Η αγορά των ΑΠΕ έχει αλλάξει ριζικά τα τελευταία χρόνια. Από περίπου 1 GW εγκατεστημένης ισχύος πριν από σχεδόν δύο δεκαετίες, η χώρα διαθέτει σήμερα περίπου 18 GW, ενώ τα έργα που βρίσκονται σε διάφορα στάδια αδειοδότησης ή σχεδιασμού ξεπερνούν τα 100 GW.
Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να βάλει τάξη σε αυτή την εκρηκτική ανάπτυξη, δίνοντας μεγαλύτερη βαρύτητα στη χωροθέτηση και την προστασία ευαίσθητων περιοχών.
Από την επέκταση στον έλεγχο
Στο ΥΠΕΝ θεωρούν ότι η συζήτηση δεν αφορά πλέον το αν χρειάζονται περισσότερες ΑΠΕ, αλλά το πού μπορούν να εγκατασταθούν χωρίς να δημιουργούνται σοβαρές κοινωνικές και περιβαλλοντικές συγκρούσεις.
Τα τελευταία χρόνια οι τοπικές αντιδράσεις απέναντι σε αιολικά και φωτοβολταϊκά έργα έχουν αυξηθεί σημαντικά, ιδιαίτερα σε τουριστικές περιοχές, νησιά και ορεινούς όγκους. Το νέο Χωροταξικό επιχειρεί να απαντήσει σε αυτές τις πιέσεις, θέτοντας σαφέστερους κανόνες και περισσότερους περιορισμούς.
Νέα δεδομένα για τα φωτοβολταϊκά
Σε ό,τι αφορά τα φωτοβολταϊκά, το υπουργείο θεωρεί ότι η ηλιακή ενέργεια μπορεί να αναπτυχθεί ευκολότερα σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές, χωρίς να απαιτείται η εγκατάσταση έργων σε ιδιαίτερα ευαίσθητες ζώνες.
Έτσι προβλέπονται αποκλεισμοί σε περιοχές Natura, δασικές εκτάσεις, υγροτόπους, προστατευόμενες περιοχές Ramsar και αρχαιολογικούς χώρους.
Παράλληλα, για πρώτη φορά θεσπίζονται ανώτατα όρια κάλυψης ανά περιφερειακή ενότητα. Κάθε περιοχή θα μπορεί να φιλοξενήσει νέα έργα μόνο μέχρι ένα συγκεκριμένο ποσοστό της συνολικής έκτασής της, ώστε να αποφεύγεται η υπερσυγκέντρωση επενδύσεων.
Πιο αυστηροί κανόνες για τα αιολικά
Οι μεγαλύτερες αλλαγές αφορούν τα αιολικά πάρκα. Το σχέδιο προβλέπει ότι δεν θα επιτρέπεται η ανάπτυξη νέων έργων σε περιοχές όπου η μέση ταχύτητα του ανέμου είναι χαμηλή, καθώς θεωρείται ότι η περιβαλλοντική επιβάρυνση δεν δικαιολογείται από την ενεργειακή απόδοση.
Παράλληλα εισάγεται όριο υψομέτρου στα 1.200 μέτρα, με στόχο την προστασία ευαίσθητων ορεινών οικοσυστημάτων και αλπικών τοπίων. Η συγκεκριμένη πρόβλεψη έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις από φορείς της αγοράς, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι αποκλείονται περιοχές με σημαντικό αιολικό δυναμικό.
Επιπλέον, περιορίζεται σημαντικά η δυνατότητα εγκατάστασης νέων ανεμογεννητριών σε Ζώνες Ειδικής Προστασίας, που σχετίζονται κυρίως με την προστασία της ορνιθοπανίδας.
Μεγάλο «φρένο» στα μικρά νησιά
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στον νησιωτικό χώρο, όπου το υπουργείο αλλάζει ουσιαστικά τη φιλοσοφία ανάπτυξης των αιολικών πάρκων. Η νέα προσέγγιση προβλέπει ότι η εγκατάσταση ανεμογεννητριών δεν θα μπορεί να επεκτείνεται ανεξέλεγκτα σε μικρά ή ιδιαίτερα τουριστικά νησιά, όπου οι τοπικές κοινωνίες εκφράζουν έντονες αντιρρήσεις.
Αντίθετα, η ανάπτυξη νέων έργων θα συγκεντρώνεται σε συγκεκριμένα μεγαλύτερα νησιά, όπως η Κρήτη, η Ρόδος, η Λέσβος, η Χίος, η Σάμος, η Κέρκυρα, η Κεφαλονιά, η Κάρπαθος, η Άνδρος και η Νάξος.
Με τον τρόπο αυτό περιορίζεται σημαντικά η δυνατότητα εγκατάστασης νέων αιολικών στα περισσότερα νησιά των Κυκλάδων και των Δωδεκανήσων.
Ποια έργα δεν επηρεάζονται
Παρά τους νέους περιορισμούς, το υπουργείο ξεκαθαρίζει ότι δεν πρόκειται να ανατραπούν ώριμες επενδύσεις που έχουν ήδη προχωρήσει σημαντικά. Εκτός των νέων περιορισμών μένουν έργα που βρίσκονται ήδη σε λειτουργία, έργα που έχουν εξασφαλίσει όρους σύνδεσης με το δίκτυο, καθώς και επενδύσεις που διαθέτουν περιβαλλοντική αδειοδότηση ή έχουν φτάσει σε προχωρημένο στάδιο ωρίμανσης.
Η λογική του ΥΠΕΝ είναι ότι δεν μπορούν να ακυρωθούν επενδυτικά σχέδια στα οποία έχουν ήδη δαπανηθεί σημαντικοί πόροι και χρόνος.
Τι σημαίνει για την αγορά
Στο προστατευμένο επενδυτικό χαρτοφυλάκιο περιλαμβάνονται έργα μεγάλων ενεργειακών ομίλων που δραστηριοποιούνται στην ελληνική αγορά, γεγονός που σημαίνει ότι το νέο Χωροταξικό δεν επηρεάζει άμεσα τις μεγάλες ώριμες επενδύσεις.
Το βασικό μήνυμα της κυβέρνησης είναι ότι η πράσινη μετάβαση συνεχίζεται, αλλά με διαφορετικούς όρους από αυτούς που ίσχυαν μέχρι σήμερα.
Η νέα εποχή των ΑΠΕ δεν θα χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη επέκταση, αλλά από πιο αυστηρή χωροθέτηση, μεγαλύτερη περιβαλλοντική προστασία και αυξημένη έμφαση στην κοινωνική αποδοχή των έργων.
