Με τους προϋπολογισμούς των κρατών μελών της ΕΕ να πιέζονται, καταγράφοντας αύξηση ελλειμμάτων και δημόσιου χρέους, αλλά και την ανακατεύθυνση τεράστιων κρατικών πόρων στον τομέα των στρατιωτικών εξοπλισμών, η συνέχιση της χρηματοδότησης της Ουκρανίας εξελίσσεται σε δυσβάσταχτο βάρος.
Η Κομισιόν αναζητά τρόπους ώστε να συνεχιστεί η ροή της οικονομικής βοήθειας προς το Κίεβο για τη συνέχιση του πολέμου, καθώς το έλλειμμα της χώρας ανέρχεται σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια και σύμφωνα με τις εκτιμήσεις τα αποθεματικά αρκούν μέχρι τον Απρίλιο.
Το σχέδιο για την χρήση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων έχει παγώσει προς το παρόν, καθώς εκφράζονται σοβαρές ενστάσεις σχετικά με τη νομιμότητα μιας τέτοιας ενέργειας. Το μεγαλύτερο μέρος των ρωσικών κεφαλαίων βρίσκεται στο Βέλγιο και συγκεκριμένα στο χρηματοοικονομικό οργανισμό Euroclear.
Τόσο η κυβέρνηση της χώρας, όσο και άλλες ευρωπαϊκές ηγεσίες, όπως της Γαλλίας, αλλά και η ΕΚΤ, αντιδρούν, προειδοποιώντας πως η χρήση των εν λόγω ρωσικών κεφαλαίων για την Ουκρανία θα μπορούσε να οδηγήσει σε τεράστιες νομικές και οικονομικές συνέπειες, καθώς παραβιάζει τους διεθνείς κανόνες. Ακόμη όμως κι αν τελικά πειστούν όσοι αντιδρούν και προχωρήσει το εν λόγω σχέδιο – που προβλέπει αξιοποίηση περίπου 140 δισ. ευρώ – τα χρήματα δεν επαρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες του Κιέβου.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να προχωρήσει σε κοινό δανεισμό για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, εάν το σχέδιό της να παραχωρήσει τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία δεν σημειώσει πρόοδο, δήλωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, επιβεβαιώνοντας πως η Κομισιόν αναζητά εναλλακτικούς τρόπους για να εξασφαλιστεί η ροή κεφαλαίων προς το Κίεβο.
Ευρωομόλογο και διμερή δάνεια για τη στήριξη στην Ουκρανία
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει σε αυτή τη φάση δύο επιπλέον τρόπους χρηματοδότησης της Ουκρανίας: Ο ένας είναι η έκδοση ευρωομολόγου, δηλαδή η άντληση κεφαλαίων από κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό και ο δεύτερος οι διμερείς επιχορηγήσεις από κράτη – μέλη. Οι δύο αυτές επιλογές, θα παρουσιαστούν επίσημα σε «έγγραφο προτάσεων» της Επιτροπής για το Κίεβο, το οποίο αναμένεται να παραδοθεί στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες τις επόμενες εβδομάδες.
Η Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν, σε ομιλία της την Πέμπτη στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, έδωσε μια «πρώτη γεύση» των σχεδίων που εξετάζονται για τη στήριξη της πολεμικής προσπάθειας της Ουκρανίας τα επόμενα χρόνια. Η πρόεδρος της Κομισιόν αναφέρθηκε στην πρόταση για την έκδοση κοινού ευρωπαϊκού χρέους, το οποίο τελικά θα αποπληρωθεί από τις εθνικές κυβερνήσεις, δηλαδή οι ευρωπαίοι πολίτες.
Μία ακόμη εναλλακτική επιλογή θα ήταν κάθε κράτος-μέλος να χρηματοδοτεί την Ουκρανία μέσω του δικού του εθνικού προϋπολογισμού. Ωστόσο, και οι δύο λύσεις θεωρούνται δύσκολες για χώρες με υψηλό χρέος, όπως η Γαλλία και η Ιταλία, οι οποίες έχουν περιορισμένα περιθώρια χρηματοδότησης της Ουκρανίας.
