείες Botox χρησιμοποιούν την καθαρισμένη και αραιωμένη αλλαντική τοξίνη τύπου Α.
Οι συχνές και ήπιες παρενέργειες του Botox
Η θεραπεία θεωρείται ευρέως ασφαλής και αποτελεσματική. Οι ειδικοί τονίζουν ότι όταν η τοξίνη παράγεται σωστά και χρησιμοποιείται στη σωστή δοσολογία, ο κίνδυνος σοβαρών παρενεργειών είναι πολύ μικρός.
Η ποσότητα που χορηγείται στις αισθητικές θεραπείες είναι εξαιρετικά χαμηλή και από μόνη της δεν μπορεί να προκαλέσει αλλαντίαση. Το πρόβλημα εμφανίζεται κυρίως όταν χρησιμοποιούνται αμφίβολης προέλευσης σκευάσματα ή όταν η εφαρμογή γίνεται από μη ειδικούς.
Οι πιο συχνές παρενέργειες είναι ήπιες και προσωρινές: πόνος ή πρήξιμο στο σημείο της ένεσης, μικροί μώλωπες, πονοκέφαλος ή, σε ακραίες περιπτώσεις, συμπτώματα τύπου γρίπης το πρώτο 24ωρο.
Μπορεί επίσης να εμφανιστεί προσωρινή αδυναμία μυών ή μικρή πτώση στο πρόσωπο.
Οι εξαιρετικά σπάνιες, αλλά σοβαρές επιπλοκές
Παρ’ όλα αυτά, έχουν καταγραφεί και πιο σοβαρές αντιδράσεις. Τον Απρίλιο του 2024, το Κέντρο Ελέγχου Νοσημάτων των ΗΠΑ εξέδωσε προειδοποίηση μετά από 22 περιστατικά γυναικών ηλικίας 25 έως 59 ετών που εμφάνισαν επιπλοκές έπειτα από ενέσεις Botox. Έντεκα νοσηλεύτηκαν και έξι χρειάστηκαν αντιτοξίνη λόγω φόβου αλλαντίασης.
Τα συμπτώματα περιλάμβαναν διπλωπία, πτώση βλεφάρων, δυσκολία στην κατάποση και την ομιλία, κόπωση και αδυναμία. Και στις 22 περιπτώσεις, οι ενέσεις είχαν γίνει από μη αδειοδοτημένα άτομα και εκτός ιατρικών χώρων.
Παρόμοια περιστατικά έχουν συνδεθεί με παραποιημένα ή κακής ποιότητας προϊόντα. Το 2023, δεκάδες περιστατικά αλλαντίασης στο Ηνωμένο Βασίλειο συνδέθηκαν με ενέσεις για απώλεια βάρους που έγιναν σε ιδιωτικό νοσοκομείο στην Τουρκία.
Μελέτες δείχνουν ότι οι σοβαρές παρενέργειες είναι πράγματι σπάνιες στην αισθητική χρήση του Botox. Σε παλαιότερη καταγραφή στις ΗΠΑ, μόνο 36 σοβαρά περιστατικά συνδέθηκαν με αισθητικές εφαρμογές μέσα σε δύο χρόνια. Μάλιστα, οι σοβαρές παρενέργειες εμφανίζονται πολύ συχνότερα όταν η ουσία χρησιμοποιείται θεραπευτικά, π.χ. για ημικρανίες, σπασμούς ή υπεριδρωσία.
Ωστόσο, υπάρχει και το ενδεχόμενο υποκαταγραφής. Σε έρευνα στο Ηνωμένο Βασίλειο, σχεδόν επτά στους δέκα συμμετέχοντες δήλωσαν ότι είχαν βιώσει μακροχρόνιες παρενέργειες, όπως πόνο, άγχος ή πονοκεφάλους. Όταν η εφαρμογή γίνεται λάθος, μπορεί να προκληθεί πτώση στο βλέφαρο που διαρκεί μήνες, με συνέπειες στην αυτοπεποίθηση και την επαγγελματική ζωή.
Τι γνωρίζουμε για τις μακροχρόνιες επιπτώσεις
Το μεγαλύτερο ερωτηματικό αφορά τις μακροχρόνιες επιπτώσεις. Οι περισσότερες κλινικές μελέτες παρακολουθούν τους ασθενείς μόνο για έξι μήνες, επομένως δεν υπάρχουν εκτεταμένα δεδομένα για την επίδραση της συνεχούς χρήσης επί χρόνια.
Κάποιες έρευνες δείχνουν ότι η συστηματική χρήση μπορεί να προκαλέσει μόνιμες αλλαγές στους μύες του προσώπου. Όταν ένας μυς δεν χρησιμοποιείται για μεγάλο διάστημα, αποδυναμώνεται. Έτσι, μπορεί να αλλάξει η έκφραση ή ακόμα και το σχήμα του ίδιου του προσώπου.
Υπάρχουν, επίσης, ενδείξεις ότι μικρές ποσότητες τοξίνης θα μπορούσαν να μετακινηθούν μέσα στα νεύρα. Πειράματα σε ζώα έδειξαν ότι μόρια της τοξίνης μπορούν να ταξιδέψουν κατά μήκος των νευρώνων.
Πάντως, οι συγκεντρώσεις που χρησιμοποιήθηκαν ήταν πολύ υψηλότερες από αυτές των αισθητικών θεραπειών, γι’ αυτό οι επιστήμονες θεωρούν απίθανο να επηρεάζεται το κεντρικό νευρικό σύστημα στους ανθρώπους.
Πιθανές επιπτώσεις έχουν εξεταστεί και στο επίπεδο της ψυχολογίας. Μελέτες δείχνουν ότι το Botox μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο που επεξεργαζόμαστε τα συναισθήματα των άλλων.
Ο εγκέφαλος συχνά «καθρεφτίζει» ασυνείδητα τις εκφράσεις που βλέπουμε. Όταν οι μύες του προσώπου δεν μπορούν να κινηθούν, αυτή η διαδικασία μίμησης περιορίζεται, κάτι που ίσως μειώνει την ικανότητα συναισθηματικής αναγνώρισης.
Πώς μειώνονται οι κίνδυνοι
Για να μειωθούν οι κίνδυνοι, οι ειδικοί τονίζουν ότι οι ενέσεις πρέπει να γίνονται μόνο από αδειοδοτημένους επαγγελματίες υγείας και σε ιατρικό περιβάλλον.
Έρευνες στη Βρετανία δείχνουν ότι μεγάλο ποσοστό όσων κάνουν αισθητικές ενέσεις δεν είναι γιατροί, γεγονός που αυξάνει τους κινδύνους.
Παρά τις επιμέρους ανησυχίες, η γενική εικόνα παραμένει ότι το Botox έχει πολύ καλό προφίλ ασφάλειας. Εκατομμύρια άνθρωποι το χρησιμοποιούν εδώ και δεκαετίες και οι σοβαρές επιπλοκές είναι σπάνιες.
