Όπως υποστηρίζει στο νέο βιβλίο της με τίτλο «The 21st Century Brain», η νευροεπιστήμονας Hannah Critchlow, ο ανθρώπινος εγκέφαλος εξακολουθεί να διαθέτει τεράστιες δυνατότητες προσαρμογής και δημιουργικότητας παρότι μοιάζει σχεδόν ίδιος με εκείνον των προγόνων της Λίθινης Εποχής και μάλιστα έχει μικρύνει ελαφρώς τα τελευταία 10.000 χρόνια.
Η Critchlow θεωρεί ότι μπορούμε να αναπτύξουμε νέες μορφές νοητικής ευελιξίας που θα μας βοηθήσουν να ανταποκριθούμε στις προκλήσεις της εποχής της AI.
Η συγγραφέας παρατήρησε ότι ενώ η AI βασίζεται σε γνώσεις που προήλθαν από τη Νευροεπιστήμη, σπάνια αναρωτιόμαστε πώς μπορούμε να αξιοποιήσουμε αυτές τις ίδιες γνώσεις για να βελτιώσουμε τη λειτουργία του δικού μας εγκεφάλου. Θεωρεί ότι η τεχνολογία δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο ως απειλή, αλλά και ως αφορμή για να εξελίξουμε τις ανθρώπινες δεξιότητες που δεν μπορούν εύκολα να αντικατασταθούν από μηχανές.
Όπως αναφέρει, οι σημαντικότερες δεξιότητες του 21ου αιώνα δεν είναι απαραίτητα οι τεχνικές γνώσεις, αλλά χαρακτηριστικά που συχνά θεωρούνται «ήπιες δεξιότητες». Ανάμεσα σε αυτές ξεχωρίζουν η συναισθηματική νοημοσύνη, η ενσυναίσθηση, η δημιουργικότητα, η ανθεκτικότητα απέναντι στην αβεβαιότητα και η ικανότητα συνεργασίας.
Η συναισθηματική νοημοσύνη και η ενσυναίσθηση, όπως εξηγεί, αποτελούν βασικούς παράγοντες ευτυχίας, επιτυχίας και ποιότητας σχέσεων. Παρότι η γενετική επηρεάζει εν μέρει αυτά τα χαρακτηριστικά, μπορούν να καλλιεργηθούν. Ένας τρόπος είναι η αυτοσυμπόνια: να αναγνωρίζουμε τα συναισθήματά μας και να αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας με κατανόηση.
Σύμφωνα με τον ψυχολόγο Jamil Zaki, όταν μαθαίνουμε να δείχνουμε καλοσύνη προς τον εαυτό μας, αυτή η στάση επεκτείνεται και στους άλλους.
Ένα ακόμη εντυπωσιακό σημείο του βιβλίου αφορά τη σύνδεση του εντέρου με τη συμπεριφορά. Η Critchlow αναφέρεται σε έρευνα της Hilke Plassmann, σύμφωνα με την οποία άνθρωποι που λάμβαναν προβιοτικά και πρεβιοτικά για επτά εβδομάδες ανέπτυξαν πιο ποικιλόμορφο μικροβίωμα εντέρου και ταυτόχρονα εμφάνισαν αυξημένο αλτρουισμό. Οι συμμετέχοντες ήταν πιο πρόθυμοι να μοιραστούν χρήματα ή να ενεργήσουν υπέρ της ισότητας.
Η εξήγηση πιθανόν βρίσκεται στον λεγόμενο άξονα εντέρου-εγκεφάλου. Το έντερο διαθέτει εκτεταμένο νευρικό δίκτυο και επικοινωνεί συνεχώς με τον εγκέφαλο μέσω του πνευμονογαστρικού νεύρου. Τα βακτήρια του εντέρου παράγουν νευροδιαβιβαστές που μπορούν να επηρεάσουν τη διάθεση, τη λήψη αποφάσεων και την κοινωνική συμπεριφορά.
Η συγγραφέας δίνει επίσης μεγάλη έμφαση στη δημιουργικότητα. Υποστηρίζει ότι η διαφορά ανάμεσα σε ιδιοφυΐες όπως ο Wolfgang Amadeus Mozart ή η Ada Lovelace και στους υπόλοιπους ανθρώπους δεν είναι τόσο μεγάλη όσο πιστεύουμε. Όλοι διαθέτουμε δημιουργικό δυναμικό, το οποίο όμως χρειάζεται τις κατάλληλες συνθήκες για να αναπτυχθεί.
Ένας από τους σημαντικότερους μηχανισμούς δημιουργικότητας είναι η ονειροπόληση. Περίπου το 20% της ημέρας μας περνά σε κατάσταση «περιπλάνησης του νου», κατά την οποία ο εγκέφαλος συνδυάζει ελεύθερα σκέψεις και εμπειρίες, δημιουργώντας νέες ιδέες. Η επαφή με τη φύση και οι περίπατοι ενισχύουν αυτή τη διαδικασία, καθώς αυξάνουν τα εγκεφαλικά κύματα άλφα που σχετίζονται με ήρεμη και δημιουργική σκέψη.
Ο κρίσιμος ρόλος του ύπνου
Ο ύπνος παίζει επίσης κρίσιμο ρόλο. Οι στιγμές λίγο πριν αποκοιμηθούμε ευνοούν τις ασυνήθιστες συνδέσεις σκέψεων και την παραγωγή νέων ιδεών. Η Critchlow αναφέρει μάλιστα ότι ο Thomas Edison χρησιμοποιούσε ένα μεταλλικό αντικείμενο που έπεφτε και τον ξυπνούσε μόλις αποκοιμιόταν, ώστε να καταγράφει τις ιδέες που του έρχονταν εκείνες τις στιγμές.
Η φυσική άσκηση αποτελεί ακόμη έναν βασικό παράγοντα υγείας του εγκεφάλου. Η σωματική δραστηριότητα βοηθά στη δημιουργία νέων νευρικών κυττάρων και συνδέσεων, διατηρώντας τον εγκέφαλο ευέλικτο και ανθεκτικό στη γήρανση.
Σημαντικό ρόλο παίζουν και τα μιτοχόνδρια, οι «μονάδες παραγωγής ενέργειας» των κυττάρων. Ο εγκέφαλος καταναλώνει τεράστια ποσά ενέργειας, επομένως η σωστή λειτουργία των μιτοχονδρίων επηρεάζει άμεσα τη σκέψη και τη συγκέντρωση. Η Critchlow φροντίζει την υγεία τους μέσω άσκησης, ποιοτικού ύπνου και ισορροπημένης διατροφής, αποφεύγοντας την υπερβολική ζάχαρη και τα επεξεργασμένα τρόφιμα.
Κλείνοντας, η συγγραφέας τονίζει ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει μια διπλή φύση: φοβάται την αλλαγή, αλλά ταυτόχρονα αναζητά συνεχώς την καινοτομία και την εξερεύνηση. Η αποδοχή αυτής της αντίφασης μπορεί να μας βοηθήσει να αντιμετωπίσουμε πιο ψύχραιμα την αβεβαιότητα της σύγχρονης εποχής και να αξιοποιήσουμε καλύτερα τις δυνατότητές μας.