Το μπλόκο στο «δάνειο επανορθώσεων» για την Ουκρανία
Η πρόταση της Κομισιόν για χρήση των παγωμένων ρωσικών κεφαλαίων, η οποία παρουσιάστηκε ως «δάνειο επανορθώσεων», αποτελεί τη βάση του σχεδίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη συνέχιση της χρηματοδότησης της Ουκρανίας. Αυτό προβλέπει πως τα κεφάλαια θα δοθούν με τη μορφή δανείου, το οποίο θα αποπληρωθεί από την ίδια τη Ρωσία ως «επανορθώσεις» εάν και όταν υπογραφεί συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου.
Στην τελευταία σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, τον προηγούμενο μήνα στις Βρυξέλλες, το Βέλγιο κατάφερε να μπλοκάρει το σχέδιο της Κομισιόν και τελικά στο κείμενο συμπερασμάτων ανατέθηκε στην Κομισιόν να συντάξει μια σειρά από «επιλογές» για την κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών του Κιέβου και να τις παρουσιάσει στους Ευρωπαίους ηγέτες στην επόμενη Σύνοδο Κορυφής του Δεκεμβρίου (18 και 19) στις Βρυξέλλες.
Ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ ντε Βέβερ, έχει διαμηνύσει πως θα άρει το βέτο εάν οι υπόλοιπες χώρες της ΕΕ συμφωνήσουν να μοιραστούν τους νομικούς και χρηματοοικονομικούς κινδύνους που προκύπτουν από την αρπαγή των ρωσικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων και να αξιοποιήσουν και τα υπόλοιπα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια που βρίσκονται σε άλλες χώρες της ΕΕ. Η Κομισιόν εκτιμά ότι επιπλέον 25 δισ. ευρώ βρίσκονται εντός της ΕΕ, αλλά εκτός Βελγίου, και συγκεκριμένα σε Γερμανία, Γαλλία και Λουξεμβούργο.
Ο ντε Βέβερ υποστήριξε επίσης τη χρήση κοινού ευρωπαϊκού δανεισμού για τη στήριξη του Κιέβου. «Το μεγάλο πλεονέκτημα του κοινού δανεισμού είναι ότι γνωρίζεις όλες τις πτυχές του, ξέρεις το ύψος του, πόσο θα διαρκέσει και ποιος φέρει την ευθύνη της αποπληρωμής», τόνισε και συμπλήρωσε: «Αντίθετα το μειονέκτημα με τη χρήση των ρωσικών κεφαλαίων είναι ότι δεν ξέρεις πόσο θα κρατήσει η νομική διαμάχη, τι προβλήματα θα προκύψουν ή τι έκβαση θα έχει».
«Δεν υπάρχει επαρκής δημοσιονομικός χώρος για κοινό δανεισμό»
Πηγές της Κομισιόν υπογράμμισαν πως το σενάριο του κοινού δανεισμού δεν πρόκειται να ενταχθεί στον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ, καθώς δεν υπάρχει επαρκής δημοσιονομικός χώρος. Σημειώνεται πως το ΔΝΤ εκτιμά το δημοσιονομικό έλλειμμα της Ουκρανίας για τα έτη 2026 και 2027 περίπου στα 65 δισ. δολάρια (ή 55 δισ. ευρώ) και το σχέδιο της Κομισιόν βασίζεται σε αυτά τα μεγέθη.
Ωστόσο πολλοί οικονομικοί αναλυτές υπογραμμίζουν πως η «τρύπα» στον ουκρανικό προϋπολογισμό υποεκτιμάται, όπως έχει συμβεί και στο παρελθόν, με αποτέλεσμα το ΔΝΤ να οδηγηθεί σε σημαντική αναθεώρηση των στοιχείων. Όπως επισημαίνουν στην πραγματικότητα η Ουκρανία χρειάζεται περίπου 100 δισ. δολάρια ετησίως για την επόμενη τετραετία.
